Sáng ngày 29/10, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).
Một trong những vấn đề nhiều đại biểu quan tâm là định giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất. Theo đại biểu Lê Hữu Chí (đoàn Khánh Hoà), nếu xác định mức giá quá cao, chi phí tiếp cận đất đai của doanh nghiệp tăng; nếu xác định mức giá quá thấp, người có đất bị thu hồi có nguy cơ chịu thiệt thòi. Vấn đề cốt lõi là giải quyết hài hòa ba nhóm lợi ích: Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư.
 |
| Đại biểu Lê Hữu Chí (đoàn Khánh Hoà) phát biểu. |
Từ thực tiễn có thể xuất hiện chênh lệch đáng kể giữa các địa phương, nhất là khu vực giáp ranh, đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc, phương pháp, quy trình xác định hệ số điều chỉnh giá đất áp dụng thống nhất trong cả nước; công khai dữ liệu, kiểm soát chất lượng thông tin đầu vào và tăng cường giám sát độc lập. Đại biểu cũng đề nghị có cơ chế xử lý trường hợp đặc thù mà bảng giá đất và hệ số điều chỉnh chưa phản ánh phù hợp với giá trị thực tế.
Cùng quan tâm nội dung này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) đồng tình với chủ trương Nhà nước quyết định giá đất, địa phương quyết định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh theo nguyên tắc, tiêu chí do Trung ương quy định. Theo đại biểu, đây là thay đổi có thể khắc phục tình trạng kéo dài thời gian xác định giá đất, giảm chi phí tuân thủ và đẩy nhanh tiến độ dự án.
Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh được sử dụng đồng thời để xác định nghĩa vụ tài chính và tiền bồi thường khi thu hồi đất, đặt ra yêu cầu rất cao về tính khách quan, minh bạch.
“Cùng một cấp chính quyền vừa quyết định giá, vừa thu tiền, vừa chi tiền bồi thường; nếu không có cơ chế kiểm soát độc lập, động cơ ngân sách có thể chi phối giá đất, dẫn đến hoặc thất thu cho ngân sách, hoặc thiệt thòi cho người có đất bị thu hồi”, đại biểu phân tích.
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc kiểm chứng, sàng lọc dữ liệu định giá đất, loại trừ giao dịch bất thường, giao dịch có dấu hiệu thao túng; công khai căn cứ, phương pháp và kết quả xác định giá, có cơ chế thẩm định, phản biện độc lập đối với trường hợp tác động lớn.
Đồng thời, cần quy định quyền của người có đất bị thu hồi được đề nghị xem xét lại giá bồi thường khi có căn cứ và thời hạn giải quyết cụ thể. Theo đại biểu, mục tiêu là xác định giá đất hợp lý, công bằng, có căn cứ và có thể kiểm chứng.
 |
| Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) phát biểu. |
Bên cạnh yêu cầu kiểm soát dữ liệu, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) đề nghị luật hóa nguyên tắc xác định trách nhiệm trong hoạt động định giá đất.
Theo đại biểu, tại thời điểm định giá, cơ quan có thẩm quyền đã sử dụng đúng dữ liệu hợp pháp, thực hiện đầy đủ trách nhiệm, nhưng nhiều năm sau có đường mới hoặc thị trường tăng giá mạnh thì không thể chỉ lấy mặt bằng giá mới để suy ngược rằng quyết định trước đây gây thất thoát.
Cách đánh giá thiếu khách quan có thể dẫn đến tâm lý sợ trách nhiệm, làm chậm giải quyết giá đất. Trong những trường hợp liên quan đến thu hồi đất, sự chậm trễ này còn có thể ảnh hưởng đến việc giải quyết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tác động trực tiếp đến nơi ở và sinh kế của người dân. Theo đại biểu, người cố ý bỏ qua thông tin bắt buộc, làm sai lệch dữ liệu, thông đồng hoặc vụ lợi phải được xử lý nghiêm; người thực hiện đúng phải được đánh giá theo pháp luật, dữ liệu và điều kiện khách quan tại thời điểm định giá.
Đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đại biểu Lê Hữu Chí đề nghị cụ thể hóa tiêu chí nơi ở mới “bằng hoặc tốt hơn nơi cũ” bằng các tiêu chuẩn có thể kiểm chứng về hạ tầng, điều kiện sinh hoạt, tiếp cận dịch vụ công, việc làm và sinh kế.
Đại biểu lưu ý, khi đất được thu hồi thực hiện dự án, phần giá trị gia tăng sau đầu tư có thể rất lớn, trong khi người mất đất gặp khó khăn tạo lập nơi ở và sinh kế mới. Nếu không giải quyết thỏa đáng chênh lệch lợi ích này thì khó tạo đồng thuận xã hội. “Không thể coi việc hoàn thành bồi thường là hoàn thành trách nhiệm nếu người dân vẫn chưa có nơi ở ổn định và chưa có điều kiện tạo lập sinh kế lâu dài”, đại biểu nêu rõ.
 |
| Đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) phát biểu. |
Cụ thể hóa yêu cầu này, đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (đoàn Cần Thơ) đề nghị phương án bồi thường phải xác định trường hợp mất hoặc giảm đáng kể thu nhập và biện pháp phục hồi sinh kế phù hợp. Nội dung phục hồi sinh kế cần có kinh phí, thời gian thực hiện, cơ quan chịu trách nhiệm, chỉ tiêu đánh giá; được lấy ý kiến người bị ảnh hưởng và phê duyệt đồng thời với phương án bồi thường.
UBND cấp tỉnh cần tổ chức theo dõi việc làm, thu nhập, điều kiện sống sau thu hồi đất; thực hiện hoặc đề xuất hỗ trợ bổ sung khi người dân chưa ổn định sinh kế do tác động trực tiếp của việc thu hồi.
Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Đắk Lắk) cũng đề nghị đánh giá điều kiện tương đương tại nơi tái định cư phải tính đến khả năng tiếp cận đất sản xuất, việc làm, trường học, y tế và sinh hoạt cộng đồng. Thiếu tiêu chí đo lường, đầu mối chịu trách nhiệm vẫn có thể khiến người dân có chỗ ở mới nhưng mất nguồn sống.
Về điều kiện di dời, đại biểu Nguyễn Bình Tân (đoàn Cà Mau) đề nghị bỏ cụm từ “hoặc bố trí tạm cư” trong quy định về cưỡng chế thu hồi đất đối với trường hợp phải bố trí tái định cư. Nếu vẫn giữ, phải xác định rõ thời hạn, tiêu chuẩn chỗ ở, hỗ trợ thuê nhà, thời điểm bàn giao nơi ở chính thức, kinh phí và trách nhiệm khi chậm bố trí. “Không thể coi tạm cư là một giải pháp thay thế vô thời hạn cho tái định cư”, đại biểu nhấn mạnh.
Để chủ động quỹ tái định cư, đại biểu Hà Sĩ Huân (đoàn Thái Nguyên) đề nghị bổ sung nguyên tắc cho phép huy động vốn ứng trước hợp pháp của nhà đầu tư để xây dựng khu tái định cư của dự án. Việc tiếp nhận, quản lý, sử dụng, hoàn trả vốn phải công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền, phù hợp pháp luật liên quan, bảo đảm quyền lợi và ổn định đời sống người dân.
