Rủi ro pháp lý trong hoạt động của doanh nghiệp

(TBTCO) - Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều loại rủi ro về chính sách, chiến lược kinh doanh, vận hành, điều kiện hoạt động…, mà rủi ro về pháp lý là loại rủi ro liên quan và xuyên suốt đến mọi hoạt động của doanh nghiệp. Kiểm soát được rủi ro pháp lý sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ hoạt động an toàn, bảo mật, bền vững mà còn đánh giá, tiếp cận được những cơ hội phát triển tiềm năng và tiên phong. Bài viết này chia sẻ những thông tin cơ bản về nhận diện, phân loại, xác định nguyên nhân và phương pháp quản trị rủi ro pháp lý nhằm đưa ra góc nhìn khách quan, thiết thực về vấn đề này.
aa
Quản trị và kiểm soát rủi ro pháp lý trong hoạt động của doanh nghiệp

Nhận diện và nguyên nhân dẫn đến rủi ro pháp lý

Pháp lý doanh nghiệp hiểu một cách thực tiễn là pháp luật điều chỉnh hoạt động và kinh doanh của doanh nghiệp trong quan hệ đối nội và đối ngoại. Rủi ro pháp lý trong kinh doanh là rủi ro xảy ra bởi các hành vi pháp lý trong quá trình kinh doanh. Khi sự kiện pháp lý xảy ra, doanh nghiệp có nguy cơ thiệt hại về mặt vật chất (tài sản, tiền bạc) hoặc tổn hại tinh thần, mất uy tín, thương hiệu, thậm chí người vi phạm có thể phải chịu hình phạt tù.

Rủi ro pháp lý trong hoạt động của doanh nghiệp
Nhận diện và kiểm soát rủi ro pháp lý là nguyên tắc quan trọng trong quản trị doanh nghiệp

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến rủi ro pháp lý phát sinh từ việc không biết, thực hiện không đúng hoặc không thực hiện quy định của pháp luật trong hoạt động kinh doanh. Khác với rủi ro khi vi phạm quy định nội bộ/chuyên môn tại doanh nghiệp, người vi phạm chỉ phải chịu trách nhiệm trước người đứng đầu doanh nghiệp và trước doanh nghiệp.

Rủi ro pháp lý khiến cho người liên quan phải đối mặt với các trách nhiệm trước pháp luật, trước nhà nước, thậm chí có thể bị án phạt tù. Do vậy, các nhà quản trị cấp cao, nhất là ở những quốc gia phát triển thường áp dụng chính sách không khoan nhượng khi cán bộ, nhân viên có những hành vi vi phạm pháp luật, đây là hành vi có thể ảnh hưởng rất nặng nề đến doanh nghiệp, dù thực hiện bởi một hoặc nhiều cá nhân. Đó là lý do rủi ro pháp lý nên được phòng tránh tuyệt đối chứ không thể chấp nhận hoặc bỏ qua như các rủi ro khác.

Rủi ro pháp lý khiến cho người liên quan phải đối mặt với các trách nhiệm trước pháp luật, trước nhà nước, thậm chí có thể bị án phạt tù. Do vậy, các nhà quản trị cấp cao, nhất là ở những quốc gia phát triển thường áp dụng chính sách không khoan nhượng khi cán bộ, nhân viên có những hành vi vi phạm pháp luật, đây là hành vi có thể ảnh hưởng rất nặng nề đến doanh nghiệp, dù thực hiện bởi một hoặc nhiều cá nhân.

Các loại rủi ro pháp lý thường gặp trong kinh doanh

Rủi ro pháp lý do vi phạm pháp luật hình sự

Đây là khả năng doanh nghiệp và/hoặc người quản lý/điều hành/làm việc trong doanh nghiệp vi phạm quy định cấm trong Bộ luật Hình sự dẫn đến bị khởi tố, điều tra, xét xử và phải gánh chịu hình phạt như: cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, trục xuất, tù có thời hạn, tù chung thân thậm chí tử hình; hình phạt bổ sung là: cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, chịu sự quản chế, tước một số quyền công dân, tịch thu tài sản.

