Luật Ngân sách nhà nước: Người quyết định đầu tư chịu trách nhiệm về hiệu quả
Trách nhiệm xuyên suốt từ quyết định đến khai thác dự án
Cùng với các quy định về hợp nhất quy trình ngân sách, một trong những nội dung quan trọng của Luật Ngân sách nhà nước là quy định trách nhiệm về hiệu quả đầu tư đi cùng thẩm quyền quyết định.
![]() |
| Kết quả biểu quyết thông qua Luật Ngân sách nhà nước. Ảnh: Đức Thanh |
Theo khoản 6 Điều 81, người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở trung ương, Chủ tịch UBND các cấp, Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc doanh nghiệp nhà nước quyết định đầu tư, tạm ngừng, hủy bỏ chương trình, dự án thuộc phạm vi quản lý chịu trách nhiệm về hiệu quả đầu tư các chương trình, dự án được phê duyệt.
Việc đánh giá hiệu quả đầu tư gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực cơ sở hạ tầng, mức độ cải thiện đời sống và an sinh xã hội mà nhân dân được thụ hưởng, phù hợp với ngành, lĩnh vực. Quy trình đánh giá thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Ngay ở bước chuẩn bị, sự cần thiết, đánh giá hiệu quả đầu tư, mục tiêu và khả năng huy động, cân đối nguồn vốn là những căn cứ lập, thẩm định, quyết định đầu tư chương trình, dự án. Bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững cũng là điều kiện quyết định chủ trương đầu tư.
Trong quá trình triển khai, cơ quan chủ quản, chủ chương trình, chủ đầu tư, người có thẩm quyền quyết định đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư công thực hiện theo dõi, kiểm tra toàn bộ quá trình theo nội dung, chỉ tiêu đã được phê duyệt, nhằm bảo đảm mục tiêu và hiệu quả đầu tư.
Luật quy định dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A phải thực hiện đánh giá ban đầu, đánh giá giữa kỳ, đánh giá kết thúc và đánh giá tác động. Dự án nhóm B, nhóm C phải thực hiện đánh giá kết thúc và đánh giá tác động. Cơ quan có thẩm quyền quyết định thực hiện các loại đánh giá khác, trong đó có đánh giá đột xuất, khi cần thiết.
Khi điều chỉnh dự án, cấp quyết định đầu tư có thẩm quyền quyết định điều chỉnh và chịu trách nhiệm về quyết định của mình; chỉ được điều chỉnh sau khi chương trình, dự án đã được thẩm định, kiểm tra, đánh giá theo quy định. Trường hợp thay đổi mục tiêu, địa điểm, vượt mức vốn đầu tư công so với sơ bộ tổng mức vốn đã được quyết định chủ trương đầu tư thì phải điều chỉnh chủ trương đầu tư trước.
Đánh giá hiệu quả không chỉ ở tỷ lệ giải ngân
Trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ đã nghiêm túc, cầu thị tiếp thu tối đa ý kiến thẩm tra, ý kiến đại biểu Quốc hội, trong đó tập trung thể chế hóa yêu cầu về hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội theo Kết luận số 18 của Trung ương; đơn giản hóa quy trình, thủ tục đối với dự án nhóm C nhưng vẫn bảo đảm khâu kiểm soát; quy định chặt chẽ, thu hẹp phạm vi chuyển nguồn, siết chặt kỷ cương, kỷ luật ngân sách.
![]() |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh |
Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phải tạo chủ động trong điều hành, quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực, đồng thời phát huy vai trò quyết định, giám sát của Quốc hội, HĐND và bảo đảm nguồn lực cho cấp xã thực hiện nhiệm vụ được giao.
Theo báo cáo giải trình, tiếp thu của Chính phủ, yêu cầu đánh giá tại Luật đã bao quát hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và lợi ích người dân, không giới hạn ở tỷ lệ giải ngân hoặc hiệu quả tài chính. Đánh giá hiệu quả là nội dung của hồ sơ chuẩn bị, quyết định đầu tư, không phát sinh thủ tục riêng; đồng thời không thay thế việc kiểm tra tính hợp pháp của khoản chi khi quyết toán.
