Mở thêm cơ hội

Sau 14 năm đàm phán, trung tuần tháng 10/2026, Việt Nam và các nước thuộc khu vực Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) đã chính thức ký kết Hiệp định thương mại tự do song phương VEFTA. Sự kiện đánh dấu một chặng đường mới, đích đến là thúc đẩy các hoạt động trao đổi kinh tế, đầu tư, thương mại với các thị trường có trình độ phát triển cao.

“4 thị trường EFTA hiện nhập thủy sản Việt Nam chưa nhiều, nhưng việc có FTA sẽ tạo thuận lợi hơn cho hoạt động giao thương 2 chiều, mở rộng cơ hội hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác có thế mạnh về khai thác, chế biến và công nghệ thủy sản” - bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep) chia sẻ.

Ngành thủy sản kỳ vọng mở rộng cơ hội hợp tác và đẩy mạnh xuất khẩu khi VEFTA đi vào thực thi. Ảnh: Đức Thanh

Trong khối EFTA, Thụy Sĩ là thị trường đáng chú ý đối với xuất khẩu thủy sản Việt Nam nhờ sức mua cao và nhu cầu đối với sản phẩm chất lượng, có nguồn gốc minh bạch, được sản xuất theo phương thức bền vững. Trong đó, tôm sinh thái, đặc biệt là tôm rừng nuôi dưới tán rừng ngập mặn, là một trong những sản phẩm có lợi thế riêng của Việt Nam.

Ngoài ra, VEFTA cũng được kỳ vọng mở thêm cơ hội cho các sản phẩm cá tra, cá ngừ chế biến và những mặt hàng thủy sản có giá trị gia tăng. Nhưng, cơ hội không chỉ nằm ở việc tăng xuất khẩu hàng hóa, mà còn ở dư địa thu hút đầu tư, tiếp nhận công nghệ và tham gia các khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất.

VEFTA khi đi vào thực thi sẽ mở thêm cơ hội xuất khẩu và tăng hợp tác chuỗi cung ứng thủy sản cho các doanh nghiệp trong nước. Với ưu đãi thuế quan theo cam kết, người tiêu dùng trong nước cũng có nhiều cơ hội mua hàng chất lượng, giá tốt, điển hình như cá hồi Na Uy. Hiện, cá hồi Na Uy đang chịu thuế nhập khẩu 10% đối với cá nguyên con và 15% đối với cá phi lê, khi VEFTA có hiệu lực, thuế sẽ về 0%.

Tính đến ngày 15/10/2026, Việt Nam đã xuất khẩu hàng hóa với tổng giá trị 463,7 tỷ USD, tăng 25,9% so với cùng kỳ, vượt rất xa mục tiêu 15 - 16%.

Theo ông Lê Hoàng Tài - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương), Việt Nam vẫn tiếp tục đón dòng dịch chuyển sản xuất trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc. Xu hướng này mở ra dư địa để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất quốc tế, qua đó mở rộng xuất khẩu các nhóm hàng điện tử, máy móc, linh kiện, dệt may, đồ gỗ và sản phẩm công nghiệp chế biến.

“Chính sự ổn định vĩ mô và sở hữu mạng lưới liên kết kinh tế sâu rộng với 17 FTA đang thực thi tạo thời cơ lớn để chuyển mình từ một mắt xích gia công đơn thuần thành trung tâm sản xuất và cung ứng quan trọng có hàm lượng giá trị gia tăng cao hơn” - ông Tài nhấn mạnh.

Đáng lưu ý là dòng vốn vào lĩnh vực điện tử, AI, công nghiệp bán dẫn từ các tập đoàn công nghệ toàn cầu đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất hàng công nghệ cao với năng lực ngày càng lớn. Theo tính toán, kim ngạch xuất khẩu điện tử năm 2026 có thể đóng góp khoảng 250 tỷ USD cho xuất khẩu của Việt Nam.

Cùng với các thị trường đã có FTA, việc tăng cường quan hệ kinh tế, thương mại với các nước ở châu Âu, Trung Đông, châu Phi, Mỹ Latinh và những thị trường mới nổi cũng tạo thêm kênh tiêu thụ hàng hóa, giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Củng cố nền tảng sản xuất

Hàng hóa Việt Nam ngày càng hiện diện tại nhiều thị trường quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, dệt may, nông sản, gỗ và sản phẩm gỗ. Song, trước yêu cầu ngày càng chặt chẽ về môi trường, phát thải, nguồn nguyên liệu và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng đang tạo sức ép, buộc doanh nghiệp phải đổi mới quy trình sản xuất và nâng cao khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho rằng, nếu doanh nghiệp Việt Nam chỉ dừng lại ở khâu gia công, lắp ráp đơn thuần, sẽ rất khó để trụ vững trước các hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe. Thực tế giao thương đã cho thấy những rủi ro hiện hữu khi chính sách thương mại thay đổi.

Xu hướng thương mại toàn cầu giai đoạn tới, những sản phẩm có thể chứng minh nguồn gốc rõ ràng, sử dụng nguyên liệu bền vững, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường sẽ có thêm điều kiện tiếp cận khách hàng tại các thị trường có yêu cầu nhập khẩu cao.

Điều này cho thấy năng lực cạnh tranh trong thương mại quốc tế không còn chỉ phụ thuộc vào giá bán và quy mô sản xuất. Khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, minh bạch thông tin và bảo đảm tính bền vững của chuỗi cung ứng ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì thị trường và mở rộng đơn hàng.

Ông Peter James Opdahl - Chủ tịch Ito Group Holdings Pte. Ltd. cho biết, tập đoàn đã lựa chọn Việt Nam làm trung tâm sản xuất từ năm 2012. Hiện Ito Group đang xây dựng nhà máy mới có diện tích 12.000 m2 tại Khu chế xuất Linh Trung (TP. Hồ Chí Minh), chuyên sản xuất thiết bị phục vụ hoạt động chế tạo trong nhiều ngành công nghiệp.

Theo đại diện Ito Group, sức hấp dẫn của Việt Nam không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận thị trường thông qua các FTA, mà còn ở vai trò ngày càng rõ nét trong mạng lưới sản xuất khu vực. Để thu hút thêm các dự án có chất lượng và gia tăng tác động lan tỏa, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp, nâng cao năng lực cung ứng trong nước và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam mở rộng mạng lưới kết nối quốc tế.

“Hợp tác giữa các doanh nghiệp trong nước và quốc tế không chỉ mở ra cơ hội kinh do-anh, mà còn góp phần xây dựng nền tảng công nghiệp, nâng cao năng lực sản xuất và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn của Việt Nam” - đại diện Ito Group Holdings Pte. Ltd nhấn mạnh.

Triển vọng thương mại Việt Nam trong năm 2026 tiếp tục khởi sắc và duy trì vị thế cao, với đích ngắm khá hiện thực là quy mô xuất nhập khẩu có thể đạt tới 1.200 tỷ USD và giữ vững trong nhóm 15 cường quốc thương mại lớn nhất thế giới.