Trước khi Quốc hội biểu quyết, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đại diện Chính phủ, đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật.
Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật vừa được thông qua sửa đổi các quy định về lập cán cân thanh toán quốc tế và trạng thái đầu tư quốc tế; nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam; vốn pháp định; cơ chế thu, chi tài chính; kết quả tài chính, các quỹ; giám sát ngân hàng, kiểm soát và kiểm toán nội bộ.
 |
| Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn trình bày báo cáo. Ảnh: Đức Thanh |
Luật quy định, trên lãnh thổ Việt Nam, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá, ghi giá trong hợp đồng, thỏa thuận và các hình thức tương tự khác không được thực hiện bằng ngoại hối, trừ trường hợp được phép theo luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.
Vốn pháp định của Ngân hàng Nhà nước do ngân sách nhà nước cấp; mức vốn pháp định do Chính phủ quy định.
Thu, chi tài chính của Ngân hàng Nhà nước phản ánh hoạt động thực hiện các chức năng theo luật. Chính phủ quy định nội dung, nguyên tắc thu, chi tài chính; cơ chế trích lập dự phòng rủi ro; cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về quản lý, sử dụng kinh phí quản lý hành chính và việc xác định kết quả tài chính phù hợp với hoạt động của Ngân hàng Nhà nước.
Kết quả tài chính hằng năm được xác định bằng nguồn thu từ hoạt động nghiệp vụ ngân hàng và các nguồn thu khác, sau khi trừ các khoản chi phí, gồm chi hoạt động nghiệp vụ, chi bộ máy quản lý và khoản dự phòng rủi ro.
Ngân hàng Nhà nước được trích từ kết quả tài chính hằng năm để lập Quỹ thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, Quỹ dự phòng tài chính và các quỹ khác theo quy định của Chính phủ. Kết quả tài chính sau khi trích lập các quỹ và bù đắp chênh lệch chi lớn hơn thu của các năm trước, nếu có, được nộp vào ngân sách nhà nước.
Giải trình về nguyên tắc xử lý chênh lệch thu, chi của Ngân hàng Nhà nước, Chính phủ cho biết sẽ chỉ đạo các cơ quan liên quan tiếp tục nghiên cứu, xử lý phù hợp, bảo đảm thống nhất giữa Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Ngân sách nhà nước.
Một nội dung mới khác của Luật là Ngân hàng Nhà nước được xem xét, quyết định áp dụng một hoặc một số tỷ lệ bảo đảm an toàn khác so với mức quy định, căn cứ tính chất, mức độ rủi ro của từng đối tượng thanh tra, giám sát ngân hàng và để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Đối tượng được áp dụng tỷ lệ khác phải xây dựng và thực hiện lộ trình để bảo đảm tuân thủ mức quy định.
Tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự thảo Luật được bổ sung quy định: “Ngân hàng Nhà nước có trách nhiệm thanh tra, giám sát các đối tượng thanh tra, giám sát quy định tại khoản này theo quy định của pháp luật”.
Theo giải trình của Chính phủ, tùy từng thời kỳ, danh mục các dự án quan trọng, trọng điểm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội sẽ tiếp tục được điều chỉnh. Vì vậy, việc hướng dẫn tiêu chí xác định trường hợp “để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội” là không khả thi và không bảo đảm tính bao quát.
Phạm vi, điều kiện và thời hạn áp dụng cũng phụ thuộc vào từng tình huống cụ thể. Do đó, việc quy định cứng trong Luật các nội dung này “không bảo đảm với điều kiện thực tế phát sinh”. Riêng lộ trình tuân thủ tỷ lệ bảo đảm an toàn chung đã được quy định tại Luật.
Đối với việc bãi bỏ quy định về chức năng kiểm tra của Bộ Tài chính tại Luật Ngân hàng Nhà nước, Chính phủ khẳng định, việc bãi bỏ không ảnh hưởng đến chức năng kiểm tra chuyên ngành của Bộ Tài chính.
