Báo Tài chính - Đầu tư: Thưa Bộ trưởng, ngành Tài chính ra đời trong những ngày đầu thành lập nước và đã trải qua 81 năm đồng hành cùng đất nước. Nhìn lại chặng đường ấy, theo Bộ trưởng, đâu là những giá trị bền vững nhất (xuyên suốt) mà các thế hệ đi trước trao lại cho ngành Tài chính hôm nay?

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Ngày 28/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Tuyên cáo thành lập Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trong đó có Bộ Tài chính. Chỉ ít ngày sau, ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Người đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sự ra đời của Bộ Tài chính ngay trong những ngày đầu của chính quyền cách mạng cho thấy một yêu cầu rất căn bản: muốn bảo vệ nền độc lập vừa giành được, phải xây dựng được nền tài chính độc lập, có khả năng huy động và bảo đảm nguồn lực cho quốc gia tự chủ.

Bốn tháng sau đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh thành lập Ủy ban Nghiên cứu Kế hoạch kiến thiết – tiền thân của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Đến năm 2025, thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước, Bộ Tài chính được tổ chức lại trên cơ sở hợp nhất Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư; sáp nhập Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ của Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp và một số nhiệm vụ của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia về Bộ Tài chính.

Qua từng giai đoạn, nhiệm vụ của ngành đã có nhiều thay đổi: bảo đảm nguồn lực cho kháng chiến; khôi phục, kiến thiết đất nước; đổi mới cơ chế quản lý kinh tế; xây dựng hệ thống tài chính - ngân sách; phát triển thị trường vốn; thu hút đầu tư; mở rộng an sinh xã hội và hội nhập quốc tế. Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, ngành Tài chính cũng luôn gắn trách nhiệm của mình với những nhiệm vụ trọng yếu của đất nước.

Chặng đường 81 năm đã hun đúc nên tinh thần trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương, sự tận tụy, liêm chính và khả năng thích ứng trước những hoàn cảnh khó khăn. Đặc biệt, truyền thống đoàn kết là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt, tạo nên sức mạnh để toàn ngành vượt qua thử thách và hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Truyền thống ấy là điểm tựa, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn đối với thế hệ hôm nay. Giá trị của truyền thống phải được tiếp nối bằng năng lực giải quyết những vấn đề mới của đất nước, bằng chất lượng tham mưu, hiệu quả quản lý và kết quả cụ thể mà người dân, doanh nghiệp có thể cảm nhận được.

Báo Tài chính - Đầu tư: Việt Nam đang phấn đấu đạt tăng trưởng hai con số để thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và 2045. Theo Bộ trưởng, mục tiêu này có ý nghĩa như thế nào đối với việc củng cố nền độc lập và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế?

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Tăng trưởng hai con số là mục tiêu vô cùng thách thức, nhưng là con đường tất yếu để chúng ta hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Đây không đơn thuần là việc nâng một chỉ tiêu về tốc độ mà là tạo ra một giai đoạn phát triển đủ nhanh, đủ dài và có chất lượng để đất nước tích lũy được tiềm lực, nâng cao năng suất và thu hẹp khoảng cách phát triển.

Sau 81 năm giành độc lập, Việt Nam đã có cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng cao. Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn đứng trước những hạn chế về năng suất, chất lượng tăng trưởng, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh và khả năng tham gia vào những khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Nếu không tạo được bước phát triển mạnh mẽ hơn, nguy cơ tụt hậu và rơi vào bẫy thu nhập trung bình vẫn hiện hữu.

Độc lập về chính trị cần được củng cố bằng nội lực kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực. Một nền kinh tế có quy mô lớn hơn, năng suất cao hơn và sức cạnh tranh tốt hơn sẽ có thêm khả năng làm chủ những lĩnh vực thiết yếu, bảo đảm các cân đối lớn, ứng phó với các cú sốc bên ngoài và dành nguồn lực cho quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, an sinh xã hội.

Tự chủ kinh tế song không có nghĩa là khép kín hay tách khỏi thế giới. Việt Nam đã lựa chọn hội nhập sâu rộng và phải tiếp tục tận dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài. Điều quan trọng là kết hợp được sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; biến vốn, công nghệ, tri thức và cơ hội từ hội nhập thành năng lực nội sinh; đa dạng hóa thị trường, đối tác và chuỗi cung ứng để nền kinh tế có sức chống chịu cao hơn và chủ động hơn trong lựa chọn chính sách phát triển.

Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng cao phải gắn chặt với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn, an toàn nợ công và an ninh tài chính quốc gia. Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng “nóng” bằng mọi giá mà cần tăng trưởng dựa trên cải cách thể chế, nâng cao năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực. 

