Nâng cao chất lượng dòng vốn

Việt Nam vẫn cần thu hút một lượng lớn vốn FDI, song yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới không còn là thu hút được bao nhiêu dự án, mà là thu hút như thế nào để các dự án tạo giá trị cho nền kinh tế, tăng kết nối với khu vực doanh nghiệp trong nước.

Thông điệp này được lãnh đạo Bộ Tài chính, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ… nhấn mạnh tại Hội thảo “Hoàn thiện chính sách pháp luật về quản lý, thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong kỷ nguyên mới, bảo đảm kết hợp chặt chẽ giữa an ninh với kinh tế - xã hội, đối ngoại theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng” do Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính tổ chức mới đây.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh: Bích Thủy

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng vốn FDI vào Việt Nam trong 8 tháng năm 2026 đạt 40,63 tỷ USD, tăng kỷ lục 55,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, vốn FDI thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12% và là mức cao nhất trong 5 năm qua.

Việt Nam tiếp tục là điểm đến quan trọng của dòng vốn đầu tư quốc tế, nhưng sau nhiều thập kỷ thu hút và triển khai các dự án FDI, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là thu hút thêm vốn, mà phải nâng cao chất lượng dòng vốn, hướng tới công nghệ cao, công nghệ xanh, quản trị hiện đại và tăng kết nối với doanh nghiệp trong nước.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương khẳng định, thu hút FDI là chủ trương lớn và nhất quán trong quá trình đổi mới, hội nhập của Việt Nam. Khu vực doanh nghiệp FDI hiện là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng góp lớn vào sản xuất, xuất khẩu và tạo việc làm.

Trước thực tiễn tăng trưởng của nền kinh tế, yêu cầu trong giai đoạn hiện nay đã khác. “Chúng ta không thu hút FDI bằng mọi giá, mà ưu tiên các dự án có ưu thế về môi trường, công nghệ” - Thứ trưởng Trần Quốc Phương khẳng định.

Mục tiêu của Việt Nam là thu hút 150 - 300 tỷ USD vốn FDI đăng ký và khoảng 170 tỷ USD vốn FDI thực hiện trong giai đoạn tới, đồng thời hướng tới đưa 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nêu hai xu hướng chuyển dịch lớn cần đặc biệt lưu ý của dòng vốn FDI toàn cầu, Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết, dòng vốn đang ngày càng tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược, như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và trung tâm dữ liệu. Đây là những lĩnh vực giữ vai trò ngày càng quan trọng trong quá trình chuyển đổi số và phát triển các ngành công nghệ cao.

Cùng với đó, dòng vốn FDI đang có xu hướng tập trung nhiều hơn vào các nền kinh tế phát triển và mang tính khu vực hơn. Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, diễn biến này phần nào phản ánh sự thay đổi trong tâm lý và chiến lược của nhà đầu tư trước những biến động địa chính trị toàn cầu.

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự gia tăng của các dự án quy mô lớn, khi các tập đoàn đa quốc gia tập trung nguồn lực vào những “siêu dự án” trong các lĩnh vực cốt lõi, thay vì chỉ phân bổ vốn để tối ưu hóa chi phí sản xuất.

“Nắn” dòng vốn FDI vào các lĩnh vực trọng điểm

Hết 8 tháng năm 2026, xuất khẩu hàng hóa mang về hơn 374 tỷ USD, tăng trên 22% so với cùng kỳ năm trước. Tăng trưởng xuất khẩu vượt xa mục tiêu 15 - 16% và mức độ đóng góp của doanh nghiệp FDI ngày càng lớn.

Lũy kế đến hết tháng 8/2026, tổng kim ngạch xuất khẩu của khu vực FDI đạt 300,37 tỷ USD, tăng 26,9% so với cùng kỳ và chiếm tới 80,1% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Doanh nghiệp FDI chiếm áp đảo về kim ngạch xuất khẩu ở 3 nhóm hàng có giá trị xuất khẩu lớn nhất, gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác.

Xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt hơn 101 tỷ USD, trong đó, riêng khu vực FDI đóng góp tới 100,44 tỷ USD. Xuất khẩu máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác đạt kim ngạch 47,28 tỷ USD, trong đó khu vực FDI chiếm tới 45,1 tỷ USD. Xuất khẩu điện thoại các loại và linh kiện đạt 45,59 tỷ USD, trong đó doanh nghiệp FDI thực hiện tới 45,54 tỷ USD.

Những con số phần nào cho thấy khoảng cách giữa các doanh nghiệp trong nước với khối FDI còn khá lớn.

TS. Thượng tướng Lê Văn Tuyến - Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an khẳng định, thành tựu thu hút FDI trong giai đoạn vừa qua đã góp phần đưa Việt Nam trở thành một trung tâm sản xuất của nền kinh tế toàn cầu, đóng góp lớn cho xuất khẩu, với quy mô xuất khẩu liên tục tăng qua các năm. Theo Thứ trưởng Lê Văn Tuyến, trong thời gian tới, cần “nắn” dòng vốn FDI vào trọng tâm, trọng điểm, những khu vực mà nền kinh tế đang cần.

“Chúng ta không quá chú trọng số lượng nữa, mà cần tập trung vào chất lượng. Tư duy thu hút vốn FDI phải khác giai đoạn đầu mở cửa, cần chọn lọc, hướng vào các lĩnh vực trọng điểm, tạo cú hích cho nền kinh tế” - Thứ trưởng Lê Văn Tuyến nói.

Trong giai đoạn tới, Thứ trưởng kỳ vọng thu hút thêm các dự án FDI vào những địa bàn còn khó khăn, qua đó góp phần tạo việc làm, giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội.

Cần “bộ lọc” để quản trị rủi ro

Trước bài toán xây dựng chính sách, hệ thống luật pháp thu hút vốn FDI cho giai đoạn phát triển mới, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng, GS.TS, Trung tướng Trịnh Ngọc Quyên - Giám đốc Học viện An ninh cho rằng, cần nhận diện đầy đủ các nguy cơ, thách thức và rủi ro chiến lược đối với an ninh, lợi ích quốc gia trong hoạt động thu hút, quản lý FDI tại Việt Nam.

Chính sách và pháp luật về thu hút, quản lý FDI cần được hoàn thiện theo hướng quản trị rủi ro, kiến tạo phát triển, đồng thời xây dựng cơ chế và bộ tiêu chí thẩm định, đánh giá tổng hợp các dự án FDI trên nhiều phương diện, gồm kinh tế, xã hội, công nghệ, môi trường, an ninh và quốc phòng.

Từ đó, giúp giảm nguy cơ về lợi dụng hợp tác đầu tư để tác động đến chính sách, pháp luật, thu thập thông tin thuộc phạm vi bí mật nhà nước hoặc hình thành sự phụ thuộc vào công nghệ, vốn và nguồn nhân lực nước ngoài trong một số ngành, lĩnh vực then chốt.

“Việt Nam cũng có thể nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về quản lý, sàng lọc và giám sát đầu tư nước ngoài gắn với bảo đảm an ninh quốc gia, từ đó lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với điều kiện và định hướng phát triển của Việt Nam”, GS.TS, Trung tướng Trịnh Ngọc Quyên cho hay.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Đan Nguyễn