Phía sau những con số tăng trưởng ấn tượng của thị trường chứng khoán Việt Nam là hành trình bền bỉ xây dựng một hệ thống đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán hiện đại, an toàn và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Từ nền móng được tạo dựng hôm nay, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đang chuẩn bị cho vai trò lớn hơn trong tương lai phát triển của thị trường chứng khoán nói riêng và thị trường vốn Việt Nam nói chung.

Những con số “biết nói”
phía sau bảng điện tử

Ngày 27/7/2005, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (VSD) chính thức được được thành lập theo Quyết định số 189/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Sau gần 1 năm chuẩn bị, ngày 7/7/2006, VSD chính thức đi vào hoạt động trong bối cảnh thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam còn ở giai đoạn đầu phát triển. Sự phát triển của VSD cũng gắn liền với quá trình hoàn thiện mô hình tổ chức để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Năm 2009, đơn vị chuyển đổi từ mô hình đơn vị sự nghiệp có thu sang Công ty TNHH MTV, tạo bước ngoặt về cơ chế vận hành, nâng cao tính chủ động và hiệu quả quản trị. Đầu năm 2023, VSD chính thức chuyển đổi mô hình Tổng công ty với tên gọi là Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) - đánh dấu bước phát triển mới về vị thế, năng lực quản trị và định hướng hoạt động.

Trong thời gian đầu VSD đi vào hoạt động, quy mô thị trường còn khiêm tốn với 44 tổ chức đăng ký chứng khoán, khoảng 3,2 tỷ chứng khoán đăng ký lưu ký và giá trị thanh toán mới chỉ hơn 60 nghìn tỷ đồng trên thị trường cơ sở.

Hai mươi năm sau, tính đến hết ngày 30/6/2026, VSDC quản lý 106 thành viên lưu ký, gồm 87 công ty chứng khoán, 11 ngân hàng lưu ký trong nước và 08 ngân hàng lưu ký nước ngoài; phục vụ 19 tổ chức mở tài khoản lưu ký trực tiếp tại VSDC; quản lý 2.110 tổ chức đăng ký chứng khoán với tổng khối lượng 327 tỷ chứng khoán đăng ký tập trung. Đặc biệt, tổng giá trị thanh toán giao dịch chứng khoán qua hệ thống VSDC trong 20 năm đã đạt 66 triệu tỷ đồng, phản ánh sự phát triển vượt bậc về quy mô giao dịch của thị trường chứng khoán Việt Nam. Số lượng tài khoản nhà đầu tư được VSDC quản lý đạt hơn 13 triệu tài khoản, cho thấy sức lan tỏa ngày càng lớn của kênh đầu tư chứng khoán đối với nền kinh tế và xã hội.

Đằng sau những con số tăng trưởng ấy là một hệ thống vận hành liên tục, chính xác và an toàn. Thành quả của VSDC có thể không hiện hữu trên bảng điện tử, nhưng lại hiện diện trong từng giao dịch được thanh toán đúng hạn, từng quyền lợi cổ đông được thực hiện đầy đủ và từng dòng vốn được lưu chuyển thông suốt trên thị trường.

Một trong những dấu ấn nổi bật là quá trình liên tục rút ngắn chu kỳ thanh toán. Trong giai đoạn 10 năm, từ 2012 đến 2022, VSDC đã thực hiện 3 lần rút ngắn chu kỳ thanh toán từ 15h chiều ngày T+3 xuống sáng T+2. Việc rút ngắn thời gian thanh toán không chỉ giúp tăng vòng quay vốn và thanh khoản thị trường mà còn đưa Việt Nam tiến gần hơn tới các chuẩn mực thanh toán quốc tế.

Nếu như giai đoạn đầu tập trung xây dựng nền móng lưu ký chứng khoán, thì những năm tiếp theo là hành trình không ngừng mở rộng và nâng cấp hạ tầng cho các sản phẩm, dịch vụ mới của thị trường vốn.

