Thông tin về cơ chế quản lý giá xăng dầu trong dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung các nghị định về kinh doanh xăng dầu tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công thương chiều 7/10, bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường cho biết, định hướng của dự thảo là đưa giá xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Doanh nghiệp được quyền quyết định giá bán, nhưng phải tính toán theo công thức và các yếu tố cấu thành giá do Nhà nước quy định.

Khi quyết định hoặc thay đổi giá, doanh nghiệp phải kê khai công thức tính, các yếu tố cấu thành giá và giải trình nguyên nhân biến động với cơ quan quản lý. Việc kê khai được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công thương xây dựng.

“Hệ thống này cũng sẽ có những cảnh báo đối với các yếu tố bất thường để các cơ quan quản lý nhà nước như Sở Công thương, Bộ Công thương giám sát thường xuyên khi doanh nghiệp quyết định giá và khi doanh nghiệp thay đổi giá bán” - bà Hiền cho biết.

Bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) trao đổi tại họp báo. Ảnh: Nam Nguyễn

Theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, hệ thống cũng hỗ trợ nhận diện trường hợp doanh nghiệp kê khai nhưng chưa giải trình đầy đủ các yếu tố làm tăng hoặc giảm giá.

Dự thảo không quy định cứng về tần suất hoặc biên độ điều chỉnh giá. Thay vì Nhà nước điều hành giá theo chu kỳ hàng tuần như hiện nay, doanh nghiệp sẽ căn cứ vào chi phí kinh doanh, các lô hàng mua bán thực tế và hoạt động kinh doanh để xác định giá. Khi thay đổi giá, doanh nghiệp phải có căn cứ và thực hiện kê khai, giải trình.

Bà Hiền cho biết, chi phí định mức vẫn là một yếu tố do Nhà nước quy định để doanh nghiệp đưa vào công thức tính giá. Trường hợp Nhà nước sử dụng công cụ bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào cơ chế này khi quyết định giá.

Liên quan đến lo ngại giá bán trong nước có thể không bám sát diễn biến thị trường thế giới khi doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá, bà Nguyễn Thúy Hiền cho rằng, không thể quy định cứng nhắc giá bán phải vận động theo từng lô hàng doanh nghiệp mua vào.

Theo bà, xăng dầu là mặt hàng được lưu trữ trong hệ thống kho và doanh nghiệp có thể tiếp tục bổ sung nhiều lô hàng ở các thời điểm khác nhau. Vì vậy, cơ chế giá cần có tính thị trường hơn, trong đó doanh nghiệp chủ động và chịu trách nhiệm về quyết định giá, đồng thời tuân thủ nguyên tắc minh bạch, sát thị trường và cạnh tranh.

“Mục tiêu của chúng tôi trong điều hành giá là giá bán của doanh nghiệp cũng phải bám sát tín hiệu của thị trường. Mục tiêu cao nhất là làm thế nào để đảm bảo nguồn cung và an ninh năng lượng” - bà Hiền nhấn mạnh.

Liên quan đến lo ngại các thương nhân đầu mối có thể chi phối giá bán và tạo bất lợi cho doanh nghiệp bán lẻ, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết, một điểm đáng chú ý trong dự thảo là thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối hoạt động độc lập đều được quyền quyết định giá bán, qua đó tạo cạnh tranh về giá giữa các chủ thể.

Bộ Công thương cho biết, nguồn cung xăng dầu từ nay đến cuối năm cơ bản được bảo đảm. Ảnh: Đức Thanh

Dự thảo đồng thời được thiết kế theo hướng giảm tầng nấc trung gian trong hệ thống phân phối xăng dầu từ 3 xuống 2 tầng. Theo tính toán của Bộ Công thương, nếu doanh nghiệp chuyển đổi theo mô hình mới, có thể có hơn 10.500 thương nhân phân phối tham gia mô hình và được quyền quyết định giá.

Theo bà Hiền, với mô hình này, thương nhân đầu mối cũng phải cạnh tranh với thương nhân phân phối, nhất là tại những địa bàn mà thương nhân phân phối có hệ thống và thị trường riêng. Do đó, theo cơ quan soạn thảo, khó xảy ra tình trạng thương nhân đầu mối chi phối hoàn toàn giá bán./.