Bước tiến quan trọng trong quản lý thuế xuyên biên giới
Hành lang pháp lý và phạm vi điều chỉnh toàn diện
Thủ tục thỏa thuận song phương (Mutual Agreement Procedure - MAP) là cơ chế đặc thù theo các Hiệp định tránh đánh thuế hai lần mà Việt Nam đã ký kết và có hiệu lực, cho phép nhà chức trách có thẩm quyền của các nước giải quyết các trường hợp đánh thuế không đúng với tinh thần Hiệp định.
Quy trình nội bộ mới ban hành theo Quyết định số 1491/QĐ-CT quy định chi tiết trách nhiệm, trình tự và phương thức phối hợp giữa các Ban, đơn vị thuộc Cục Thuế và cơ quan thuế quản lý trực tiếp người nộp thuế.
![]() |
| Quy trình nội bộ xử lý thủ tục thỏa thuận song phương là bước tiến quan trọng trong quản lý thuế xuyên biên giới. Ảnh minh họa do AI tạo. |
Quy trình này bao trùm toàn bộ các khâu từ tiếp nhận, rà soát, phân tích, khảo sát, thẩm định, xây dựng bản quan điểm, phương án đàm phán, cho đến trao đổi, ký kết, thực hiện, theo dõi và đóng hồ sơ đề nghị MAP.
Điểm cốt lõi được khẳng định ngay từ đầu, đây là quy trình nghiệp vụ nội bộ, hoàn toàn không làm phát sinh thêm thành phần hồ sơ, điều kiện, quyền, nghĩa vụ hay thủ tục hành chính đối với người nộp thuế ngoài các quy định của Hiệp định thuế và pháp luật liên quan.
Đối tượng áp dụng của quy trình bao gồm: nhà chức trách có thẩm quyền của Việt Nam, các Ban, đơn vị thuộc Cục Thuế, cùng cơ quan thuế quản lý trực tiếp người nộp thuế hoặc các đơn vị có liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế thuộc phạm vi MAP.
Độc lập, khách quan, bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế
Việc xử lý hồ sơ MAP được đặt trên nền tảng 8 nguyên tắc mang tính chuẩn mực quốc tế nhằm bảo đảm tính minh bạch và công bằng.
Trước hết, mọi hoạt động xử lý đều phải tuân thủ nghiêm ngặt Hiệp định thuế có liên quan, Luật Quản lý thuế, các văn bản quy phạm pháp luật cũng như Thông tư của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện MAP, qua đó bảo vệ trọn vẹn quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.
Quá trình xem xét và đàm phán phải diễn ra hoàn toàn độc lập, khách quan dựa trên bản chất, tình tiết và dữ liệu thực tế của từng vụ việc, tuyệt đối không bị chi phối bởi mục tiêu duy trì kết quả điều chỉnh thuế hay tối đa hóa số thu ngân sách.
| Với việc ban hành Quy trình nội bộ xử lý thủ tục thỏa thuận song phương theo Quyết định số 1491/QĐ-CT, ngành Thuế Việt Nam tiếp tục khẳng định bước tiến mạnh mẽ trong cải cách hành chính, nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp thuế quốc tế, tạo môi trường đầu tư minh bạch, công bằng và ổn định cho cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu. |
Để giữ vững tính khách quan này, cơ chế MAP được tách bạch hoàn toàn với hoạt động kiểm tra thuế và các thủ tục giải quyết khiếu nại, tranh chấp theo pháp luật nội địa; theo đó, công chức từng trực tiếp kiểm tra, xác định nghĩa vụ thuế là đối tượng của hồ sơ sẽ không tham gia quyết định hay giải quyết vụ việc MAP đó.
Bên cạnh đó, công tác rà soát chỉ tập trung đánh giá bản chất việc áp dụng và giải thích Hiệp định thuế đối với các giao dịch cụ thể chứ không tiến hành kiểm tra lại toàn bộ nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.
Song song với tính độc lập, cơ quan thuế cam kết bảo đảm quyền tiếp cận và không đặt rào cản cho người nộp thuế, nghiêm cấm việc từ chối hồ sơ chỉ vì vụ việc liên quan đến giá giao dịch liên kết, có bất đồng về điều kiện áp dụng Hiệp định, hoặc nghĩa vụ thuế đã từng bị kiểm tra, trừ các trường hợp từ chối theo Hiệp định và quy định tại Điều 58 Thông tư số 95/2026/TT-BTC.
