Hoàn thiện thể chế cho vị thế mới

Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp đánh dấu bước tiến quan trọng sau quá trình dài cải cách. Vị thế mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với khuôn khổ pháp lý, vừa để duy trì kết quả nâng hạng, vừa tạo nền tảng hướng tới những chuẩn mực cao hơn.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Bùi Hoàng Hải cho biết, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán được xây dựng nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn; đồng thời bảo đảm tính ổn định, liên tục trong tổ chức và vận hành thị trường.

Cùng với sửa đổi Luật Chứng khoán, các quy định về giao dịch điện tử cũng đang được hoàn thiện. Ảnh: Đức Thanh

Dự thảo cũng thiết kế các quy định chuyển tiếp, tạo thời gian phù hợp để tổ chức, cá nhân và thành viên thị trường chuẩn bị những điều kiện cần thiết khi luật có hiệu lực. Đây là yếu tố quan trọng để các quy định mới được triển khai đồng bộ, hạn chế xáo trộn trong hoạt động của thị trường.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, để bảo đảm duy trì hạng và tiếp tục phát triển hướng tới những thứ bậc cao hơn, một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Tài chính xác định là tiếp tục hoàn thiện thể chế.

Theo đó, Chính phủ sẽ trình Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán tại kỳ họp tháng 10/2026, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn khi thị trường vừa được nâng hạng. Trước sự phát triển của khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trên thị trường chứng khoán cũng được xem xét đưa vào quy định.

Thứ trưởng nhấn mạnh, phát triển thị trường chứng khoán ổn định, bền vững phải gắn với phát triển nhà đầu tư có tổ chức, trong đó có các công ty quản lý quỹ và các loại hình quỹ đầu tư. Với những vấn đề mới như quỹ tín thác bất động sản, mã hóa tài sản thực và các mô hình phát sinh cùng công nghệ, cần nghiên cứu trong tổng thể hệ thống pháp luật, có bước đi phù hợp với trình độ phát triển của thị trường.

Những định hướng này cho thấy yêu cầu hoàn thiện thể chế đang mở rộng. Bên cạnh tháo gỡ điểm nghẽn trong giao dịch và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư, pháp luật cần thích ứng với sản phẩm, công nghệ và phương thức cung cấp dịch vụ mới.

Tốc độ đổi mới công nghệ có thể tạo khoảng cách giữa thực tiễn và khuôn khổ quản lý. Trong khi các mô hình mới xuất hiện nhanh, quá trình xây dựng chính sách cần thời gian đánh giá tác động. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát vì vậy được kỳ vọng cho phép giải pháp mới được kiểm chứng trong phạm vi nhất định trước khi áp dụng rộng rãi.

Cùng với tạo không gian cho đổi mới, những hoạt động đã phổ biến cũng cần được chuẩn hóa. Giao dịch điện tử là nội dung đáng chú ý khi số hóa đã mở rộng. Nhà đầu tư có thể mở tài khoản từ xa, định danh điện tử (eKYC), ký hợp đồng điện tử, xác thực bằng sinh trắc học và thực hiện nhiều nghiệp vụ mà không cần đến công ty chứng khoán. Sự phát triển của giao diện lập trình ứng dụng (API) còn mở rộng kết nối với các đối tác, nền tảng dịch vụ số.

Thực tế này đòi hỏi cơ sở pháp lý tương ứng, vừa tạo thuận lợi cho giao dịch, vừa xác định trách nhiệm của các chủ thể. Hoàn thiện hành lang cho giao dịch điện tử do đó là bước chuẩn bị cần thiết khi công nghệ ngày càng giữ vai trò lớn trong vận hành thị trường.

Giao dịch thuận tiện hơn phải đi cùng an toàn

Cùng với sửa đổi Luật Chứng khoán, các quy định về giao dịch điện tử cũng đang được hoàn thiện, với những nội dung liên quan đến eKYC, xác thực sinh trắc học, phương thức xác thực theo mức độ rủi ro và kết nối API.

Ông Bùi Văn Huy - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT (FIDT) cho rằng, hoàn thiện hành lang pháp lý cho giao dịch điện tử cần được nhìn rộng hơn câu chuyện đặt lệnh trực tuyến. Hoạt động chứng khoán hiện đã mở rộng sang mở tài khoản từ xa, định danh khách hàng, hợp đồng điện tử và kết nối các nền tảng dịch vụ.

Chuẩn hóa những hoạt động này trước hết giúp nhà đầu tư tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn. eKYC và hợp đồng điện tử có thể rút ngắn thời gian mở tài khoản, giảm giấy tờ, cho phép thực hiện thủ tục từ xa. Sinh trắc học bổ sung lớp xác thực nhằm hạn chế nguy cơ giả mạo hoặc chiếm quyền sử dụng tài khoản.

Trong khi đó, API tạo khả năng kết nối hệ thống công ty chứng khoán với các đối tác, qua đó phát triển hệ sinh thái dịch vụ và tiện ích mới. Khi kết nối được mở rộng, nhà đầu tư có thêm lựa chọn trong tiếp cận thông tin và sử dụng dịch vụ.

Tuy nhiên, mức độ thuận tiện càng cao thì yêu cầu an toàn càng lớn. Khi việc mở tài khoản, xác thực danh tính, giao dịch và quản lý tài sản đều diễn ra trên môi trường số, rủi ro cũng mở rộng sang giả mạo danh tính, chiếm quyền tài khoản, rò rỉ dữ liệu hoặc truy cập trái phép.

Theo ông Bùi Văn Huy, khuôn khổ pháp lý cần làm rõ trách nhiệm của công ty chứng khoán trong định danh khách hàng, bảo mật dữ liệu, lưu vết giao dịch và quản lý quyền truy cập. Với giao dịch có mức độ rủi ro cao, bổ sung lớp xác thực phù hợp sẽ góp phần bảo vệ tài khoản, tài sản của nhà đầu tư.

Đối với API, yêu cầu an toàn còn liên quan đến các bên thứ ba tham gia kết nối. Cần xác định rõ đối tượng được kết nối, phạm vi dữ liệu chia sẻ, quyền truy cập và trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Những nội dung này sẽ ngày càng quan trọng khi hệ sinh thái dịch vụ chứng khoán mở rộng.