Sáng 3/10, tại cuộc họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế - xã hội quý III và 9 tháng năm 2026, Cục Thống kê cho biết nguồn cung hàng hóa cơ bản được bảo đảm, thị trường vận hành ổn định, đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu dùng. Tuy nhiên, áp lực từ chi phí đầu vào, biến động giá năng lượng và rủi ro lạm phát vẫn hiện hữu, đặt ra thách thức cho công tác điều hành trong thời gian tới.

Giá năng lượng, thực phẩm và nhà ở tạo sức ép lên CPI

Theo báo cáo tổng quan thị trường giá cả, CPI tháng 9/2026 tăng 0,62% so với tháng trước, chủ yếu do giá xăng dầu trong nước điều chỉnh tăng theo giá nhiên liệu thế giới và một số trường đại học, trường dân lập, tư thục điều chỉnh tăng học phí năm học mới. So với tháng 12/2025, CPI tháng 9 tăng 4,20%; so với cùng kỳ năm trước tăng 5,08%.

Cục Thống kê tổ chức họp báo sáng 3/10.

Trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính, có chín nhóm tăng giá và hai nhóm giảm giá so với tháng trước. Nhóm giao thông tăng 3,97%, tác động làm CPI chung tăng 0,40 điểm phần trăm. Trong đó, giá xăng tăng 9,39%, dầu diesel tăng 4,53% do ảnh hưởng của các đợt điều chỉnh giá xăng dầu trong nước.

CPI bình quân quý III tăng 4,80% so với cùng kỳ năm trước. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,58%, tác động làm CPI chung tăng 1,64 điểm phần trăm; nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,59%, tác động tăng 1,50 điểm phần trăm; nhóm giao thông tăng 7,73%, tác động tăng 0,77 điểm phần trăm.

Tính chung 9 tháng, CPI tăng 4,52%, cao hơn mức tăng 3,27% của cùng kỳ năm 2025. So với tháng trước, CPI tăng liên tục trong năm tháng đầu năm, giảm trong tháng 6 và tháng 7, sau đó tăng trở lại trong tháng 8 và tháng 9. Diễn biến này chủ yếu chịu tác động của yếu tố mùa vụ, nhu cầu tiêu dùng trong các dịp lễ, Tết, cùng với biến động giá nhiên liệu thế giới và chi phí nguyên liệu đầu vào.

Trao đổi tại họp báo, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng Ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê) cho biết áp lực lên mặt bằng giá 9 tháng đầu năm tập trung chủ yếu ở ba nhóm chính: hàng ăn và dịch vụ ăn uống; nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng; giao thông.

Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống bình quân 9 tháng tăng 4,72%, đóng góp 1,69 điểm phần trăm vào CPI chung, do chi phí nguyên liệu, nhân công và nhu cầu tiêu dùng gia tăng. Trong đó, giá thịt lợn tăng 4,46% do nguồn cung hạn chế trong dịp lễ, Tết và chi phí chăn nuôi ở mức cao; giá ăn uống ngoài gia đình tăng 7,14%.

Nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%, đóng góp 1,52 điểm phần trăm. Giá vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 13,07% do giá vật liệu xây dựng và nhu cầu xây dựng, sửa chữa nhà ở tăng; giá điện sinh hoạt tăng 4,35% do nhu cầu sử dụng điện tăng trong những tháng nắng nóng.

Nhóm giao thông tăng 6,06%, đóng góp 0,60 điểm phần trăm; riêng giá nhiên liệu tăng 10,89%. Ngoài ra, giá dịch vụ y tế, giáo dục cũng góp phần làm CPI tăng.

Áp lực tăng giá lan toả rộng

Đánh giá tổng quan, bà Nguyễn Thu Oanh nhận định: “Áp lực tăng giá có sự lan tỏa rộng chứ không chỉ tập trung ở một vài nhóm hàng cục bộ”.

Lạm phát cơ bản tháng 9 tăng 0,11% so với tháng trước và tăng 4,45% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân 9 tháng, lạm phát cơ bản tăng 4,26%, thấp hơn mức tăng 4,52% của CPI bình quân chung.

Nguồn: Cục Thống kê

Theo báo cáo, nguyên nhân chủ yếu do giá xăng dầu, gas, lương thực, thực phẩm tươi sống, dịch vụ y tế biến động làm CPI chung tăng, trong khi các nhóm này được loại trừ trong danh mục tính lạm phát cơ bản. Bà Nguyễn Thu Oanh cho rằng chênh lệch này phản ánh sức ép một phần lớn từ các nhóm hàng đặc thù như năng lượng và thực phẩm.

Nhìn về các tháng cuối năm 2026 và năm 2027, Trưởng Ban Thống kê Dịch vụ và Giá lưu ý ba nhóm rủi ro chính. Trước hết là giá năng lượng, nguyên nhiên vật liệu thế giới biến động do căng thẳng địa chính trị và chi phí vận tải, logistics cao. Tiếp đó là áp lực từ tiêu dùng, sản xuất và đi lại gia tăng theo yếu tố mùa vụ dịp lễ, Tết cuối năm. Đồng thời, biến động tỷ giá, giá nguyên liệu nhập khẩu có thể truyền dẫn vào giá thành sản xuất trong nước.

“Áp lực lạm phát hiện nay là sự kết hợp của cả yếu tố chi phí đẩy và cầu kéo”, bà Nguyễn Thu Oanh nhận định. Đáng chú ý, dòng vốn tín dụng và đầu tư mở rộng thường có độ trễ tác động đến giá cả, có thể thể hiện rõ hơn vào các tháng cuối năm và kéo dài sang năm 2027, nhất là ở các lĩnh vực cung ứng hạn chế.

Về giải pháp hạn chế áp lực tăng giá, bà Nguyễn Thu Oanh nhấn mạnh yếu tố then chốt là nguồn cung hàng hóa trong nước luôn được bảo đảm. Chính phủ điều hành giá chủ động với các mặt hàng thiết yếu như điện, xăng dầu, đồng thời phối hợp hài hòa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ để ổn định thị trường.

“Mục tiêu kiểm soát CPI bình quân cả năm khoảng 4,5%. Với kết quả 9 tháng đạt 4,52%, dư địa còn lại cho các tháng cuối năm là rất hẹp và đây là thách thức lớn”, đại diện Cục Thống kê cho biết.

Theo đó, trong các tháng cuối năm, cần tiếp tục theo dõi sát giá xăng dầu, năng lượng, thực phẩm, vật liệu xây dựng, dịch vụ y tế; chủ động nguồn cung và điều hành giá linh hoạt để hạn chế tác động lan tỏa.