Hướng tới một đầu mối kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu

Cục Hải quan vừa có Công văn số 20834/CHQ-GSQL (ngày 24/8/2026) trả lời kiến nghị của VCCI tại số thứ tự 32, Phụ lục kèm theo Thông báo số 426/TB-VPCP ngày 15/8/2026 của Văn phòng Chính phủ.

Hải quan tháo gỡ vướng mắc về kiểm tra chuyên ngành và doanh nghiệp chế xuất. Ảnh: CTVHQ

Thông báo số 426/TB-VPCP nêu ý kiến kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng tại buổi làm việc với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp về xử lý khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực thuế, hải quan.

Các nội dung được Cục Hải quan giải đáp tập trung vào quy trình kiểm tra chuyên ngành, thông quan hàng hóa và hoạt động của doanh nghiệp chế xuất, đều là những vấn đề có tác động trực tiếp đến thời gian và chi phí thực hiện thủ tục của doanh nghiệp.

Cụ thể, đối với vướng mắc kiểm tra chuyên ngành, thông quan hàng hóa, theo Cục Hải quan, hiện hoạt động kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa nhập khẩu được thực hiện theo quy định pháp luật chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý của các bộ, ngành. Cơ quan Hải quan căn cứ kết quả kiểm tra chuyên ngành để thực hiện thông quan hàng hóa.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đang chủ trì nghiên cứu, xây dựng Đề án thống nhất cơ quan Hải quan thực hiện kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu.

Theo định hướng này, cơ quan Hải quan sẽ là đầu mối tổ chức thực hiện kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại cửa khẩu trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, Cơ chế một cửa quốc gia và chia sẻ dữ liệu điện tử giữa các cơ quan quản lý nhà nước.

Đề án hướng tới khắc phục tình trạng kiểm tra chồng chéo, trùng lặp; giảm đầu mối thực hiện thủ tục và rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa.

Một trong những điểm được kỳ vọng tạo thuận lợi đáng kể cho doanh nghiệp là việc chỉ phải nộp một bộ hồ sơ trên một hệ thống để thực hiện đồng thời thủ tục hải quan và thủ tục kiểm tra chuyên ngành.

Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ phương thức quản lý dựa trên hồ sơ sang quản lý rủi ro và khai thác dữ liệu điện tử trong hoạt động quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu.

Làm rõ hoạt động của doanh nghiệp chế xuất

Đối với kiến nghị liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp chế xuất, Cục Hải quan dẫn quy định tại khoản 20 Điều 2 Nghị định số 35/2022/NĐ-CP. Theo đó, hoạt động chế xuất là hoạt động chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, cung ứng dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu.

Khoản 6 Điều 26 Nghị định số 35/2022/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp chế xuất thực hiện các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của pháp luật, nhưng phải đáp ứng các điều kiện về bố trí khu vực lưu giữ hàng hóa, hạch toán riêng doanh thu, chi phí và việc sử dụng tài sản, máy móc, thiết bị được hưởng ưu đãi thuế.

Trong khi đó, Điều 178 Luật Thương mại năm 2005 quy định, gia công trong thương mại là hoạt động mà bên nhận gia công sử dụng một phần hoặc toàn bộ nguyên liệu, vật liệu của bên đặt gia công để thực hiện một hoặc nhiều công đoạn sản xuất theo yêu cầu của bên đặt gia công để hưởng thù lao.

Trên cơ sở các quy định này, Cục Hải quan khẳng định, doanh nghiệp chế xuất thực hiện hoạt động chế xuất, bao gồm hoạt động gia công cho thương nhân nước ngoài theo Điều 178 Luật Thương mại, không bị coi là thực hiện hoạt động kinh doanh khác theo khoản 6 Điều 26 Nghị định số 35/2022/NĐ-CP.

Đây là nội dung được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm trong quá trình thực hiện mô hình doanh nghiệp chế xuất, nhất là khi doanh nghiệp vừa thực hiện hoạt động sản xuất, gia công hàng xuất khẩu, vừa có những hoạt động liên quan đến chuỗi cung ứng và sản xuất.

Đối với phản ánh của VCCI về tình trạng cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất giữa các cơ quan quản lý tại địa phương, Cục Hải quan đề nghị VCCI chia sẻ thông tin cụ thể về các trường hợp phát sinh.

Trên cơ sở đó, Cục Hải quan sẽ có căn cứ để hướng dẫn các đơn vị thống nhất thực hiện, góp phần hạn chế cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng chính sách đối với doanh nghiệp chế xuất.