Quy định rõ thời hạn, điều kiện áp dụng tạm cư

Góp ý cho dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (đoàn TP. Hồ Chí Minh) nêu quan điểm, hiệu quả của Luật phải được đo đồng thời bằng tiến độ triển khai dự án và khả năng ổn định cuộc sống của người có đất bị thu hồi.

Tại dự thảo, khoản 4 Điều 41 quy định, việc cưỡng chế thu hồi đất đối với trường hợp phải bố trí tái định cư chỉ được thực hiện sau khi đã bố trí tái định cư hoặc tạm cư theo phương án được phê duyệt. Tuy nhiên, điều đại biểu băn khoăn là nếu không quy định rõ thời hạn tạm cư, người dân có phải chờ đợi kéo dài, ảnh hưởng đến sinh kế của gia đình?

Dẫn nội dung tờ trình của Chính phủ về tình trạng có dự án khai thác hàng chục năm nhưng người dân chưa được giải quyết hỗ trợ giao đất ở, đất dịch vụ theo chính sách trước đây, đại biểu cho rằng, trách nhiệm với người dân phải được bảo đảm bằng thời hạn và nguồn lực cụ thể.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), sáng 29/10/2026. Ảnh: Đức Thanh

Do đó, đại biểu đề nghị quy định ngay trong Luật điều kiện áp dụng tạm cư, thời hạn tối đa và trách nhiệm khi quá hạn. Phương án phải xác định ngày bàn giao nơi ở ổn định, nguồn kinh phí, cơ quan chịu trách nhiệm và cơ chế hỗ trợ, bồi thường thiệt hại khi chậm bàn giao; đồng thời có cơ quan theo dõi, hỗ trợ ổn định thu nhập sau di dời.

Đồng thời, đại biểu cho rằng, cần làm rõ cách tính mức trung bình theo loại đất, vị trí, thời điểm và các khoản tiền được đưa vào so sánh, công khai căn cứ để người dân kiểm chứng.

Theo đại biểu, người dân cần biết vì sao thửa đất được áp dụng mức giá, hệ số, tỷ lệ đó và có quyền yêu cầu xem xét khi phát hiện sai sót. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp tính toán chi phí, chính quyền giải trình và hạn chế tranh chấp.

Về bảng giá đất và hệ số điều chỉnh, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) đề nghị việc điều chỉnh phải dựa trên biến động có thể kiểm chứng về giá và các yếu tố hình thành giá.

Theo đại biểu, bảng giá và hệ số được dùng để xác định khoản thu và tính tiền bồi thường. Nếu thiếu tiêu chí chứng minh, công khai tác động, cùng một loại đất có thể được điều chỉnh theo nhu cầu cân đối ngân sách, làm giảm khả năng dự báo của người dân, doanh nghiệp.

Do đó, đại biểu đề nghị hồ sơ trình quyết định phải thể hiện nguồn, thời điểm dữ liệu, phương pháp loại trừ thông tin bất thường, so sánh trước và sau điều chỉnh, đánh giá tác động đến nghĩa vụ tài chính và bồi thường.

Ở góc độ trách nhiệm người thực thi, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) đề nghị luật hóa nguyên tắc xác định trách nhiệm trong hoạt động định giá đất.

Theo đại biểu, tại thời điểm định giá, cơ quan có thẩm quyền đã sử dụng đúng dữ liệu hợp pháp, thực hiện đầy đủ trách nhiệm, nhưng nhiều năm sau có đường mới hoặc thị trường tăng giá mạnh thì không thể chỉ lấy mặt bằng giá mới để suy ngược rằng quyết định trước đây gây thất thoát.

Cách đánh giá thiếu khách quan có thể dẫn đến tâm lý sợ trách nhiệm, làm chậm giải quyết giá đất, ảnh hưởng đến việc giải quyết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tác động trực tiếp đến nơi ở và sinh kế của người dân. Đại biểu cho rằng, người cố ý bỏ qua thông tin bắt buộc, làm sai lệch dữ liệu, thông đồng hoặc vụ lợi phải được xử lý nghiêm; người thực hiện đúng phải được đánh giá theo pháp luật, dữ liệu và điều kiện khách quan tại thời điểm định giá.

Chuyển tư duy từ “bồi thường” sang “tái thiết cuộc sống” cho người dân

Giải trình tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng khẳng định, việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa các nghị quyết của Trung ương, “bảo đảm chặt chẽ, không lạm dụng việc thu hồi đất và không tạo khó khăn cho việc triển khai các dự án”.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng nêu rõ, dự thảo đã tiếp thu, thể chế rõ quan điểm chuyển tư duy từ “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân”, bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Về cơ chế giá đất, Bộ trưởng cho biết, dự thảo tiếp tục quy định Nhà nước quyết định giá đất. Giá đất được xác định theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh, không quy định giá đất cụ thể. Bảng giá đất và hệ số do HĐND cấp tỉnh ban hành, áp dụng từ ngày 1/1/2028.

Đối với sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, Chính phủ đề xuất tiếp tục thí điểm theo Nghị quyết số 171/2024/QH15 đến năm 2030, không luật hóa ngay nội dung này.

Về cải cách thủ tục, Bộ trưởng cho biết, mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất cả nước. Khi dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất dùng chung, người dân sẽ thực hiện thủ tục đơn giản, thuận lợi.

Cơ quan giải quyết không được yêu cầu cung cấp thêm thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai được công bố; việc thông báo, yêu cầu bổ sung hồ sơ, nếu có, chỉ thực hiện một lần.

Để triển khai thực hiện Luật Đất đai sửa đổi, dự kiến, Chính phủ sẽ ban hành hai nghị định: một nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai nói chung và một nghị định về giá đất do Bộ Tài chính chủ trì.