Báo Tài chính - Đầu tư: Mục tiêu tăng trưởng cao chưa từng có này đang đặt lên vai ngành Tài chính sứ mệnh rất lớn, nhất là khi Bộ Tài chính hiện nay có quy mô và phạm vi chức năng rộng hơn sau hợp nhất. Bộ trưởng nhìn nhận như thế nào về sự thay đổi này?

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn:

Bộ Tài chính hiện nay không đơn thuần là cơ quan quản lý thu - chi ngân sách, quản lý dòng tiền cho ngân sách nhà nước hay bảo đảm nguồn lực vận hành bộ máy. Quan trọng hơn, Bộ giữ vai trò là cơ quan tham mưu chiến lược về phát triển kinh tế. Mỗi quyết định về tài khóa, đầu tư công, thị trường vốn, phát triển doanh nghiệp hay thu hút đầu tư đều tác động đến cách nguồn lực được huy động, phân bổ và chuyển hóa thành năng lực phát triển.

Trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhiệm vụ của ngành Tài chính sẽ tăng lên rất nhiều. Nhu cầu về thu ngân sách, chi ngân sách, huy động vốn và đầu tư phát triển đều lớn hơn, trong khi yêu cầu về hiệu quả sử dụng vốn, kỷ luật tài chính và an toàn của nền kinh tế cũng cao hơn.

Điều đó đòi hỏi ngành phải thực hiện đồng thời hai trách nhiệm. Trước hết, phải giữ vững nền tảng ổn định: điều hành chính sách tài khóa chủ động, linh hoạt; quản lý chặt chẽ thu, chi; bảo đảm an toàn nợ công và các cân đối lớn. Đồng thời, phải chuyển mạnh vai trò từ quản lý sang kiến tạo, hỗ trợ; lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm; tham mưu những cơ chế có khả năng giải phóng sức sản xuất, mở rộng không gian phát triển và tạo điều kiện để nguồn lực đi vào sản xuất, kinh doanh.

Tư duy xây dựng pháp luật cũng phải đổi mới, từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo. Phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình; chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải đi cùng năng lực giám sát; cải cách thủ tục phải tạo ra thay đổi thực chất về thời gian, chi phí và sự thuận tiện đối với người dân, doanh nghiệp. 

Báo Tài chính - Đầu tư: Nhu cầu vốn cho tăng trưởng hai con số rất lớn, trong khi nguồn lực nhà nước có giới hạn. Theo Bộ trưởng, đâu là vấn đề then chốt để khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển?

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Áp lực huy động vốn trong thời gian tới là rất lớn, có thể tăng gấp đôi so với trước đây. Nhưng vấn đề không dừng lại ở huy động được bao nhiêu vốn, từ đâu, chi phí như thế nào mà quan trọng hơn là vấn đề sử dụng hiệu quả từng đồng vốn đó.

Kịch bản tài chính giai đoạn 2026 - 2030 được xây dựng theo hướng vừa mở rộng và huy động tối đa các nguồn lực cho phát triển, vừa nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng nguồn lực và giữ vững kỷ luật, an toàn tài chính quốc gia. Có thể khái quát trên ba nhóm giải pháp lớn.

Về huy động nguồn lực, chúng ta phải củng cố nguồn thu ngân sách nhà nước theo hướng bền vững, nuôi dưỡng nguồn thu, mở rộng cơ sở thu, nhưng không tận thu và không làm suy giảm động lực sản xuất, kinh doanh.

Theo Chiến lược tài chính đến năm 2030 đã được điều chỉnh, phê duyệt, mục tiêu huy động vào ngân sách nhà nước giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 18% GDP, trong đó thu nội địa chiếm khoảng 87 - 88%. Để đạt được mục tiêu này, trọng tâm là tiếp tục mở rộng cơ sở thu, quản lý hiệu quả các hoạt động kinh tế số, thương mại điện tử và giao dịch xuyên biên giới; tăng cường chống thất thu, chuyển giá, gian lận thuế.

Điều quan trọng ở đây là tăng thu phải đi cùng với mở rộng và phát triển nền kinh tế, nâng cao hiệu quả quản lý, chứ không phải tăng gánh nặng một cách cơ học đối với người dân và doanh nghiệp.

Về phân bổ nguồn lực, chúng ta sẽ tiếp tục cơ cấu lại chi ngân sách nhà nước theo hướng bền vững hơn, dành nguồn lực lớn hơn cho đầu tư phát triển. Nguồn vốn đầu tư công sẽ được tập trung vào những lĩnh vực, công trình có tính chiến lược, có sức lan tỏa và khả năng dẫn dắt các nguồn lực xã hội, như hạ tầng giao thông chiến lược, năng lượng, logistics, hạ tầng số, khoa học - công nghệ, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Mục tiêu trong giai đoạn 2026 - 2030 là tỷ trọng chi đầu tư phát triển bình quân đạt khoảng 40% tổng chi ngân sách nhà nước, trong khi chi thường xuyên giảm xuống còn khoảng 51 - 52%.

