Mỗi chủ thể chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật

Theo tờ trình của Chính phủ, quan điểm xây dựng dự án luật là tiếp tục kế thừa những nội dung quy định hiện hành còn phù hợp, bảo đảm kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, phát huy sự tham gia của chuyên gia và tăng cường ứng dụng công nghệ số.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tại phiên họp.

Tại dự thảo, Chính phủ đề xuất tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy định mỗi chủ thể chỉ ban hành dưới một hình thức văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời xác định năm nhóm hình thức văn bản.

Các nội dung thuộc thẩm quyền của các chủ thể được thực hiện bằng hình thức văn bản phù hợp theo quy định của dự thảo và có quy định chuyển tiếp, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp luật.

Dự thảo cũng không quy định bước thẩm định chính sách và thay thế bằng cơ chế lấy ý kiến, trách nhiệm bắt buộc tham gia của một số bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi quản lý ngành, lĩnh vực tương tự như hoạt động thẩm định.

Hồ sơ chính sách và hồ sơ soạn thảo được đơn giản hóa theo hướng các tài liệu được kế thừa giữa các giai đoạn, tập trung vào hoạt động đánh giá tác động của chính sách. Báo cáo đánh giá tác động phải được cập nhật khi chính sách thay đổi để làm cơ sở cho việc soạn thảo, thẩm định, thẩm tra và xem xét ban hành.

Đồng thời, dự thảo hoàn thiện quy trình thẩm tra, xem xét, thông qua và công bố luật, pháp lệnh; quy định việc xem xét, thông qua dự thảo luật tại một hoặc nhiều kỳ họp để đáp ứng với một số dự án luật quan trọng, có phạm vi điều chỉnh rộng.

Một đề xuất khác tại tờ trình là hoàn thiện trình tự, thủ tục rút gọn, việc xây dựng và ban hành văn bản trong trường hợp đặc biệt; bổ sung cơ chế xử lý các vấn đề khẩn cấp, cấp bách trong trường hợp Quốc hội không thể họp, tương tự cơ chế tại Nghị quyết số 206/2025/QH15.

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện luật. Đa số ý kiến tán thành việc lược bỏ một số hình thức văn bản quy phạm pháp luật nhằm thể chế hóa quan điểm về đơn giản hóa hệ thống văn bản.

Tuy nhiên, đối với đề xuất lược bỏ hình thức văn bản quy phạm pháp luật là nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội từ ngày 1/3/2027, có ý kiến đề nghị cân nhắc tiếp tục sử dụng đến hết năm 2027 để xử lý cơ bản xong những vấn đề thực tiễn đặt ra. Một số ý kiến đề nghị làm rõ và có hướng xử lý các vấn đề phát sinh khi lược bỏ nghị quyết quy phạm pháp luật của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đối với quy định về ban hành văn bản trong trường hợp đặc biệt, cấp bách, báo cáo thẩm tra cho biết, dự thảo quy định Chính phủ ban hành nghị định để điều chỉnh quy định của luật do Chính phủ trình trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được hoặc điều chỉnh nội dung mang tính kỹ thuật để giải quyết ngay một số vấn đề phát sinh và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra.

Theo Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đây là chính sách mới, nhưng hồ sơ chưa thể hiện kết quả nghiên cứu về cơ sở lý luận, thực tiễn và đánh giá tác động. Các nguyên tắc, tiêu chí, điều kiện xác định trường hợp “khẩn cấp”, “cấp bách”, “Quốc hội không thể họp được”, “nội dung mang tính kỹ thuật” cần được làm rõ.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ sự phù hợp với quy định của Hiến pháp về nhiệm vụ của Quốc hội là làm luật và sửa đổi luật; cơ sở xác định thời hạn có hiệu lực của loại văn bản này là không quá một năm; cơ chế xử lý khi Quốc hội không đồng ý việc điều chỉnh và quy định miễn trừ trách nhiệm.

Cân nhắc kỹ việc bỏ thủ tục thẩm định chính sách

Thảo luận tại phiên họp, Chủ nhiệm Uỷ ban Dân nguyện và giám sát Lê Thị Nga cơ bản đồng ý với việc lược bỏ một số loại văn bản, nhưng cũng đề nghị cân nhắc thận trọng đối với nghị quyết của Quốc hội.

“Nếu lược bỏ thì Nghị quyết về Hiến pháp hoặc Nghị quyết sửa đổi Hiến pháp của chúng ta nếu không phải là văn bản quy phạm pháp luật thì sẽ là loại văn bản gì?”, Chủ nhiệm Uỷ ban Dân nguyện và giám sát Lê Thị Nga đặt vấn đề, đồng thời đề nghị cân nhắc giữ lại hình thức này.

Trao đổi về nội dung trên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu quan điểm đồng ý bỏ nghị quyết của Quốc hội khỏi danh mục văn bản quy phạm pháp luật, nhưng cần thể hiện rõ các văn bản được lược bỏ vẫn là văn bản pháp luật.

Về đề xuất bỏ thủ tục thẩm định chính sách, Chủ nhiệm Uỷ ban Dân nguyện và giám sát Lê Thị Nga đề nghị giữ quy định của luật hiện hành. Theo bà, luật hiện hành quy định rõ Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các bộ thẩm định chính sách, với các nội dung thẩm định nhằm bảo đảm chất lượng chính sách.

Đối với vấn đề này, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị không quá hạn chế các lĩnh vực phải đánh giá tác động. Nếu thực tiễn đã rõ ràng thì cần hệ thống lại dữ liệu sẵn có, hồ sơ phải thể hiện đầy đủ. Việc thông qua tại một hay nhiều kỳ họp phải căn cứ vào điều kiện của hồ sơ, đồng thời vẫn thực hiện đầy đủ đánh giá tác động.

Quy định rõ ràng, chặt chẽ hơn về thủ tục rút gọn

Liên quan đến cơ chế điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp cấp bách, Chủ nhiệm Lê Thị Nga cơ bản đồng ý với hướng xây dựng cơ chế, nhưng đề nghị giải trình rõ thêm về tính thống nhất với Hiến pháp. Còn Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị hết sức cân nhắc việc cho phép Chính phủ bằng nghị định điều chỉnh những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, những vấn đề của luật.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn đề nghị quy trình ban hành theo thủ tục rút gọn phải được “siết rất chặt và quy định rất rõ ràng”. Theo thống kê của VCCI được ông nêu tại phiên họp, riêng năm 2025 có đến 43% nghị định được ban hành theo quy trình rút gọn.

TS Đậu Anh Tuấn cũng lưu ý thời gian để người dân, doanh nghiệp chuẩn bị thực hiện văn bản. Theo thống kê của VCCI, thời gian từ khi ban hành đến khi có hiệu lực của nghị định bình quân chỉ có 15,3 ngày, khiến người dân và doanh nghiệp rất vất vả để chuẩn bị thực hiện.

Về luật hóa cơ chế đặc biệt theo Nghị quyết 206 của Quốc hội, đại diện VCCI băn khoăn: “Liệu chúng ta có nên biến một cơ chế ngoại lệ trong bối cảnh rất đặc biệt trở thành một thể chế thông thường hay không, khi hiện nay quy trình xây dựng luật mới đã nhanh hơn, khẩn trương hơn, Quốc hội có rất nhiều kỳ họp”.

Nếu đưa vào luật, TS Đậu Anh Tuấn đề nghị loại trừ một số lĩnh vực quan trọng như quyền con người, quyền công dân, ngân sách nhà nước, bảo đảm tính pháp quyền và tuân thủ Hiến pháp.