 |
| Nguồn: Bộ Tài chính Đồ họa: Phương Anh |
Tại phiên họp của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng đã có bài phát biểu về tình hình bố trí nguồn lực ngân sách nhà nước (NSNN) và cơ chế hợp tác đầu tư cho phát triển KHCN, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo.
| DÀNH NHIỀU NGUỒN THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT 57-NQ/TW Xác định việc phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là ưu tiên hàng đầu, "không làm không được", Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu tiếp tục rà soát, đầu tư hạ tầng, bố trí ít nhất 3% tổng chi ngân sách năm 2025 cho khoa học công nghệ, trong đó có nguồn vượt thu 10 nghìn tỷ đồng. Chính phủ cũng sẽ dành nhiều nguồn khác để thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW như phát hành trái phiếu, điều chuyển nguồn vốn... |
Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng, đến nay ngân sách đã bố trí đủ 2% tương đương 51.000 tỷ đồng chi cho phát triển KHCN. Hiện nay, còn 1% chi thường xuyên dành cho phát triển KHCN, Bộ Tài chính đang thu xếp từ nguồn tăng thu năm 2024 và quỹ dự phòng.
Bộ trưởng đề nghị các bộ, ngành, địa phương nếu có nhu cầu bổ sung chi cho KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cần có đề xuất tới Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính để bổ sung ngay vào dự toán theo quy định. Đối với dự toán từ năm 2026 trở đi, Bộ Tài chính sẽ tổng hợp, cân đối để bố trí nguồn theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương và Thủ tướng Chính phủ.
Theo quy định của Luật NSNN, Nhà nước bảo đảm chi cho KHCN từ 2% trở lên trong tổng chi NSNN hằng năm và tăng dần theo yêu cầu phát triển của sự nghiệp KHCN. Việc phân bổ NSNN cho KHCN của năm sau thực hiện trên cơ sở nhu cầu của thực tiễn và kết quả sử dụng ngân sách đã phân bổ.
Trên thực tế, số chi ngân sách cho KHCN chưa đạt có nguyên nhân từ các bộ, ngành, địa phương chưa thực sự quan tâm đến phát triển KHCN, chưa có những đề án đảm bảo đúng nguyên tắc, tiêu chí để bố trí vốn. Có nhiều địa phương không bố trí vốn hoặc rất thấp cho phát triển KHCN. Khả năng hấp thụ vốn đầu tư của ngành KHCN chưa tương xứng. Hàng năm số hủy dự toán, số nộp trả NSNN, chuyển nguồn ngân sách sang năm sau lớn.
Một vấn đề được Bộ Tài chính chỉ ra đó là, kinh phí bố trí thường xuyên cho KHCN thường không phân bổ hết vào thời điểm tổng hợp dự toán cũng như thực hiện trong năm. Thời điểm tổng hợp dự toán có nhiều nhiệm vụ chưa hoàn thiện thủ tục theo quy định, nên số tổng hợp đề xuất phân bổ đầu năm đều thấp hơn số dành cho lĩnh vực này. Việc trình phân bổ trong năm chậm dẫn đến không thực hiện hết được dự toán đã được Quốc hội quyết định. Đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến số chi từ ngân sách cho KHCN không đạt như dự kiến.
Theo thống kê của Bộ Tài chính, giai đoạn 2021 - 2025, bố trí NSNN để chi cho phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được lồng ghép từ nhiều nguồn khác nhau. Tổng chi cho lĩnh vực này vẫn còn khiêm tốn. Cụ thể, năm 2021 đạt 1,37%, năm 2022 đạt 1,72%, năm 2023 đạt 1,39%, năm 2024 đạt 1,97% và dự kiến 2025 đạt 2%.
Chi NSNN cho KHCN được quy định ở nhiều luật, như: Luật KHCN, Luật NSNN, Luật Đầu tư công. Hơn nữa, các quy định khác về chi cho KHCN cũng có những điểm chưa thống nhất dẫn đến khó khăn cho quá trình bố trí, phân bổ nguồn vốn cũng như thanh toán, quyết toán các đề án, dự án.
Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, để tháo gỡ về thể chế, quy trình, thủ tục chi cho nghiên cứu phát triển KHCN, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, Bộ Tài chính đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Hiện hai bộ đang phối hợp để sớm ban hành Nghị định hướng dẫn, dự kiến trong tháng 3/2025. Nghị quyết số 193/2025/QH15 và dự thảo nghị định đã tháo gỡ về cơ bản tất cả những vướng mắc từ bố trí kinh phí, dự toán, phân bổ, giải ngân, thanh quyết toán… Vì vậy, khi nghị định hướng dẫn được ban hành, chắc chắn quy trình chi cho nghiên cứu KHCN được tháo gỡ hoàn toàn. Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng, hiện Bộ Tài chính đang tiếp tục rà soát tổng thể các vướng mắc, điểm nghẽn về thể chế để trình sửa đổi, bổ sung cho kịp thời.
Được biết, Bộ Tài chính đang phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ để trình một dự án luật sửa nhiều luật ngay trong kỳ họp Quốc hội tới. Đồng thời, ngay trong tháng 5/2025 tới đây, Bộ Tài chính cũng đề xuất trình Thủ tướng Chính phủ sửa Luật NSNN, trong đó có quy định về chi cho KHCN. “Như vậy, các vấn đề liên quan đến thể chế chi cho KHCN, chuyển đổi số cơ bản đã được tháo gỡ” - Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định.
Xây dựng thể chế vượt trội và chấp nhận rủi roĐến nay, Chính phủ đã thành lập, kiện toàn Ban Chỉ đạo về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số do Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng Ban Chỉ đạo. Tính đến hết ngày 16/3/2025, tại các bộ, ngành, địa phương đã có 4 bộ, 37 địa phương thành lập/kiện toàn Ban Chỉ đạo về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Về xây dựng kế hoạch hành động thực hiện nghị quyết, tính đến hết ngày 16/3/2025, đã có 54/63 địa phương; 14/22 bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ ban hành kế hoạch hành động thực hiện nghị quyết. Đối với Bộ Tài chính, Bộ đã sớm ban hành chương trình hành động, giao nhiệm vụ đến từng cơ quan, đơn vị trực thuộc. Bộ trưởng Bộ Tài chính. Nguyễn Văn Thắng đã ký Quyết định số 201/QĐ-BTC ban hành Chương trình hành động của Bộ Tài chính triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW. Kế hoạch nêu rõ 9 nhiệm vụ do Bộ Tài chính chủ trì theo chức năng quản lý về tài chính - NSNN và giao cụ thể cho các vụ, cục chuyên môn phụ trách trực tiếp. Theo đó, sẽ đề xuất sửa đổi một số quy định trong Luật NSNN để có quy định riêng cho phù hợp với đặc thù và thông lệ quốc tế trong lập dự toán, quyết toán, tài trợ và sử dụng NSNN thực hiện các nhiệm vụ KHCN. Đồng thời, rà soát để sửa đổi một số quy định trong Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế xuất khẩu, nhập khẩu để thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư cho KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực. Thu hút cá nhân hoạt động KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nghiên cứu chính sách không áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp đối với tổ chức KHCN, cơ sở giáo dục đại học công lập và hoạt động không vì lợi nhuận; xây dựng cơ chế cho phép sử dụng NSNN để đầu tư xây dựng nền tảng số có quy mô quốc gia, vùng và được sử dụng chung cho nhiều cơ quan, tổ chức… Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng, Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, trong đó chú trọng xây dựng thể chế vượt trội và chấp nhận rủi ro. Bộ Tài chính sẽ phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ để bộ này trình Chính phủ, Quốc hội sửa đổi Luật KHCN theo hướng quy định rõ Bộ Tài chính chịu trách nhiệm bố trí đủ NSNN cho KHCN và đổi mới sáng tạo. Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành liên quan, địa phương xây dựng phương án phân bổ dự toán, quản lý sử dụng và thanh, quyết toán để giải quyết ngay những điểm nghẽn về cơ chế chính sách đối với lĩnh vực này. |
