Diện mạo nông thôn của huyện miền núi Nậm Nhùn (Lai Châu) đã có nhiều đổi mới. Ảnh: TL

PV: Thưa ông, một trong những vướng mắc hiện nay trong quá trình triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) là có quá nhiều văn bản, nhiều dự án, gây khó khăn cho các địa phương khi thực hiện. Vậy cần cơ chế gì để gỡ vướng mắc này?

Đại biểu Lâm Văn Đoan: Đây là câu hỏi rất hay, nhưng nên được đặt ra vào thời điểm Chính phủ xây dựng trình Quốc hội các nghị quyết về ban hành các CTMTQG. Cụ thể như là với chương trình phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thì phải xem xét vấn đề này từ năm 2020 khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 120, với chương trình giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới thì vào năm 2021.

Còn hiện nay, Chính phủ cần chủ động rà soát, ban hành các văn bản theo thẩm quyền để xử lý các bất cập, vướng mắc. Quan trọng hơn là trong việc thực hiện các CTMTQG giai đoạn tới, cần sớm rà soát chính sách, khắc phục chồng chéo, bởi có nhiều vướng mắc đã tồn tại các giai đoạn trước. Việc này phải làm từ sớm và không thể làm gấp gáp được. Tôi cho rằng trong việc thực hiện các CTMTQG giai đoạn 2026 - 2030, tình trạng này sẽ giảm.

PV: Trong Nghị quyết của Quốc hội có nêu một cơ chế đặc thù là thí điểm phân cấp cho cấp huyện quyết định danh mục, cơ cấu, phân bổ vốn ngân sách. Tuy nhiên, với danh mục hàng nghìn tiểu dự án của các chương trình, lại có sự trùng lắp về đối tượng, cấp huyện cũng sẽ rất lúng túng trong thực hiện. Ông đánh giá thế nào về điều này?

Đại biểu Lâm Văn Đoan: Việc thí điểm bao giờ cũng mang tính mới, đột phá, nếu giữ nguyên cách hành xử, phản ứng chính sách như thông thường thì khó có đột phá. Chắc chắn có những huyện sẽ rất vui mừng đón nhận bởi họ có đủ năng lực, bộ máy... Nhưng cũng có những huyện sẽ lo lắng bởi đội ngũ cán bộ còn hạn chế nhất định, năng lực xây dựng chính sách còn bất cập, hệ thống chính sách pháp luật lại quá phức tạp. Bản thân đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số cũng chưa quen với việc có CTMTQG riêng với hệ thống chính sách trải khắp liên quan đến vùng dân tộc như vậy. Đây rõ ràng là áp lực rất là lớn từ trung ương đến chính địa phương.

Tuy nhiên, cái gì khởi đầu cũng đều khó khăn, nếu chúng ta quyết tâm thực hiện, rút kinh nghiệm dần, đồng thời trong quá trình triển khai đánh giá, kiểm tra thường xuyên thì có thể vượt qua khó khăn ban đầu để có những đột phá mới. Nếu chúng ta triển khai sớm cơ chế thí điểm này, thì có thể coi đây là một đột phá quan trọng cho các chương trình giai đoạn tới trong việc phân cấp, phân quyền.

Đại biểu Lâm Văn Đoan: Khi thí điểm chính sách này, tôi cho rằng nên cho các địa phương cơ chế lựa chọn, huyện nào đủ điều kiện, đủ năng lực thì triển khai. Bởi đây là chính sách mới, nếu áp dụng rộng rãi ở nhiều huyện chưa có đủ khả năng thì sẽ bất cập. Cơ chế thí điểm cần phải có quá trình tổng kết, đánh giá thì mới áp dụng phổ biến được. Đây cũng là việc phân cấp, phân quyền một cách phù hợp, chứ nếu phân cấp, phân quyền một cách áp đặt, đồng loạt thì sẽ không hiệu quả.

PV: Theo ông, có nên gom các dự án có sự trùng lắp về đối tượng để triển khai hiệu quả hơn? Bởi thực tế hiện có nhiều dự án trùng đối tượng, có những dự án thiếu tiền, có dự án thừa tiền nhưng không có đối tượng để tiêu.

Đại biểu Lâm Văn Đoan: Đúng là trong giám sát các CTMTQG vừa qua, có hiện tượng nơi thiếu tiền, nơi thừa tiền. Trước mắt, việc quan trọng nhất để khắc phục tình trạng này là Chính phủ, các địa phương cần phải rà soát lại kỹ xem việc thừa tiền xảy ra ở dự án nào và nguyên nhân thừa là gì.

Nếu nguyên nhân thừa là do không có đối tượng vẫn được cấp tiền, thì rõ ràng quá trình lập kế hoạch của địa phương có vấn đề. Còn nếu dự án thừa tiền là do cơ chế chính sách của trung ương có bất cập, thì phải sửa chính sách để tiêu tiền. Hoặc có các chương trình, dự án, tiểu dự án mà bỏ lọt đối tượng thì cũng phải rà soát lại để cấp tiền. Từ việc phân loại rõ từng nguyên nhân trong từng dự án như vậy thì mới giải quyết được câu chuyện thừa tiền hay thiếu tiền.

PV: Từ những thực tế này, theo ông việc thực hiện các CTMTQG trong giai đoạn 2026 - 2030 nên rút kinh nghiệm điều gì?

Đại biểu Lâm Văn Đoan: Các vấn đề mà phóng viên đề cập ở trên đều cho thấy, việc cần thiết phải xác định số lượng các CTMTQG hợp lý, phù hợp với nguồn lực. Đồng thời, phải có sự liên kết giữa chính sách trong từng chương trình, cũng như giữa các chương trình với nhau, một hệ thống liên kết chính sách theo cả chiều ngang và chiều dọc để tạo sự đồng bộ, thống nhất. Điều này bắt đầu từ việc xác định số lượng các CTMTQG của giai đoạn tới là bao nhiêu, ở lĩnh vực nào theo từng mục tiêu ưu tiên. Từ một tổng thể như vậy, chúng ta sẽ xây dựng hệ thống chính sách đầy đủ và nguồn lực khả thi.

Còn hiện nay, nguồn lực đang đi theo từng chương trình, các chương trình khác nhau, nguồn lực khác nhau dẫn tới sự phân tán trong chính sách. Bên cạnh đó, mỗi chương trình lại do một bộ, cơ quan quản lý. Như vậy, vấn đề đầu tiên là phải sắp xếp cả về tổ chức quản lý chương trình cũng như thiết kế, số lượng các chương trình, theo mục tiêu phát triển phù hợp.

PV: Xin cảm ơn ông.