Trước đề nghị bổ sung bộ tiêu chí, ngưỡng định lượng ngay trong Luật, Chính phủ giải trình hiệu quả khác nhau theo ngành, địa bàn, loại hình dự án. Một hệ thống ngưỡng chung khó phản ánh đầy đủ hiệu quả xã hội, quốc phòng, an ninh. Vì vậy, Luật quy định nguyên tắc, giao Chính phủ quy định quy trình; các bộ, cơ quan trung ương ban hành tiêu chí thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách.
Theo Chính phủ, dự thảo Nghị định dự kiến yêu cầu chủ chương trình, chủ đầu tư xây dựng khung đánh giá, xác định chỉ tiêu, giá trị làm căn cứ so sánh, phương pháp đo lường và nguồn dữ liệu; đối với dự án, phải xây dựng trước khi khởi công. Kết quả đánh giá được sử dụng để xem xét danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm.
Đối với dự án chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư hoặc có nguy cơ không đạt mục tiêu, Chính phủ giải trình việc xem xét phải gắn với nguyên nhân, hiệu quả và trách nhiệm. Việc xác định vi phạm phải căn cứ đầy đủ hành vi, nguyên nhân và trách nhiệm liên quan; việc xử lý thực hiện đúng thẩm quyền về điều chỉnh, dừng chủ trương đầu tư, tạm ngừng, hủy bỏ hoặc điều chỉnh chương trình, dự án.
Gắn đơn giản hóa thủ tục với kiểm soát hiệu quả, Luật quy định dự án nhóm C không phải quyết định chủ trương đầu tư. Một số nội dung chủ yếu của bước này được tích hợp vào bước quyết định đầu tư để rút ngắn thời gian, chi phí chuẩn bị.
Tiếp thu ý kiến thẩm tra và đại biểu Quốc hội, Luật vẫn yêu cầu ý kiến thống nhất của cấp có thẩm quyền về sự cần thiết, nguồn vốn, khả năng cân đối vốn trước khi quyết định đầu tư dự án nhóm C. Thẩm định nguồn vốn, khả năng cân đối vốn là một nội dung trong quyết định đầu tư. Các dự án này vẫn phải đánh giá kết thúc và đánh giá tác động theo quy định chung.
Về chuyển nguồn, Luật quy định thời gian thực hiện chi đối với các khoản được chuyển nguồn theo khoản 3 Điều 86 không quá ngày 31/12 năm sau, trừ kinh phí thực hiện chính sách tiền lương, phụ cấp, trợ cấp và các khoản tính theo tiền lương được quy định. Người đứng đầu bộ, cơ quan trung ương, UBND, Chủ tịch UBND các cấp chịu trách nhiệm về danh mục, mức vốn được phép chuyển nguồn và kết quả giải ngân số vốn này.
Về sử dụng dự toán chi còn lại khi kết thúc năm, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, đối với ngân sách trung ương, những năm qua, khoản này cơ bản được hủy để giảm bội chi, giảm chuyển nguồn. Riêng năm 2025, Chính phủ đã quyết định hủy toàn bộ khoảng 8,4 nghìn tỷ đồng. Đối với ngân sách địa phương, nếu không được tiếp tục phân bổ, sử dụng nguồn này sẽ ảnh hưởng khả năng xử lý nhiệm vụ phát sinh, nhất là các địa phương nhận bổ sung cân đối và các xã còn khó khăn về nguồn lực.
Luật Ngân sách nhà nước có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, áp dụng từ năm ngân sách 2027. Một số quy định về giao, phân bổ dự toán năm 2027 và dự án đầu tư công khẩn cấp được thực hiện từ ngày 21/11/2026./.



