Kiểm toán vốn nhà nước tại doanh nghiệp: Không thể tách bạch “đồng mua mắm, đồng mua tương”

Hoàng Yến

18:08 | 06/07/2022

(TBTCO) - Với quan điểm “Một đồng vốn nhà nước vẫn là của nhà nước”, TS Vũ Đình Ánh cho rằng, trong các nội dung kiểm toán không thể tách bạch “đồng này mua mắm, đồng này mua tương”, đồng này là vốn nhà nước, đồng này là vốn của doanh nghiệp.

Bộ Tài chính và Kiểm toán Nhà nước hợp tác trao đổi thông tin, dữ liệu Xử lý nghiêm cá nhân, tập thể chậm thực hiện kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước Kiểm toán nguồn lực phòng, chống dịch: Kiến nghị xử lý tài chính hơn 3.431 tỷ đồng

Sáng 6/7, Kiểm toán nhà nước (KTNN) đã tổ chức hội thảo “Kiểm toán đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ”.

Ở đâu có tài sản công, ở đó có sự giám sát của Kiểm toán Nhà nước

Tại hội thảo, Phó Tổng KTNN Hà Thị Mỹ Dung cho biết với quan điểm “ở đâu có tài sản công, tài chính công, ở đó có sự kiểm tra, giám sát của KTNN”, đảm bảo theo tinh thần Hiến pháp, Luật KTNN năm 2015 đã quy định đơn vị được kiểm toán “Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ. Đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, khi cần thiết, Tổng KTNN quyết định lựa chọn mục tiêu, nội dung và phương pháp kiểm toán phù hợp.”

Kể từ khi Luật KTNN năm 2015 có hiệu lực đến nay, KTNN đã thực hiện kiểm toán và phát hành báo cáo kiểm toán 4 cuộc kiểm toán độc lập và 23 cuộc kiểm toán các công ty liên kết lồng ghép với kiểm toán báo cáo tài chính công ty mẹ - các tập đoàn, tổng công ty, với tổng kiến nghị tăng thu ngân sách nhiều tỷ đồng.

Bên cạnh kết quả đã đạt được, công tác kiểm toán còn một số hạn chế, vướng mắc trong thực hiện. Vì vậy, KTNN tổ chức hội thảo nhằm tìm ra những giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả kiểm toán mà trong đó tập trung vào việc kiểm toán các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung

Nêu một thực tế về khó khăn khi kiểm toán các doanh nghiệp có vốn nhà nước dưới 50% bà Lê Thị Thu Hương - Phó Vụ trưởng, Vụ Tổng hợp

Đánh giá về vai trò của KTNN trong doanh nghiệp, ông Nguyễn Hồng Long - Phó Trưởng ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp nêu rõ KTNN tiến hành kiểm tra tính chính xác của kết quả xác định giá trị doanh nghiệp do các đơn vị tư vấn định giá đưa ra, giúp ngăn chặn nguy cơ thất thoát vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp do bị định giá thấp; đồng thời góp phần tối đa hóa lợi ích chính đáng của Nhà nước thu về thông qua cổ phần hóa. Vì vậy kiểm toán góp phần làm minh bạch công tác xử lý tài chính và xác định giá trị doanh nghiệp, giảm nguy cơ thất thoát vốn nhà nước.

(KTNN) cho biết trong các doanh nghiệp này, người đại diện vốn nhà nước thường không có quyền quyết định, nhất là khi tỷ lệ nắm giữ chỉ 10% - 20% thì không tham gia được gì nhiều vào điều hành doanh nghiệp. Quan điểm của không ít lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng, với tỷ trọng dưới 50% vốn nhà nước, quyền quản lý trọng yếu đối với doanh nghiệp không thuộc về nhà nước, từ đó thiếu thái độ hợp tác trong phối hợp, chỉ đạo cung cấp thông tin cho đoàn kiểm toán. Do hầu như chưa được kiểm toán nên KTNN ít có thông tin lưu trữ đối với các doanh nghiệp này.

Hơn nữa, việc luật hóa các quy định về kiểm toán tại doanh nghiệp nhà nước nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ cũng chưa đầy đủ, kịp thời nên việc kiểm toán gặp không ít vướng mắc, lúng túng. Trong khi đó, dù tỷ lệ nắm giữ thấp, nhưng số tuyệt đối vốn nhà nước tại các doanh nghiệp là không hề nhỏ.

Không thể tách bạch vốn nhà nước, vốn doanh nghiệp trong các chỉ tiêu

Phân tích kỹ hơn về những vướng mắc trong quá trình kiểm toán, ông Vũ Văn Cường - Kiểm toán trưởng, KTNN Chuyên ngành II, cho biết hướng dẫn kiểm toán các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống mới ban hành (Quyết định số 22/QĐ-KTNN ngày 6/1/2021) nên còn lúng túng, vướng mắc, còn nhiều ý kiến khác nhau trong quá trình thẩm định, xét duyệt kế hoạch kiểm toán.

