Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), qua kiểm tra, giám sát, cơ quan quản lý ghi nhận chất lượng báo cáo tài chính vẫn còn những vấn đề cần cải thiện. Một số doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa báo cáo trước và sau kiểm toán, ghi nhận doanh thu, chi phí chưa đúng kỳ, thuyết minh giao dịch với bên liên quan chưa đầy đủ hoặc thiếu thông tin trọng yếu.
Những hạn chế này cho thấy yêu cầu nâng chất lượng báo cáo phải được thực hiện ngay từ khâu tạo lập và kiểm soát thông tin. Với nhà đầu tư, thay đổi lớn sau kiểm toán có thể làm thay đổi cơ sở đánh giá kết quả kinh doanh. Trong khi đó, thuyết minh chưa đầy đủ khiến việc nhận diện bản chất giao dịch và rủi ro trở nên khó khăn hơn.
 |
| Chuẩn hóa báo cáo tài chính giúp nâng tính minh bạch, tạo cơ sở để nhà đầu tư đánh giá doanh nghiệp và đưa ra quyết định đầu tư. Ảnh: Đức Thanh |
Ở góc độ chuyên môn, bà Đoàn Thị Thúy, đại diện Công ty TNHH Hãng Kiểm toán AASC cho rằng, chất lượng thông tin tài chính là một trong những yếu tố quyết định khả năng gắn bó lâu dài của nhà đầu tư. Việc áp dụng Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) vì vậy có ý nghĩa vượt ra ngoài nghiệp vụ kế toán.
Với doanh nghiệp, IFRS tạo động lực chuẩn hóa dữ liệu, tăng cường kiểm soát tài chính và nâng trách nhiệm giải trình trước cổ đông. Ban lãnh đạo có điều kiện tiếp cận thông tin toàn diện hơn về hoạt động và thực trạng tài chính. Doanh nghiệp có nhu cầu huy động vốn quốc tế cũng có thêm cơ sở tiếp cận nguồn vốn, đồng thời có thể góp phần giảm chi phí vốn.
Tuy nhiên, lợi ích phụ thuộc vào chất lượng triển khai. Theo đại diện AASC, chuyển đổi sang IFRS đòi hỏi sự chuẩn bị về nhân lực, hệ thống thông tin và sự tham gia của lãnh đạo. Nếu chỉ giao nhiệm vụ cho bộ phận kế toán, doanh nghiệp khó giải quyết đầy đủ những yêu cầu liên quan đến dữ liệu và quy trình phối hợp trong toàn tổ chức.
IFRS đòi hỏi nhiều xét đoán, ước tính dựa trên dữ liệu và giả định. Trong khi đó, thông tin phục vụ lập báo cáo thường phân tán tại nhiều bộ phận, từ kinh doanh đến quản trị rủi ro. Khi dữ liệu thiếu kết nối, việc tổng hợp, đối chiếu và giải thích số liệu sẽ mất nhiều nguồn lực, đồng thời khó bảo đảm nhất quán.
Bởi vậy, chuyển đổi chuẩn mực cần gắn với tổ chức lại hệ thống thông tin. Dữ liệu phục vụ điều hành và dữ liệu công bố ra thị trường phải có khả năng đối chiếu, kiểm tra. Đối với doanh nghiệp niêm yết, nền tảng này hỗ trợ giải trình khi cổ đông đặt câu hỏi về doanh thu, chi phí, công nợ hoặc những biến động trong kết quả kinh doanh.
Sự khác biệt giữa IFRS và chuẩn mực kế toán Việt Nam có thể làm thay đổi lợi nhuận, tài sản, nợ phải trả và các chỉ số được trình bày. Doanh nghiệp cần giải thích rõ nguyên nhân, giúp nhà đầu tư phân biệt tác động của chuyển đổi chuẩn mực với biến động thực tế trong kinh doanh. Chất lượng truyền đạt thông tin vì thế cần được chuẩn bị cùng quá trình chuyển đổi.
Đồng bộ trách nhiệm, nâng chất lượng báo cáo tài chínhNâng chất lượng báo cáo tài chính cần sự đồng bộ giữa trách nhiệm doanh nghiệp, chất lượng kiểm toán và hiệu quả giám sát. Khi thông tin được tạo lập trên nền dữ liệu đáng tin cậy, trình bày đầy đủ và giải thích rõ, nhà đầu tư có thêm cơ sở đánh giá triển vọng dài hạn. Đây là nền tảng củng cố niềm tin và sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán. |
Đại diện AASC đề xuất lựa chọn nhóm tiên phong phù hợp, ưu tiên doanh nghiệp có nhu cầu huy động vốn quốc tế, trong đó có doanh nghiệp thuộc rổ VN30 đáp ứng điều kiện. Khoảng một đến hai năm chuẩn bị hệ thống và lập thử báo cáo là thời gian được đề xuất. Lộ trình cần đi cùng hướng dẫn rõ về đối tượng, thời điểm, phạm vi áp dụng và đào tạo cho lãnh đạo, nhà đầu tư.
Cùng với chuẩn mực báo cáo, chuyển đổi số hỗ trợ doanh nghiệp cải thiện quá trình tạo lập thông tin. Theo bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Giải pháp doanh nghiệp số, Tổng Công ty Viễn thông Viettel, minh bạch của doanh nghiệp tham gia thị trường chứng khoán cần bắt đầu từ kỷ luật vận hành bên trong.
Số hóa quy trình phê duyệt, quản lý hợp đồng, nhân sự và khách hàng giúp lưu giữ lịch sử xử lý, phục vụ kiểm tra, kiểm toán. Khi các khâu được tổ chức thống nhất, bộ phận tài chính, kế toán có thêm cơ sở đối chiếu chứng từ, theo dõi nguồn doanh thu và kiểm soát chi phí.
Trong quản trị tài chính, công nghệ hỗ trợ theo dõi doanh thu, chi phí, công nợ và dòng tiền theo thời gian thực. Theo đại diện Viettel, ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hạch toán, đối soát và kiểm tra chứng từ có thể giảm thao tác thủ công, hạn chế sai sót. Các giải pháp kế toán được giới thiệu hỗ trợ lập báo cáo theo chuẩn mực Việt Nam; yêu cầu chuyển đổi IFRS vẫn cần được chuẩn bị riêng.
Khi dữ liệu được tổng hợp trên hệ thống báo cáo quản trị, lãnh đạo có thể tiếp cận thông tin nhanh hơn. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào độ chính xác của dữ liệu đầu vào, quy trình cập nhật và khả năng truy vết. Doanh nghiệp đồng thời phải kiểm soát rủi ro an toàn thông tin, chứng thực giao dịch và vận hành nội bộ.