Ví dụ: cấm trốn thuế và các tội trốn thuế, cấm buôn bán hàng giả và tội buôn bán hàng giả, cấm gây ô nhiễm môi trường và tội gây ô nhiễm môi trường…

Rủi ro pháp lý trong xử phạt hành chính

Có thể thấy xử phạt hành chính là một loại chế tài nghiêm khắc và phổ biến. Nhà nước thường áp dụng với cá nhân, doanh nghiệp khi vi phạm pháp luật mà tính chất nguy hiểm chưa đến mức tội phạm. Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 quy định cụ thể: “Xử phạt vi phạm hành chính là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật”.

Rủi ro pháp lý trong hoạt động của doanh nghiệp
Tác giả bài viết là một trong những luật sư chuyên nghiên cứu thực tiễn, tư vấn cho các doanh nghiệp và giảng dạy tại Học viện Tư pháp

Chế tài của xử phạt hành chính thường là cảnh cáo, phạt tiền và áp dụng các hình thức phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện sử dụng để vi phạm hành chính; trục xuất người nước ngoài.

Rủi ro pháp lý trong quan hệ với đối tác

Đối tác của doanh nghiệp thường bao gồm các khách hàng, nhà cung cấp, các bên liên doanh, liên kết, hợp tác trong kinh doanh. Quan hệ giữa doanh nghiệp với đối tác là quan hệ dân sự, dựa trên nguyên tắc bình đẳng, tự thỏa thuận và tự chịu trách nhiệm. Rủi ro pháp lý phổ biến khi quan hệ với đối tác là rủi ro trong quá trình ký kết và thực hiện hợp đồng.

Rủi ro pháp lý từ khách hàng thường phát sinh từ quan hệ hợp đồng, giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ, thi công xây dựng, tư vấn, chuyển nhượng, thuê/vay. Rủi ro pháp lý trong quan hệ với đối tác thường phát sinh từ hợp đồng: hợp tác đầu tư, liên doanh - liên kết, nhượng quyền thương mại, đại lý, vay/thuê, góp vốn, hợp tác kinh doanh.

Ngoài ra, một loại rủi ro đặc thù trong quan hệ đối tác là rủi ro về quyền sở hữu trí tuệ trong kinh doanh, đây là loại tài sản vô hình của doanh nghiệp nhưng rủi ro liên quan có thể dẫn đến thiệt hại lớn về uy tín, vật chất, tài sản của doanh nghiệp. Để kiểm soát rủi ro hiệu quả thì cần phân loại và đánh giá đúng bản chất giao dịch với từng nhóm đối tác để nhận diện chính xác mức độ rủi ro, từ đó có các giải pháp ngăn ngừa rủi ro phù hợp.

Rủi ro pháp lý trong quan hệ nội bộ doanh nghiệp

Ở nội dung này, chúng ta có thể hiểu là các quan hệ nội bộ doanh nghiệp thường là quan hệ giữa các thành viên, cổ đông (nhà đầu tư góp vốn) với cán bộ quản lý điều hành và quan hệ giữa doanh nghiệp với người lao động. Rủi ro nội bộ doanh nghiệp thường gồm 3 loại: (i) tranh chấp cổ đông, cổ phần, lợi ích giữa các nhà đầu tư; (ii) tranh chấp giữa nhà đầu tư/chủ sở hữu với cán bộ lãnh đạo; và (iii) tranh chấp lao động giữa doanh nghiệp và người lao động.

Khi xảy ra tranh chấp, kiện tụng về quan hệ nội bộ sẽ kéo theo những hệ lụy tiêu cực cho doanh nghiệp như cổ đông kiện cán bộ điều hành, cán bộ quản lý kiện nhau và người lao động kiện doanh nghiệp. Nhiều công ty đã thua lỗ, giải thể, phá sản không phải vì kinh doanh kém mà vì những cuộc nội chiến tương tàn trong doanh nghiệp.

Rủi ro trong quan hệ với đối tác khá phổ biến

Quan hệ giữa doanh nghiệp với đối tác là quan hệ dân sự, dựa trên nguyên tắc bình đẳng, tự thỏa thuận và tự chịu trách nhiệm. Rủi ro pháp lý phổ biến khi quan hệ với đối tác là rủi ro trong quá trình ký kết và thực hiện hợp đồng.