Chẳng hạn, tại phần “Nguyên tắc xác định nội dung kiểm toán” quy định: “Do đặc điểm phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, KTNN thực hiện kiểm toán nhưng không xác nhận thông tin bộ báo cáo tài chính đầy đủ của doanh nghiệp được kiểm toán, chỉ tập trung kiểm toán, đánh giá những chỉ tiêu, thông tin tài chính liên quan đến phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp và trách nhiệm, nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với nhà nước”.

Tuy nhiên, tại phần “Phương pháp và thủ tục kiểm toán” (Điều 12) quy định: “... để đánh giá tính đúng đắn, trung thực của vốn nhà nước tại doanh nghiệp, kiểm toán viên nhà nước phải đánh giá tính đúng đắn, trung thực của báo cáo tài chính doanh nghiệp; các yếu tố, tài khoản hoặc khoản mục cụ thể của báo cáo tài chính liên quan đến nguồn vốn và kết hợp với tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ trong tài sản thuần của doanh nghiệp, các thông tin, tài liệu có liên quan để đánh giá tính đúng đắn, trung thực của thông tin vốn nhà nước tại doanh nghiệp”.

Tiếp đó, ở quy định những nội dung kiểm toán cơ bản đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, có nội dung “Kiểm toán phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp”

Thực tế cho thấy, “phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp” không thể hiện thành một mục hay chỉ tiêu riêng nào trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp mà vốn nhà nước hòa chung vào tất cả các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính. Do đó, muốn kiểm toán, đánh giá phần vốn nhà nước thì phải kiểm toán toàn bộ các chỉ tiêu trong báo cáo tài chính chứ không thể lựa chọn kiểm toán, xác nhận 1 hay 1 số chỉ tiêu liên quan nào (vì chỉ tiêu nào cũng liên quan).

Toàn cảnh hội thảo

Ngoài ra, ông Vũ Văn Cường nhấn mạnh một khó khăn về cơ sở pháp lý là hiện nay đang có vướng mắc trong việc xác định thế nào là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ dưới 50% vốn điều lệ. Chẳng hạn, vốn đầu tư của các tập đoàn kinh tế nhà nước, các tổng công ty nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ để thành lập công ty liên kết, công ty liên kết đó có được gọi là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống không? Hay chỉ được coi là khoản đầu tư của các doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối. Việc xác định tỷ lệ phần vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp cũng gặp khó khăn do cơ sở pháp lý như đã nêu ở trên chỉ tính phần vốn do Nhà nước đầu tư trực tiếp vào doanh nghiệp.

Thảo luận về vấn đề này, các chuyên gia cũng đồng tình phải tháo gỡ vướng mắc này trong kiểm toán tại doanh nghiệp. Nhấn mạnh “một đồng vốn nhà nước vẫn là của nhà nước”, TS Vũ Đình Ánh cho rằng, trong các nội dung kiểm toán không thể tách bạch “đồng này mua mắm, đồng này mua tương”, đồng này là vốn nhà nước, đồng này là vốn của doanh nghiệp. Để đảm bảo kiểm soát vốn an toàn, hiệu quả, cần phải kiểm toán toàn bộ các chỉ tiêu, hạng mục, không nên phân định mức vốn nhà nước là bao nhiêu để kiểm toán mà quan trọng là xác định nội dung, rủi ro ở đâu để kiểm toán.

Kiến nghị giải pháp

Từ những khó khăn vướng mắc được nêu, ông Vũ Văn Cường kiến nghị một số giải pháp để nâng cao chất lượng kiểm toán tại doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ.

Cụ thể là, phải kiểm toán toàn bộ báo cáo tài chính doanh nghiệp như kiểm toán doanh nghiệp thông thường, không thể hiện sự khác biệt rõ khi kiểm toán doanh nghiệp có vốn nhà nước dưới 50%/vốn điều lệ, dẫn đến khi lập kế hoạch kế toán, các đoàn kiểm toán lúng túng, khó khăn khi xác định nội dung kiểm toán “... chỉ tập trung kiểm toán, đánh giá những chỉ tiêu, thông tin tài chính liên quan đến phần vốn nhà nước...”.

KTNN phối hợp với các cơ quan, bộ, ban ngành liên quan rà soát các quy định của văn bản pháp luật đảm bảo tính thống nhất, dễ hiểu, dễ áp dụng, đặc biệt khái niệm vốn nhà nước.

KTNN sớm ban hành hồ sơ mẫu biểu về kế hoạch kiểm toán, báo cáo kiểm toán riêng cho tổ chức tín dụng, doanh nghiệp bảo hiểm do Nhà nước sở hữu từ dưới 50% vốn điều lệ.