Đồng thời, phải quán triệt tinh thần chỉ đạo xuyên suốt của Chính phủ trong tổ chức thực hiện đầu tư công giai đoạn tới là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Cùng với đó, huy động nguồn lực cho phát triển phải luôn đi cùng với bảo đảm an toàn tài chính quốc gia và an toàn nợ công. Vốn vay phải được huy động đầy đủ, kịp thời, với chi phí hợp lý, rủi ro trong giới hạn có thể kiểm soát và gắn chặt với yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong huy động vốn, chúng ta sẽ tiếp tục đa dạng hóa các kênh, trong đó nguồn vay trong nước vẫn giữ vai trò chủ đạo. Việc phát hành trái phiếu Chính phủ sẽ được điều hành linh hoạt về khối lượng, kỳ hạn và thời điểm, gắn với quản lý ngân quỹ nhà nước, qua đó góp phần giảm chi phí vay, hạn chế rủi ro đảo nợ và tiếp tục phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ theo hướng sâu rộng, hiệu quả hơn.

Đối với nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài, sẽ tiếp tục huy động có chọn lọc, ưu tiên cho các dự án hạ tầng then chốt, những lĩnh vực có tác động lan tỏa cao. Việc huy động vốn trên thị trường quốc tế cũng sẽ được nghiên cứu, chuẩn bị và thực hiện khi điều kiện thị trường thuận lợi.

Trong toàn bộ quá trình ấy, hiệu quả phải là thước đo xuyên suốt. Một đồng vốn được huy động nhưng sử dụng kém hiệu quả sẽ trở thành gánh nặng. Một đồng vốn được đầu tư đúng chỗ có thể tạo thêm năng lực sản xuất, mở rộng nguồn thu và huy động thêm các nguồn lực mới. 

Báo Tài chính - Đầu tư: Tăng trưởng cao sẽ tạo thêm nguồn lực, nhưng điều người dân mong muốn là thành quả ấy được chuyển hóa thành việc làm, thu nhập và chất lượng sống tốt hơn. Ngành Tài chính sẽ làm gì để thành quả phát triển đến được với mọi người dân, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nói “Cùng với kinh tế phát triển thì đời sống nhân dân phải tốt hơn, toàn diện hơn trên tất cả các mặt” (tại lễ kỷ niệm 80 năm thành lập ngành Tài chính-PV). Thành quả phát triển phải được thể hiện bằng việc làm, thu nhập, cơ hội học tập, chăm sóc sức khỏe, điều kiện sống và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân.

Điều đó đòi hỏi ngay từ khâu xây dựng chính sách và phân bổ nguồn lực phải trả lời rõ: nguồn lực được sử dụng để tạo ra kết quả gì và ai là người thụ hưởng. Hiệu quả của một dự án đầu tư công không thể chỉ nhìn ở tỷ lệ giải ngân hoặc số vốn đã chi. Cần đánh giá dự án có tạo ra năng lực sản xuất mới, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp, tạo thêm việc làm, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ công và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền hay không.

Chính sách tài khóa phải bảo đảm nguồn lực cho giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ, quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội; quan tâm thỏa đáng đến vùng sâu, vùng xa, vùng còn nhiều khó khăn và những người dễ bị tổn thương.

Cùng với mức chi, chất lượng chi tiêu công có ý nghĩa quyết định. Mỗi đồng ngân sách phải đến đúng đối tượng, đúng thời điểm và tạo ra kết quả có thể đo lường. Chuyển đổi số trong quản lý ngân sách, thuế, hải quan và bảo hiểm xã hội phải hướng tới sự minh bạch, thuận tiện, giảm chi phí cho người dân, doanh nghiệp và hạn chế thất thoát, lãng phí.

Từ nhiệm vụ huy động những nguồn lực đầu tiên cho chính quyền cách mạng đến trách nhiệm kiến tạo nguồn lực phát triển hôm nay, đến nay, sứ mệnh của ngành Tài chính ngày càng lớn hơn, trách nhiệm nặng nề hơn. Điều này đòi hỏi toàn ngành phải tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, kỷ cương và trách nhiệm; chủ động đổi mới, nâng cao chất lượng tham mưu và hành động thực chất vì hiệu quả chung.

Thước đo cao nhất của chính sách tài chính phải là sự phát triển của đất nước và cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn của Nhân dân. Đó cũng là cách thiết thực để ngành Tài chính tiếp tục bồi đắp giá trị của nền độc lập mà các thế hệ đi trước đã hy sinh xương máu để giành được và trao lại cho chúng ta ngày hôm nay.

Báo Tài chính - Đầu tư: Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!

Thiết kế: Phương Anh