(còn tiếp)

Luật sư Phạm Thị Thuỳ Dương (Công ty Luật TNHH Tuệ Vinh APTlaw)

Đọc thêm

Doanh nghiệp có thể bị phạt tới 5% doanh thu vì vi phạm dữ liệu cá nhân

Doanh nghiệp có thể bị phạt tới 5% doanh thu vì vi phạm dữ liệu cá nhân

Vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân có thể bị phạt tới 3 tỷ đồng; riêng hành vi vi phạm quy định về chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới có thể bị phạt tới 5% doanh thu năm trước liền kề. Doanh nghiệp cần khẩn trương rà soát hệ thống thông tin, quy trình lưu trữ và quản lý dữ liệu để hạn chế rủi ro pháp lý, tài chính.
Đà Nẵng: Hải quan phát hiện hàng nghìn sản phẩm thuốc lá điện tử trong hành lý nhập cảnh

Đà Nẵng: Hải quan phát hiện hàng nghìn sản phẩm thuốc lá điện tử trong hành lý nhập cảnh

(TBTCO) - Kiểm tra hành lý của hai hành khách nhập cảnh từ Hàn Quốc, Hải quan sân bay quốc tế Đà Nẵng phát hiện 424 cây thuốc lá nung nóng và 4.300 gói dung dịch thuốc lá điện tử không khai báo.
Chiến dịch Con rồng Mê Kông VIII lập kỷ lục bắt giữ 2.148 vụ buôn lậu

Chiến dịch Con rồng Mê Kông VIII lập kỷ lục bắt giữ 2.148 vụ buôn lậu

(TBTCO) - Ghi nhận 2.148 vụ bắt giữ, cao nhất qua các kỳ triển khai, Chiến dịch Con rồng Mê Kông VIII tiếp tục khẳng định hiệu quả hợp tác thực thi pháp luật khu vực. Hải quan Việt Nam và các nước tập trung chuyển hóa thông tin từ các vụ bắt giữ thành thông tin tình báo phục vụ điều tra, mở rộng truy xét các đường dây buôn lậu xuyên quốc gia.
Hải quan phát hiện, xử lý 18.825 vụ buôn lậu, gian lận thương mại

Hải quan phát hiện, xử lý 18.825 vụ buôn lậu, gian lận thương mại

(TBTCO) - Từ ngày 15/12/2025 đến 14/10/2026, lực lượng Hải quan phát hiện, xử lý 18.825 vụ buôn lậu, gian lận thương mại... Trước áp lực vi phạm gia tăng dịp cuối năm, Cục Hải quan tập trung kiểm soát các tuyến, địa bàn trọng điểm, đấu tranh với gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp.
Grab điều chỉnh phí, dự kiến bồi hoàn 3,9 tỷ đồng cho tài xế

Grab điều chỉnh phí, dự kiến bồi hoàn 3,9 tỷ đồng cho tài xế

Sau xác minh sơ bộ phản ánh về giá cước, phí và các khoản khấu trừ, Grab đề xuất 6 nhóm giải pháp, trong đó giảm mức phí thu từ tài xế, giới hạn tổng khoản thu, bồi hoàn khoảng 3,9 tỷ đồng và tăng minh bạch thông tin trên ứng dụng.
Hải quan Việt Nam - Lào - Campuchia tăng cường hợp tác chống ma túy

Hải quan Việt Nam - Lào - Campuchia tăng cường hợp tác chống ma túy

(TBTCO) - Từ ngày 2 đến 4/11/2026, tại Thủ đô Phnom Penh (Campuchia) đã diễn ra Hội nghị Ba bên/Song phương cấp Bộ trưởng giữa Campuchia, Lào và Việt Nam về hợp tác phòng, chống ma túy lần thứ 19.
Hải quan hợp tác với UNODC, nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển

Hải quan hợp tác với UNODC, nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển

Cục Hải quan đề xuất Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) tiếp tục hỗ trợ đào tạo chuyên sâu, ứng dụng công nghệ phân tích thông tin, nhận diện rủi ro và phát triển đội ngũ giảng viên nguồn, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh với tội phạm trên biển.
Hà Nội thông qua cơ chế đặc thù xử lý vi phạm tại 12 dự án

Hà Nội thông qua cơ chế đặc thù xử lý vi phạm tại 12 dự án

(TBTCO) - Ngày 28/10, HĐND TP. Hà Nội khóa XVII thông qua nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý vi phạm đất đai, trật tự xây dựng tại 12 dự án kéo dài nhiều năm. Nghị quyết đặt mục tiêu xử lý nghiêm sai phạm, khắc phục tồn tại, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Xem thêm

Mới nhất Đọc nhiều