Thông qua Luật Đất đai: Bổ sung cơ chế hỗ trợ phục hồi sinh kế sau thu hồi đất
Luật Đất đai vừa được Quốc hội thông qua sáng 21/11 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2027) với 466/479 đại biểu có mặt tán thành có nhiều thay đổi quan trọng về tài chính đất đai, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Thu hồi đất chỉ thực hiện khi thật cần thiết
Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình về dự án Luật.
Một trong những nội dung đáng chú ý được Chính phủ tiếp thu là quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, dự thảo Luật Đất đai đã bổ sung quy định chặt chẽ hơn. Việc thu hồi đất để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng chỉ thực hiện khi đáp ứng đồng thời điều kiện cần và điều kiện đủ là thật cần thiết, do HĐND cấp tỉnh chịu trách nhiệm xác định đối với từng trường hợp.
![]() |
| Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình về dự án Luật. Ảnh: Đức Thanh |
Đồng thời, tiếp thu ý kiến các đại biểu, dự thảo Luật đã quy định rõ thứ tự ưu tiên trong bồi thường. Trước hết, việc bồi thường về đất được thực hiện bằng việc giao đất, cho thuê đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi. Trường hợp không có đất cùng mục đích để bồi thường mà địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở và người có đất thu hồi có nhu cầu thì được bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở.
Trường hợp không có đất, không có nhà ở để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền, trừ trường hợp thu hồi đất ở, nhà ở. Nếu có quỹ đất, quỹ nhà ở nhưng người có đất thu hồi không có nhu cầu nhận đất, nhận nhà ở thì được bồi thường bằng tiền.
Cùng với đó, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm sinh kế cho người có đất thu hồi thông qua các biện pháp hỗ trợ để tạo điều kiện có việc làm, thu nhập, ổn định đời sống, sản xuất. Khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đơn vị thực hiện phải dự kiến kinh phí hỗ trợ phục hồi sinh kế trong thời gian ít nhất 3 năm sau thời điểm có quyết định thu hồi đất, trên cơ sở xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, việc làm của người có đất thu hồi, đối tượng chính sách xã hội.
Việc cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đối với trường hợp phải bố trí tái định cư chỉ được thực hiện sau khi đã bố trí tái định cư hoặc tạm cư theo phương án được phê duyệt. Kinh phí, thời gian tạm cư phải được thể hiện rõ trong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Quyết định bảng giá đất định kỳ 3 năm
Về tài chính đất đai, giá đất, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, bảng giá đất theo quy định của Luật được ban hành để áp dụng từ ngày 1/1/2028. Các quy định về giá đất tại Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết số 254/2025/QH15 được áp dụng cho các trường hợp đến hết ngày 31/12/2027.
![]() |
| Toàn cảnh phiên họp sáng 21/11. Ảnh: Đức Thanh |
Theo Luật được thông qua, bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất do HĐND cấp tỉnh quyết định định kỳ 3 năm một lần. Bảng giá đất được xây dựng theo loại đất, khu vực, vị trí; hệ số điều chỉnh giá đất là tỷ lệ tăng, giảm giá đất khi có sự khác nhau về khu vực, vị trí, điều kiện hạ tầng, quy hoạch và yếu tố tương ứng khác đã quy định trong bảng giá đất.
Cơ quan tài chính cấp tỉnh chủ trì, phối hợp với cơ quan nông nghiệp và môi trường, cơ quan xây dựng và các cơ quan liên quan xây dựng, đề xuất sửa đổi, bổ sung bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, trình UBND cấp tỉnh tổ chức thẩm định và trình HĐND cấp tỉnh quyết định.
Đối với việc chuyển biện pháp thu hồi đất sang biện pháp tài chính đối với đất bỏ hoang hóa, báo cáo giải trình nêu rõ dự thảo đã quy định cụ thể về tính tiền sử dụng đất tăng thêm, tiền thuê đất tăng thêm đối với dự án không đưa đất vào sử dụng, chậm đưa đất vào sử dụng.
Theo đó, Nhà nước thu khoản tiền tăng thêm đối với diện tích đất không triển khai thực hiện hoặc chậm hoàn thành đầu tư cho đến khi bị chấm dứt hoạt động của dự án theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
Không lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh
Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Bộ trưởng cho biết, dự thảo được hoàn thiện theo hướng không lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh; phương án sử dụng đất là một nội dung của quy hoạch tỉnh. Ở cấp xã không có quy hoạch sử dụng đất cấp xã; kế hoạch sử dụng đất cấp xã là một nội dung để thực hiện quy hoạch chung, được cập nhật các nội dung của quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch ngành có sử dụng đất.
Đối với quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, dự thảo Luật được tiếp thu theo hướng quy định rõ quyền, rõ đối tượng được hưởng quyền và các điều kiện thực hiện quyền, thống nhất với các dự thảo luật liên quan đến chủ thể có yếu tố nước ngoài sử dụng đất tại Việt Nam.
Giải trình đề nghị cho phép thế chấp quyền thuê trong trường hợp thuê đất trả tiền hằng năm, theo Chính phủ, đây là chính sách mới, chưa được đánh giá tác động, do vậy đề xuất tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động để báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định.
Về cấp giấy chứng nhận, Luật quy định hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất do nhận chuyển quyền trước ngày 1/8/2024 mà chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền được cấp giấy chứng nhận nếu đáp ứng điều kiện tương ứng theo luật. Trường hợp chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất không có quyền sử dụng đất thì được cấp giấy chứng nhận đối với tài sản đó.
Theo điều khoản thi hành, Luật Đất đai có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, trừ quy định về thời điểm áp dụng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và quy định sửa đổi liên quan đến Luật Công chứng. Người có giấy chứng nhận về quyền sử dụng đất đã được cấp trước ngày Luật có hiệu lực không phải cấp đổi; trường hợp có đề nghị thì được cấp đổi theo quy định của Luật./.