KTNN sớm ban hành hướng dẫn chi tiết của Hướng dẫn 22/QĐ-KTNN làm cơ sở để thực hiện kiểm toán.

KTNN chủ động phối hợp với các bộ, ban ngành để khai thác được cơ sở dữ liệu các tỷ suất bình quân ngành làm căn cứ so sánh và đánh giá hiệu quả kinh doanh.

Hoàng Yến

Từ khóa:

kiểm toán doanh nghiệp vốn nhà nước

Dành cho bạn

Hoàn thiện “mảnh ghép” giám sát để thị trường các-bon vận hành hiệu quả

Infographics: Vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội quý I/2026 ước đạt 744,7 nghìn tỷ đồng

Tổ chức tín dụng chuẩn hóa thu hồi nợ, cấm đe dọa, gọi điện đòi nợ quá mức

Việt Nam sở hữu tiềm năng dài hạn phát triển trung tâm dữ liệu

Bất động sản ít bị chi phối bởi các cú sốc ngắn hạn hơn vàng và chứng khoán

Xử phạt hai doanh nghiệp vi phạm công bố thông tin trên thị trường chứng khoán

Đọc thêm

Kho bạc Nhà nước tăng tốc cải cách, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo

(TBTCO) - Với mục tiêu lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo, Kho bạc Nhà nước vừa tăng tốc cải cách hành chính, vừa đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin. Kỷ cương được siết chặt, quy trình được số hóa, qua đó Kho bạc Nhà nước đã bảo đảm xử lý thủ tục thông suốt, nâng cao chất lượng phục vụ và tạo nền tảng cho Kho bạc số vào năm 2030.

Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực IV: Chỉ tiêu chất lượng đảm bảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia

(TBTCO) - Bảy điểm kho thuộc Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực IV được kiểm tra trong đợt kiểm tra mùa Xuân năm 2026 đều thực hiện nghiêm túc, tuân thủ quy định của pháp luật và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quản lý, bảo quản hàng dự trữ quốc gia. Hàng hóa được bảo quản an toàn, chất lượng ổn định.

Kinh tế vững đà tăng trưởng, nhưng áp lực lớn đang chờ phía trước

(TBTCO) - Trong bối cảnh thế giới đối mặt với những biến động từ các xung đột địa chính trị, nền kinh tế nội địa vẫn thể hiện sức chống chịu đáng ghi nhận. Tuy nhiên, để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng 2 con số, chặng đường phía trước đòi hỏi nỗ lực vượt bậc khi nhiều thách thức đang chờ đợi ở 3 quý cuối năm.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương chúc Tết cổ truyền Bunpimay Lào năm Phật lịch 2569

(TBTCO) - Ngày 6/4/2026, Đoàn cán bộ Bộ Tài chính Việt Nam do Thứ trưởng Trần Quốc Phương làm trưởng đoàn đã đến Đại sứ quán Lào tại Việt Nam chúc Tết cổ truyền Bunpimay của Lào năm Phật lịch lần thứ 2569. Tham tán công sứ Lắt-ta-na Shi-ha-lat đón tiếp Thứ trưởng.

Giải ngân đầu tư công quý I/2026: Nhiều lực cản cần tháo gỡ

(TBTCO) - Quý I/2026, giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực so với cùng kỳ, nhưng nhìn chung vẫn ở mức thấp so với yêu cầu. Nhiều "điểm nghẽn" kéo dài từ khâu chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng đến nguồn vật liệu và thủ tục dự án tiếp tục là lực cản, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải quyết liệt tháo gỡ trong thời gian tới.

Infographics: Tổng quan bức tranh ngân sách nhà nước quý I/2026

(TBTCO) - Theo Bộ Tài chính, kết thúc quý I/2026, thu ngân sách nhà nước ghi nhận những kết quả tích cực khi ước hoàn thành 32,4% dự toán, tăng 10,2% so với cùng kỳ. Trong khi đó, chi ngân sách ước bằng 16,8% dự toán, tăng 23,1% so với cùng kỳ.

Tăng dự trữ dầu thô: “Lá chắn” an ninh năng lượng

(TBTCO) - TS. Nguyễn Sơn - giảng viên ngành Quản lý chuỗi cung ứng và logistics, Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, việc mở rộng dự trữ dầu thô không chỉ là yêu cầu cấp bách để bảo đảm an ninh năng lượng, mà còn là “lá chắn” giúp nền kinh tế tăng khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu.

Áp lực lãi suất gia tăng: Linh hoạt điều hành phát hành trái phiếu chính phủ

(TBTCO) - Tháng 3/2026, trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới và trong nước xuất hiện nhiều yếu tố bất lợi, Kho bạc Nhà nước đã chủ động, tích cực triển khai công tác huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu chính phủ, góp phần bảo đảm nguồn lực cho ngân sách nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Xem thêm