Trong quá trình cơ cấu lại hệ thống tài chính, thị trường trái phiếu doanh nghiệp góp phần bổ sung nguồn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế. Cùng với yêu cầu mở rộng quy mô, việc hoàn thiện thể chế, nâng chuẩn mực tín nhiệm và bảo vệ nhà đầu tư trở thành yêu cầu cấp thiết.
Theo ông Phùng Xuân Minh - Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp cần đặt trong chiến lược tái cấu trúc hệ thống tài chính quốc gia, hướng tới cơ cấu vốn cân bằng để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn. Chính sách không chỉ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp phát hành mà còn phải bảo đảm an toàn, trách nhiệm của tổ chức trung gian và hiệu quả giám sát sau phát hành.
 |
| Nâng cao chất lượng tín nhiệm tạo nền tảng thu hút nguồn vốn đầu tư dài hạn. Ảnh: Đức Thanh |
Từ góc độ nhà đầu tư, bà Nguyễn Thu Bình - Giám đốc Quản trị rủi ro, Công ty CP Quản lý quỹ PVI (PVIAM) cho rằng, khi minh bạch thông tin và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư được củng cố, thị trường cần tiến tới định giá trái phiếu dựa trên chất lượng tín dụng và mức độ rủi ro. Qua đó, nguồn vốn được phân bổ theo năng lực tổ chức phát hành thay vì chỉ chú trọng quy mô.
Để hình thành cơ chế đó, ông Minh nhấn mạnh vai trò của hệ sinh thái xếp hạng tín nhiệm độc lập. Kết quả xếp hạng cần được sử dụng rộng rãi hơn trong quyết định đầu tư, đi cùng phương pháp luận chặt chẽ, tính độc lập và giám sát định kỳ. Khi rủi ro được phản ánh vào chi phí vốn, doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh sẽ có lợi thế huy động, giúp nhà đầu tư phân biệt chất lượng tổ chức phát hành.
Tuy nhiên, việc đánh giá tín nhiệm không thể chỉ dừng ở thời điểm phát hành. Bà Bình lưu ý, doanh nghiệp cần duy trì đối thoại với trái chủ, cập nhật kết quả kinh doanh, tiến độ dự án, kế hoạch trả nợ và chủ động giải trình khi xuất hiện biến động. Đối thoại cả khi khó khăn giúp trái chủ nhận diện rủi ro sớm và các bên tìm giải pháp phù hợp.
Việc công bố thông tin đầy đủ chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với năng lực thực hiện cam kết của doanh nghiệp. Từ yêu cầu đó, ông Minh đề xuất doanh nghiệp chuyển từ tư duy quản trị tài chính sang quản trị tín nhiệm. Bên cạnh tài sản, doanh thu và lợi nhuận, tổ chức phát hành cần chú trọng kiểm soát đòn bẩy, cân đối dòng tiền, quản lý nghĩa vụ nợ và xây dựng tín nhiệm lâu dài. Năng lực này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn mà còn góp phần củng cố uy tín và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Nếu chất lượng tổ chức phát hành là nền tảng, sự tham gia của nhà đầu tư tổ chức sẽ góp phần hình thành kỷ luật thị trường. Theo bà Bình, quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ hưu trí có năng lực phân tích tín dụng, yêu cầu mức bù rủi ro tương xứng với từng tài sản. Thanh khoản thứ cấp và dữ liệu tin cậy cũng giúp xác lập giá trái phiếu sát thực tế.
Để chất lượng tín dụng được phản ánh đúng vào giá trái phiếu, thị trường cần có hệ thống dữ liệu và công cụ định giá đủ tin cậy. Theo ông Minh, cùng với việc khuyến khích sự tham gia phù hợp của các định chế đầu tư dài hạn, cần hoàn thiện đường cong lợi suất tham chiếu và mặt bằng lãi suất có khả năng phân biệt rủi ro tín dụng. Qua đó, nhà đầu tư có thêm căn cứ đánh giá tài sản, còn doanh nghiệp xác định chi phí huy động phù hợp với năng lực tín nhiệm.
Từ kinh nghiệm Malaysia, bà Bình cho biết, từ năm 2006, nước này đã yêu cầu các tổ chức định giá trái phiếu đăng ký với cơ quan quản lý chứng khoán và công bố giá hợp lý hằng ngày đối với trái phiếu giao dịch phi tập trung. Việc hình thành hạ tầng định giá độc lập giúp các quỹ có cơ sở xác định giá trị danh mục, so sánh tài sản và nâng cao tính minh bạch của thị trường.
Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng định giá, ứng dụng công nghệ cũng mở ra khả năng nâng cao hiệu quả phát hành, giao dịch và quản lý trái phiếu. Theo bà Bình, cần phát triển cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các nền tảng phát hành, giao dịch, lưu ký số và công cụ phân tích dữ liệu. Tuy nhiên, quá trình thử nghiệm phải bảo đảm nhà đầu tư được cung cấp đầy đủ thông tin, cảnh báo rủi ro; tài sản khách hàng được quản lý tách biệt và có phương án bảo vệ quyền lợi khi thử nghiệm kết thúc.
Việc nâng cao chất lượng vận hành và hoàn thiện các chuẩn mực thị trường không chỉ đáp ứng yêu cầu phát triển trong nước mà còn có ý nghĩa đối với quá trình hội nhập tài chính quốc tế. Theo ông Minh, việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam theo FTSE Russell và tiếp tục làm việc với MSCI mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, khả năng thu hút và duy trì dòng vốn vẫn phụ thuộc vào mức độ minh bạch, chất lượng vận hành và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư. Cùng với phát triển công nghệ tài chính, trách nhiệm quản lý rủi ro của các đơn vị cung cấp dịch vụ cần được xác định rõ, không chuyển sang khách hàng.
Khi nền tảng minh bạch và cơ chế định giá từng bước được hoàn thiện, thị trường cũng có thêm điều kiện phát triển các sản phẩm phục vụ nhu cầu vốn dài hạn. Những công cụ như trái phiếu xanh hay bảo lãnh cho dự án hạ tầng có thể góp phần đa dạng hóa nguồn huy động, song vẫn phải gắn với yêu cầu đánh giá năng lực trả nợ của tổ chức phát hành.
Phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp vì vậy không chỉ được đo bằng quy mô phát hành mà còn ở khả năng nhận diện, định giá và kiểm soát rủi ro. Khi chất lượng tín dụng được phản ánh đúng vào chi phí vốn, doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm quản trị và quyền lợi trái chủ được bảo đảm, thị trường sẽ có nền tảng vững chắc hơn để huy động nguồn lực dài hạn, đóng góp thiết thực cho tăng trưởng kinh tế bền vững.