Bên cạnh thị trường cổ phiếu, VSDC đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hạ tầng cho nhiều phân khúc mới. Với thị trường trái phiếu chính phủ, đơn vị xây dựng hệ thống thanh toán chuyên biệt, bảo đảm an toàn cho công cụ huy động vốn quan trọng của Nhà nước. Trên thị trường phái sinh, từ năm 2017, VSDC đảm nhiệm vai trò thanh toán bù trừ đối tác trung tâm (CCP), góp phần kiểm soát và quản trị rủi ro cho toàn hệ thống.

Năm 2023, VSDC tiếp tục phối hợp đưa vào vận hành thị trường giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ thứ cấp, hỗ trợ nâng cao thanh khoản và tính minh bạch của thị trường. Đồng thời, cung cấp dịch vụ phục vụ chứng quyền có

bảo đảm, quỹ đầu tư, đặc biệt là các quỹ ETF và dịch vụ quản trị tài khoản hưu trí cá nhân cũng từng bước được hoàn thiện, góp phần thúc đẩy hệ sinh thái đầu tư chuyên nghiệp và dài hạn tại Việt Nam.

Không chỉ bảo đảm vận hành thị trường, dưới sự chỉ đạo của cơ quan quản lý, VSDC còn là một trong những đơn vị tiên phong tham gia tháo gỡ các nút thắt kỹ thuật và pháp lý phục vụ mục tiêu nâng hạng thị trường. Các giải pháp như cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch đối với nhà đầu tư nước ngoài

(Non Pre-Funding), phương án kết nối thẳng giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký (STP), cùng nhiều đề xuất hoàn thiện khung pháp lý đã góp phần giúp thị trường đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của các tổ chức quốc tế.

Sẵn sàng đón vận hội mới
cùng thị trường

Nếu 20 năm qua là xây dựng nền móng, thì chặng đường phía trước được kỳ vọng sẽ là giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ của VSDC cùng với quá trình phát triển của TTCK Việt Nam.

Dấu mốc quan trọng là việc đưa hệ thống công nghệ KRX vào vận hành, mở ra khả năng triển khai nhiều nghiệp vụ và sản phẩm mới của thị trường. Không chỉ nâng cao năng lực xử lý giao dịch, hệ thống mới còn tạo nền tảng để triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường cơ sở, một trong những tiêu chí quan trọng của thị trường mới nổi. Theo kế hoạch, CCP sẽ được vận hành chính thức vào quý I/2027.

Theo ông Nguyễn Sơn - Chủ tịch Hội đồng Thành viên VSDC, bước vào giai đoạn phát triển mới, VSDC không chỉ tập trung hiện đại hóa công nghệ, mà còn hướng tới nâng cao năng lực quản trị rủi ro theo các chuẩn mực quốc tế, chuẩn bị hạ tầng cho các sản phẩm và loại tài sản mới của nền kinh tế.

Ngày 29/6/2026 vừa qua, sàn giao dịch các-bon trong nước cũng đã chính thức được vận hành. Với vai trò là đơn vị cung cấp dịch vụ lưu ký, thanh toán giao dịch, VSDC cũng đã góp phần tạo nên dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam; thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế các-bon thấp và tạo thêm công cụ thị trường hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện mục tiêu phát triển bền vững. Hiện nay, VSDC đang tiếp tục chuẩn bị các điều kiện để triển khai những sản phẩm mới và các dịch vụ tài chính hiện đại khác khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

“VSDC sẽ tiếp tục mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, phát triển các nền tảng hạ tầng hiện đại, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường vốn và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của TTCK Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế” - ông Nguyễn Sơn chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Sơn, mục tiêu dài hạn của VSDC là trở thành trung tâm hạ tầng tài chính hiện đại, nơi các loại tài sản được quản lý, lưu ký, bù trừ và thanh toán trên nền tảng công nghệ tiên tiến, an toàn và minh bạch.

Sau 20 năm hình thành và phát triển, VSDC đã khẳng định vai trò là một trong những trụ cột quan trọng của thị trường vốn Việt Nam. Những nền móng được tạo dựng trong hai thập kỷ qua không chỉ bảo đảm cho sự vận hành an toàn của thị trường hôm nay, mà còn mở đường cho những bước phát triển mới của TTCK Việt Nam trong tương lai.