Pháp luật hiện hành đã có các cơ chế giám sát khác thay thế như Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ, kiểm toán nội bộ và kiểm soát nội bộ của Ngân hàng Nhà nước, do đó “không làm phát sinh khoảng trống trong quản lý và kiểm tra”.
Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, một nội dung mới quan trọng là bổ sung “dịch vụ tài sản mã hóa” vào nhóm đối tượng báo cáo.
Luật sửa đổi khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi theo hướng xác định đây là một hoặc nhiều cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp có quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát cuối cùng trên thực tế đối với khách hàng, bao gồm cả thỏa thuận pháp lý hoặc cá nhân mà khách hàng thực hiện giao dịch thay mặt họ.
Chính phủ cho biết, dự thảo nghị định quy định chi tiết thi hành sẽ hướng dẫn cụ thể các tiêu chí xác định chủ sở hữu hưởng lợi, lượng hóa tối đa tiêu chí về quyền kiểm soát thực tế. Chính phủ cũng sẽ chỉ đạo chỉnh sửa khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi tại Luật Doanh nghiệp để bảo đảm thống nhất.
Luật bổ sung nhiều quy định về nhận biết khách hàng, thu thập thông tin đối với khách hàng tham gia thỏa thuận pháp lý dưới hình thức ủy thác hoặc hình thức khác có bản chất tương tự; xác định, thu thập thông tin về người thụ hưởng hợp đồng bảo hiểm nhân thọ.
Luật cũng bổ sung riêng một điều về các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Trong đó, có hành vi chia nhỏ giao dịch thành nhiều khoản có giá trị thấp hơn mức phải nhận biết khách hàng hoặc báo cáo; thực hiện nhiều giao dịch giá trị lớn trong thời gian ngắn mà không có mục đích kinh doanh rõ ràng; sử dụng tài sản mã hóa tăng cường ẩn danh hoặc dịch vụ trộn giao dịch; giao dịch với địa chỉ ví, tổ chức cung cấp dịch vụ đã được cảnh báo có liên quan đến hoạt động bất hợp pháp.
Các dấu hiệu khác gồm việc khách hàng từ chối, trì hoãn cung cấp tài liệu nhận biết hoặc thông tin về nguồn gốc tài sản; cung cấp tài liệu có dấu hiệu giả mạo; không thể giải thích hợp lý về mục đích giao dịch, nguồn gốc tài sản và quan hệ với bên đối tác.
 |
| Toàn cảnh phiên họp chiều 24/8. |
Luật cũng phân định trách nhiệm của Thanh tra Chính phủ và các bộ trong công tác phòng, chống rửa tiền.
Thanh tra Chính phủ thanh tra hoạt động phòng, chống rửa tiền của đối tượng báo cáo thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của các bộ không có Thanh tra Bộ, trừ trách nhiệm thanh tra của Bộ Tài chính.
Bộ Tài chính chủ trì triển khai các biện pháp phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm nhân thọ, chứng khoán, tài sản mã hóa, dịch vụ kế toán, trò chơi điện tử có thưởng, casino, xổ số, đặt cược và các dịch vụ khác thuộc phạm vi quản lý.
Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm đối với lĩnh vực kinh doanh bất động sản, trừ cho thuê, cho thuê lại bất động sản và dịch vụ tư vấn bất động sản. Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm trong lĩnh vực công chứng, hành nghề luật sư; Bộ Công thương chịu trách nhiệm về kinh doanh kim khí quý, đá quý, trừ kinh doanh vàng miếng; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu trách nhiệm đối với lĩnh vực kinh doanh trò chơi điện tử trên mạng.
Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, Luật bổ sung quy định ngân hàng thương mại được thực hiện hoạt động “đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp”.
Giải trình về nội dung này, Chính phủ cho biết sẽ chỉ đạo các cơ quan liên quan nghiên cứu, hoàn thiện quy định về quyền, trách nhiệm của các bên; điều kiện, tiêu chí và nội dung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm tại các văn bản quy phạm pháp luật về chứng khoán và doanh nghiệp, liên quan đến hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng và phát hành riêng lẻ.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng có hiệu lực thi hành từ ngày 1/12/2026./.
