Thúc đẩy chứng nhận điện tử, tạo thuận lợi cho nông sản

Từ ngày 20 - 21/8, Việt Nam đã chủ trì trực tuyến Phiên họp lần thứ 8 của Ủy ban SPS/CPTPP. Phiên họp do TS. Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, chủ trì, với sự tham dự của đại diện 11 thành viên CPTPP gồm Việt Nam, Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru và Singapore. Vương quốc Anh không tham dự và sẽ được Ban Thư ký gửi báo cáo phiên họp để trả lời bằng văn bản đối với những vấn đề các thành viên muốn nêu.

Theo ông Ngô Xuân Nam, việc duy trì trao đổi thường xuyên trong khuôn khổ Ủy ban SPS/CPTPP góp phần tăng tính minh bạch, khả năng dự báo và phối hợp giữa các thành viên. Qua đó, các nước vừa bảo đảm mục tiêu bảo vệ sức khỏe con người, môi trường, động vật và thực vật, vừa hạn chế những gián đoạn không cần thiết đối với thương mại nông sản, thực phẩm.

Một trong những nội dung nổi bật tại phiên họp là thúc đẩy số hóa hoạt động SPS, đặc biệt là chứng nhận điện tử. Kết quả khảo sát do Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) thực hiện cho thấy phần lớn thành viên CPTPP đã sử dụng hoặc ưu tiên chuyển sang chứng nhận điện tử.

Chứng nhận điện tử được đánh giá có thể rút ngắn thời gian xử lý, giảm hồ sơ giấy, tăng khả năng lưu trữ và bảo mật thông tin, đồng thời hạn chế nguy cơ giả mạo chứng từ.

Tại phiên họp, New Zealand đề nghị nhóm công tác điện tử về chứng nhận điện tử tiếp tục hoạt động thêm một năm. Các thành viên khác ủng hộ việc tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm, kết nối hệ thống và từng bước hướng tới thương mại SPS không sử dụng chứng từ giấy.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang chứng nhận điện tử vẫn đối mặt với một số trở ngại. Khảo sát của UNIDO chỉ ra những vấn đề liên quan đến chi phí đầu tư ban đầu, sự khác biệt trong quy định pháp luật giữa các nước, khả năng liên thông hệ thống, an ninh mạng và mức độ sẵn sàng của hạ tầng số.

Cùng với chứng nhận điện tử, các thành viên cũng trao đổi về khả năng áp dụng thanh tra, kiểm tra và thẩm tra từ xa. Australia cập nhật hoạt động của nhóm công tác điện tử về lĩnh vực này, trong đó tập trung nghiên cứu hình thức kiểm tra từ xa. Phương thức này được cho là có thể tiết kiệm thời gian, chi phí và hỗ trợ hoạt động thẩm tra trực tiếp, nhất là trong những trường hợp việc di chuyển hoặc tiếp cận cơ sở gặp khó khăn.

TS. Ngô Xuân Nam cho rằng, chứng nhận điện tử và thanh tra, kiểm tra từ xa là những hướng hợp tác thiết thực, phù hợp với xu thế chuyển đổi số. Tuy nhiên, việc triển khai cần tính đến điều kiện pháp lý, hạ tầng kỹ thuật và năng lực thực tế của từng thành viên để bảo đảm an toàn, tin cậy và khả năng vận hành liên tục.

Các thành viên cũng thống nhất cần tiếp tục làm rõ điều kiện, phạm vi và tần suất áp dụng kiểm tra từ xa, đồng thời xác định yêu cầu chuẩn bị, trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền và đơn vị được thẩm tra trước khi triển khai.

Phiên họp lần thứ 8 Ủy ban SPS/CPTPP diễn ra trong 2 ngày 20, 21/8 theo hình thức trực tuyến. Ảnh: SPS VietNam

Đồng bộ quy định, giảm vướng mắc SPS

Bên cạnh số hóa, nâng cao chất lượng thông báo SPS là một nội dung được các thành viên CPTPP quan tâm. Chile và New Zealand cập nhật hoạt động của Nhóm công tác về minh bạch thuộc Ủy ban SPS/WTO. Nhóm đang chuyển trọng tâm từ nhận diện khó khăn sang đề xuất các giải pháp cụ thể, nhằm nâng chất lượng thông báo SPS, làm rõ tác động đối với thương mại và tăng tính minh bạch của những biện pháp khác với tiêu chuẩn quốc tế.

Peru chia sẻ kết quả sáng kiến trong khuôn khổ APEC, theo đó thông báo SPS cần xác định rõ sản phẩm chịu tác động, ưu tiên sử dụng mã HS 6 chữ số, đồng thời ghi tên thông thường và tên khoa học của sản phẩm khi phù hợp. Thông báo cũng cần làm rõ mục tiêu, căn cứ, phạm vi và yêu cầu chính của biện pháp, đồng thời cung cấp đường dẫn tới toàn văn quy định và các tài liệu liên quan.

