Chiều ngày 5/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Gắn nhu cầu đầu tư với khả năng cân đối nguồn lực

Tán thành sự cần thiết ban hành luật, đại biểu Đoàn Thị Lê An (đoàn Cao Bằng) cho rằng việc hợp nhất nhằm thống nhất quản lý tài chính công và đầu tư công, khắc phục chồng chéo về quy trình, thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia.

Phân tích ý nghĩa của việc hợp nhất, đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa) cho rằng, giá trị của việc hợp nhất không chỉ dừng ở góc độ cơ học mà quan trọng hơn là “sự hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với nguồn lực quốc gia”.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại hội trường Quốc hội, chiều ngày 5/11/2026. Ảnh: Đức Thanh

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao quy định phải đánh giá hiệu quả đầu tư công từ khâu đề xuất đến tổ chức thực hiện, vận hành, khai thác; các nội dung phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư. Với nguồn lực đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 là 8,2 triệu tỷ đồng đã được Quốc hội thông qua, đại biểu nhấn mạnh luật phải giúp giải ngân nhanh và hiệu quả nguồn lực này.

Nhấn mạnh “ngân sách đã quan trọng, nhưng sử dụng ngân sách sao cho hiệu quả còn quan trọng hơn”, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) đề nghị giao ngân sách phải gắn với xác định kết quả cần đạt; dự toán chương trình, nhiệm vụ phải xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng.

Đối với đầu tư công, đại biểu đề nghị cần tính toán chi phí suốt vòng đời dự án, gồm cả vận hành, bảo trì. Mọi dự án đều phải giải trình được vì sao cần đầu tư, chi phí bao nhiêu, tạo lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả.

Liên quan đến nội dung cải cách thủ tục, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường (Hà Nội) đánh giá việc không phải làm riêng bước chủ trương đầu tư đối với dự án nhóm C sẽ rút ngắn quy trình, tiết kiệm chi phí chuẩn bị đầu tư ở cơ sở. Đại biểu Võ Hoàng Ngân (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị tích hợp việc lấy ý kiến về sự cần thiết, nguồn vốn, khả năng cân đối vốn trong quá trình lập, thẩm định dự án, không tổ chức thành thủ tục độc lập hoặc thẩm định trùng lặp.

Để giữ kỷ luật ngân sách, đại biểu Hoàng Quang Hàm (đoàn Tây Ninh) đề nghị ràng buộc điều kiện, quy mô, thời hạn đối với dự toán chưa phân bổ chi tiết. Theo đại biểu, nếu chất lượng dự toán tốt, chính sách rõ ràng, cụ thể thì có thể phân bổ ngay từ đầu năm, bất kể chi vào lúc nào.

Các góp ý cũng đề nghị phân cấp đi cùng nguồn lực và hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã; quy định rõ trường hợp, thời hạn chuyển nguồn và trách nhiệm người quyết định, bảo đảm mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểm.

Mọi khoản chi ngân sách đều phải được đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã làm rõ bốn nguyên tắc xuyên suốt khi xây dựng luật. Đó là: thể chế hóa kịp thời các quy định mới của Đảng; mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng tiền ngân sách đều phải được đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội; bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính.

Theo Bộ trưởng, trong 5 năm tới, đầu tư công của trung ương theo kế hoạch phải huy động khoảng 3,8 triệu tỷ đồng, của địa phương là 4,42 triệu tỷ đồng, gấp 2,6 lần giai đoạn trước, đồng thời phải nâng hiệu quả sử dụng lên gấp đôi so với yêu cầu giai đoạn trước. “Chính vì thế, nguyên tắc đánh giá hiệu quả là xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo luật”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Cùng với đó, việc huy động vốn cho đầu tư phát triển vẫn phải bảo đảm nguồn vốn củng cố an ninh, quốc phòng, an sinh xã hội; hạn mức vay và bội chi phải trong hạn mức Quốc hội giao. Việc phân quyền thực hiện theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”, bảo đảm vai trò dẫn dắt của ngân sách trung ương và tính chủ động của ngân sách địa phương.

Trong quá trình thảo luận, nhiều đại biểu đề nghị dự toán ngân sách cần sát hơn với thực tiễn. Mặc dù có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng dự toán chưa sát, song Bộ trưởng thẳng thắn nhìn nhận “nguyên nhân chủ quan là chính”, bởi công tác phân tích, dự báo còn kém, chưa theo kịp diễn biến tình hình kinh tế trong nước và thế giới.

Trước thực tế này, Bộ trưởng cho biết điểm đổi mới trong dự toán năm 2027, là yêu cầu ngành thuế, hải quan địa phương phải chịu trách nhiệm; không được giảm thu, phản ánh không phù hợp điều kiện kinh tế, nhưng cũng không được giấu nguồn thu để tăng thu và kiên quyết xử lý trường hợp cố tình vi phạm.

Đối với việc chuyển nguồn, Bộ trưởng ghi nhận quy mô những năm qua rất lớn, một nguyên nhân là tăng thu lớn vào cuối năm. Dự thảo quy định rõ các nguồn được phép chuyển và chỉ kéo dài đến ngày 31/12 năm sau; nếu không sẽ hủy dự toán để bảo đảm kỷ cương, kỷ luật ngân sách.

Cám ơn các ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra, nghiên cứu kỹ, tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu để hoàn thiện dự án luật phù hợp thực tiễn phát triển đất nước.