Cần hướng tới quy trình quản trị tốt nhằm định hướng cho việc vay nợ chính phủ.

>> Bài 6: Cần một đầu mối tập trung điều phối vốn vay và trả nợ

>> Bài 5: Siết điều kiện cho vay lại, tăng chế tài quản lý

>> Bài 4: Không chuyển nợ của doanh nghiệp thành nợ Chính phủ

>> Bài 3: Làm rõ trách nhiệm trả nợ, tăng tính tự chủ của chính quyền địa phương

>> Bài 2: Siết điều kiện cho vay lại

>> Bài 1: Tại sao phải sửa đổi Luật Quản lý nợ công?

Theo các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới (WB), chương trình này được xem như là yếu tố cơ bản của khuôn khổ pháp lý cho quản lý nợ công hiệu quả.

Nên giao một đầu mối quản lý

Ông Rodrigo Cabral

Theo ông Rodrigo Cabral - chuyên gia tài chính cao cấp của WB, việc đưa về một cơ quan đầu mối quản lý sẽ giúp Chính phủ duy trì được góc nhìn tổng thể về toàn bộ nghĩa vụ nợ; đẩy mạnh hơn việc quản lý nghiệp vụ nợ hiệu quả cho toàn bộ danh mục nợ, trả nợ, kiểm toán, đánh giá và báo cáo.

Thực tế, ngày càng có nhiều quốc gia chuyển sang hợp nhất các cơ quan quản lý nợ thành một đơn vị duy nhất. Ví dụ như các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế châu Âu, Brazil và Indonesia… Việc hợp nhất một cơ quan quản lý nhằm tránh những rủi ro xảy ra khi phân tán quản lý nợ công như: Gây ra góc nhìn không tổng thể về danh mục; chia sẻ thông tin không đầy đủ, kịp thời giữa các đơn vị; hơn hết là trách nhiệm không rõ ràng. Thiếu thông tin kịp thời, đầy đủ về toàn bộ danh mục cũng khiến các nhà hoạch định chính sách không có góc nhìn toàn diện về chi phí và rủi ro, gây ảnh hưởng tới khả năng đưa ra quyết định đúng đắn.

Cũng theo ông Rodrigo Cabral, Quốc hội đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đưa ra một khuôn khổ chung cho việc quản lý nợ chủ động, hiện đại. Quốc hội đưa ra tầm nhìn, mục tiêu vay nợ; các yêu cầu cho chương trình vay nợ trung hạn và kế hoạch vay nợ hàng năm; yêu cầu báo cáo và kiểm toán nợ công. Điều này cần phải được thể hiện trong Luật Quản lý nợ công. Tuy Quốc hội đóng vai trò quyết định cao nhất, đưa ra khuôn khổ pháp lý tổng thể, nhưng quyết định về nghiệp vụ thì cần được phân cấp, giao cho Bộ Tài chính. Ví dụ như, việc Bộ Tài chính nên được trao quyền điều hành linh hoạt tỷ trọng vay nợ trong nước và nước ngoài, phù hợp với điều kiện thị trường và khả năng tiếp cận các nguồn vốn của Việt Nam.

Ông Rodrigo Cabral cũng cho rằng, chúng ta cần xây dựng một chiến lược quản lý nợ - coi đây là tài liệu sống để triển khai. Luật Quản lý nợ là cơ hội để chúng ta đưa ra một cơ chế phối hợp để đảm bảo rằng, cái đã được quyết định trong chiến lược thì sẽ được triển khai trong thực tế; đồng thời nên trao quyền cho một cơ quan quản lý nợ (cụ thể là Bộ Tài chính) để họ theo dõi, giám sát chiến lược đã được quyết định.

Chương trình, chiến lược nợ cần được cập nhật và có giá trị dẫn dắt cao. Cần có cơ chế để đảm bảo các hoạt động vay nợ trên thực tế gắn kết với chương trình, chiến lược nợ trung hạn (đặc biệt trong bối cảnh còn nhiều thách thức khi việc quản lý, điều hành vay nợ còn phân tán tại nhiều cơ quan).

Quản lý nợ theo một chiến lược tổng thể

Ông Tomas Maguson

Chuyên gia tư vấn quốc tế, ông Tomas Maguson: Khi Việt Nam đang chuyển đổi theo cơ chế thị trường, thì việc phải vay nợ nhiều hơn theo các điều khoản thương mại mở ra nhiều phương án vay nợ và nhiều loại công cụ tài chính.

Trong môi trường như vậy, điều kiện chính là phải có chiến lược được lập trên cơ sở các phương án đánh đổi chi phí, rủi ro hợp lý, nhằm định hướng cho các quyết định vay nợ và các giao dịch thị trường khác. Thiếu chiến lược chính thức có thể dẫn đến những lựa chọn không tốt và làm tăng khả năng rủi ro. Cần phân biệt một cách minh bạch trong các khuôn khổ pháp lý và thể chế cũng như sự phối hợp nhằm tránh mâu thuẫn về mục tiêu, chồng chéo về trách nhiệm để đảm bảo trách nhiệm rõ ràng.

Theo nhận xét của ông Tomas Maguson, Luật Quản lý nợ công hiện hành tập trung vào các định mức an toàn nợ, sử dụng vốn vay, các quy tắc chi tiết về khi nào vay ngắn hạn và dài hạn. Tuy nhiên, trong luật có sự lẫn lộn giữa chính sách tài khóa (mang tính chính sách cao) và quản lý nợ (mang tính kỹ thuật cao). Hơn nữa, các mục tiêu quản lý nợ chưa rõ ràng và hệ quả là chưa có chương trình quản lý nợ trung hạn và chưa có quy trình đánh giá.

Hướng tới quy trình quản trị tốt nhằm định hướng cho việc vay nợ của Chính phủ, ông Tomas Maguson đề xuất một chương trình mới về quản lý nợ của chính phủ. Theo đó, các mục đích vay nợ vừa cần được mở rộng vừa cần thắt chặt. Trong đó, hình thành và duy trì lớp đệm thanh khoản theo mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính xác định; tôn trọng các nghĩa vụ bảo lãnh hiện hành của Chính phủ trong trường hợp quỹ tích lũy trả nợ không đủ để đáp ứng các nghĩa vụ đó. Các mục tiêu khác theo quyết định của Quốc hội.

Ông Tomas Maguson cũng cho rằng, cần giao cán bộ quản lý nợ (Bộ Tài chính) thẩm quyền rõ ràng về thực hiện các giao dịch thị trường để triển khai chương trình vay nợ trung hạn đã xác định. Tuy nhiên, các giao dịch phái sinh cần giao cho Chính phủ phê duyệt. Quốc hội đẩy mạnh giám sát, thông qua yêu cầu về trình Quốc hội báo cáo đánh giá chi tiết hàng năm, để đánh giá về kết quả đạt được so với các chỉ tiêu đề ra trong chương trình vay nợ trung hạn.

Trong quy trình này, ông Tomas Maguson khuyến nghị, cần yêu cầu chính quyền địa phương tăng cường năng lực quản lý nợ và xây dựng chương trình vay nợ trung hạn và kế hoạch trả nợ hàng năm.

Khánh Huyền