Việc cung cấp thông tin đầy đủ được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp có cơ sở đánh giá, phản hồi đối với các biện pháp SPS.

Các thành viên CPTPP được khuyến khích đóng góp ý kiến cho Nhóm công tác về minh bạch trước kỳ họp của Ủy ban SPS/WTO vào tháng 11/2026 tại Geneva, đồng thời tăng sử dụng nền tảng số ePing để theo dõi và phổ biến các thông báo SPS và hàng rào kỹ thuật trong thương mại.

Phiên họp cũng dành thời gian trao đổi về khu vực hóa và phân vùng dịch bệnh nhằm duy trì thương mại an toàn khi xuất hiện dịch bệnh động vật. Canada cho biết đã hoàn thành 8 thỏa thuận phân vùng đối với dịch tả lợn châu Phi với các đối tác thương mại, bao phủ khoảng 68% giá trị xuất khẩu thịt lợn của nước này.

Một nội dung khác được các thành viên thảo luận là dự án hợp tác về mức dư lượng tối đa (MRLs). Kết quả khảo sát cho thấy hệ thống giữa các thành viên còn khác nhau về cơ quan quản lý, yêu cầu dữ liệu, chi phí, thời gian xử lý và cách tham chiếu tiêu chuẩn Codex hoặc các thị trường khác.

Liên quan đề xuất của Liên minh châu Âu về cách xử lý mức dư lượng đối với một số hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật trong hàng nhập khẩu, các thành viên nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm cơ sở khoa học, đánh giá rủi ro, minh bạch và phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.

Phiên họp lần thứ 8 của Ủy ban SPS/CPTPP do TS. Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam chủ trì. Ảnh: SPS VietNam

Phát biểu tại phiên họp, ông Ngô Xuân Nam nhấn mạnh, Việt Nam ủng hộ nguyên tắc các biện pháp SPS phải dựa trên cơ sở khoa học, có đánh giá rủi ro hoặc tham khảo các tiêu chuẩn quốc tế, bảo đảm hài hòa, công bằng và không được sử dụng để gây cản trở thương mại nông sản, thực phẩm. New Zealand đồng tình với quan điểm này và cho rằng các biện pháp chỉ nên được áp dụng trong phạm vi cần thiết để đạt mức độ bảo vệ sức khỏe con người, động vật và thực vật.

Sau hai ngày làm việc, Phiên họp lần thứ tám đã hoàn thành toàn bộ nội dung, chương trình đề ra. Các thành viên thống nhất nhận thức rằng tăng cường hợp tác SPS có vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe con người, động vật và thực vật, đồng thời tạo thuận lợi cho thương mại nông sản, thực phẩm an toàn và bền vững giữa các thành viên CPTPP.

Phiên họp đã cập nhật và trao đổi nhiều nội dung thuộc Chương 7 CPTPP, trong đó có thích ứng với điều kiện khu vực, kiểm tra, đánh giá, chứng nhận, minh bạch và công nhận tương đương. Các thành viên cũng chia sẻ kinh nghiệm về duy trì thương mại an toàn trong bối cảnh dịch bệnh, trong đó có dịch cúm gia cầm độc lực cao, cũng như áp dụng các phương thức quản lý SPS phù hợp với điều kiện thực tế.

Đối với kiểm tra, đánh giá và chứng nhận, các thành viên ghi nhận kết quả công việc của các Ủy ban SPS, trong đó có trao đổi về thanh tra, kiểm tra, đánh giá từ xa; làm rõ sự khác biệt giữa kiểm tra, đánh giá và thanh tra; đồng thời phát triển các mẫu chứng nhận điện tử và mục tiêu công tác về chứng nhận điện tử trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.

Các thành viên cũng trao đổi về công nhận tương đương và hợp tác SPS, bao gồm chia sẻ thông tin quản lý, công nhận tương đương đối với hệ thống kiểm soát thực phẩm, hài hòa mức dư lượng tối đa, cách tiếp cận hệ thống trong kiểm dịch thực vật và các hoạt động liên quan trong khuôn khổ IPPC.

Kết luận phiên họp, Việt Nam đề nghị các thành viên tiếp tục phối hợp chặt chẽ, thực hiện các hành động đã thống nhất, chủ động chia sẻ thông tin và duy trì trao đổi thường xuyên về những vấn đề SPS phát sinh trong quá trình thực thi Chương 7 CPTPP. Việt Nam khẳng định sẵn sàng tiếp tục phối hợp với các thành viên nhằm thúc đẩy hợp tác SPS thực chất, minh bạch và hiệu quả.