Trong suốt quá trình giải quyết, đơn vị chủ trì, cơ quan thuế quản lý trực tiếp và các đơn vị liên quan phải duy trì sự phối hợp chặt chẽ, kịp thời để bám sát tiến độ đề ra.
Cuối cùng, toàn bộ thông tin và tài liệu MAP phải được quản lý, trao đổi, lưu trữ theo chế độ bảo mật tuyệt đối của ngành Thuế và điều ước quốc tế, đồng thời mọi ý kiến tham gia, kết quả rà soát, khảo sát, thẩm định và đàm phán đều được cập nhật, lập hồ sơ lưu trữ đầy đủ, bài bản.
Phân định rạch ròi trách nhiệm của các lực lượng tham gia
Quyết định 1491/QĐ-CT thiết lập một cơ chế phối hợp chặt chẽ với sự phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng cấp độ quản lý nhằm bảo đảm quá trình giải quyết hồ sơ MAP diễn ra thông suốt.
Ở cấp điều hành cao nhất, lãnh đạo Cục Thuế chịu trách nhiệm chỉ đạo toàn diện, quyết định các vấn đề thuộc thẩm quyền, đồng thời phê duyệt kế hoạch thu thập thông tin, phương án đàm phán, thành phần đoàn đàm phán và tháo gỡ những điểm còn vướng mắc giữa các đơn vị.
| Quy trình xử lý hồ sơ đề nghị MAP còn được chia thành các chương, điều hết sức mạch lạc nhằm chuẩn hóa từng bước công việc nội bộ từ lúc tiếp nhận cho đến khi kết thúc. |
Giữ vai trò đầu mối xuyên suốt, đơn vị chủ trì xử lý hồ sơ MAP được giao trọng trách tiếp nhận, điều phối, phân loại và kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; từ đó chủ trì nghiên cứu, xây dựng bản quan điểm, phương án đàm phán, chuẩn bị tài liệu họp cũng như theo dõi tiến độ và thực hiện chế độ báo cáo.
Cùng với đó, cơ quan thuế quản lý trực tiếp người nộp thuế có trách nhiệm phối hợp toàn diện thông qua việc cung cấp kịp thời hồ sơ kê khai, nộp thuế, dữ liệu quản lý rủi ro, cử người tham gia đoàn khảo sát thực tế và trực tiếp thực hiện điều chỉnh nghĩa vụ thuế sau khi có kết quả MAP chính thức.
Cuối cùng, các ban và đơn vị thuộc Cục Thuế sẽ cùng tham gia hỗ trợ bằng cách phối hợp cung cấp thông tin, đóng góp ý kiến chuyên môn sâu theo lĩnh vực phụ trách và cử nhân sự tham gia các đoàn công tác, đàm phán khi có yêu cầu.
Bảo mật thông tin và tiêu chuẩn hóa biểu mẫu
Quy trình thiết lập cơ chế giám sát nghiêm ngặt sau khi ký kết nhằm bảo đảm tính hiệu lực và đồng bộ trong thực thi. Trước hết, đối với việc thực thi kết quả MAP, cơ quan thuế quản lý trực tiếp có trách nhiệm tiến hành điều chỉnh cơ sở tính thuế theo hướng dẫn của Cục Thuế với mục tiêu hoàn thành trong thời hạn 3 tháng kể từ ngày người nộp thuế chấp thuận kết quả.
Song song với đó, toàn bộ hồ sơ đều được lưu trữ và bảo mật chặt chẽ; định kỳ, Cục Thuế sẽ thực hiện tổng hợp, thống kê số liệu MAP theo đúng Khung báo cáo thống kê của OECD nhằm bảo đảm tính minh bạch và chuẩn mực quốc tế.
Về nguyên tắc bảo mật thông tin, mọi dữ liệu trao đổi giữa các Nhà chức trách có thẩm quyền, bao gồm cả Bản quan điểm, được xác định chỉ dành riêng cho cơ quan thuế các nước và không cung cấp trực tiếp cho người nộp thuế để bảo vệ bí mật thương mại cũng như tuân thủ các điều ước quốc tế.
Cuối cùng, nhằm tạo sự đồng bộ tuyệt đối trong triển khai thực tế trên toàn hệ thống thuế, quy trình cũng ban hành kèm theo một hệ thống mẫu biểu chuẩn hóa gồm danh mục 8 mẫu biểu MAP chuyên dụng (từ mẫu 01/DTA-MAP đến mẫu 08/MAP) và mẫu thông báo bổ sung hồ sơ (01/TB-BSTT-NNT)./.


