Nhà nước tham gia vốn, chia sẻ rủi ro để dự án PPP khả thi

Tại phiên chất vấn về lĩnh vực tài chính, đại biểu Lê Thị Song An (đoàn Tây Ninh) đề nghị làm rõ nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), bảo đảm thực hiện các cam kết với nhà đầu tư, đặc biệt là cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu.

Đại biểu Lê Thị Song An (đoàn Tây Ninh) phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) băn khoăn khi vốn nhà nước có thể chiếm tới 70% tổng mức đầu tư, trong khi nhà đầu tư được thu phí, khai thác công trình nhiều năm. Đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí quyết định tỷ lệ vốn nhà nước vượt 50%, hiệu quả so với đầu tư công thuần túy và nguyên tắc chia sẻ lợi ích tương xứng.

Làm rõ vấn đề này, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, việc kêu gọi, huy động doanh nghiệp tham gia dự án PPP, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng, trọng tâm là hạ tầng giao thông, là hết sức quan trọng. Đây là bài học kinh nghiệm hiệu quả của các nước phát triển; các quốc gia ở châu Âu, châu Mỹ đã huy động nguồn lực doanh nghiệp phát triển kết cấu hạ tầng giao thông từ hàng trăm năm nay.

Theo Phó Thủ tướng, thông thường, dự án PPP được triển khai theo hai hình thức chủ yếu. Một là giao doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng ngay từ đầu, sau đó thu phí hoàn vốn và hưởng một khoản lợi nhuận nhất định. Hai là Nhà nước trực tiếp đầu tư xây dựng công trình, sau đó chuyển giao cho doanh nghiệp thu phí thông qua hình thức O&M (vận hành và bảo trì).

Việt Nam đã và đang triển khai cả hai phương thức này. Từ năm 2020, Quốc hội ban hành Luật PPP với nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia. Hiện nay, phương thức chủ yếu là giao doanh nghiệp đầu tư xây dựng, sau đó thu phí hoàn vốn.

Về thời gian khai thác, Phó Thủ tướng cho biết, thông thường doanh nghiệp được thu phí trong khoảng trên dưới 20 năm, vì đây là ngưỡng tài chính doanh nghiệp có thể đáp ứng được. Theo Phó Thủ tướng, doanh nghiệp tham gia PPP đều phải vay ngân hàng thương mại, trong khi ngân hàng chỉ cho vay tối đa 10 - 12 năm; do đó, doanh nghiệp bắt buộc phải sử dụng nguồn vốn của mình.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại phiên chất vấn. Ảnh: Đức Thanh

Trong quá trình thu phí, Nhà nước bảo đảm quyền lợi và chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp. Theo Luật PPP, Nhà nước có thể tham gia hỗ trợ vốn tới 50% tổng mức đầu tư; trường hợp đặc biệt có thể tới 70%, dù mức phổ biến hiện nay khoảng 50%. Trước đây, nếu tính đúng, tính đủ, nhiều dự án BOT, PPP rất khó bảo đảm tính khả thi khi nhà đầu tư phải tự bỏ ra 100% vốn. Vì thế, nhiều dự án gặp khó khăn.

Sau đó, Chính phủ đã trình Quốc hội sửa đổi Luật PPP, có phần Nhà nước tham gia hỗ trợ vốn từ 50% đến 70%, tùy vị trí, tính chất và hiệu quả tài chính từng dự án. “Cơ chế này là hoàn toàn phù hợp và đang được triển khai rất tích cực. Với sự chia sẻ tham gia vốn của Nhà nước, hầu hết các dự án PPP mới triển khai hiện nay chúng tôi đánh giá đều rất hiệu quả”, Phó Thủ tướng khẳng định.

Với hình thức O&M, Phó Thủ tướng cho biết, Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang phối hợp triển khai, dự kiến thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí một số dự án, đặc biệt một số đoạn tuyến trên cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Theo Phó Thủ tướng, hình thức này sẽ được cộng đồng doanh nghiệp tham gia hào hứng hơn, bởi nhà đầu tư không phải chịu rủi ro liên quan đến giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công xây lắp hay biến động giá. Để chia sẻ rủi ro doanh thu, trong quá trình khai thác, vận hành, nếu doanh thu thấp hơn phương án tài chính, pháp luật đã quy định Nhà nước xem xét hỗ trợ từ ngân sách; trường hợp đặc biệt có thể mua lại dự án, Phó Thủ tướng cho biết.

Tính toán kỹ lưỡng hiệu quả vay ODA

Liên quan đến nguồn vốn nước ngoài, đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (Khánh Hòa) chất vấn định hướng, giải pháp huy động vốn vay cho các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, bảo đảm nhu cầu vốn, hiệu quả đầu tư và an toàn nợ công.

Toàn cảnh phiên họp sáng 12/11. Ảnh: Đức Thanh

Tại phiên chất vấn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã giải trình về nguyên tắc tính toán hiệu quả tổng thể và đảm bảo an ninh, an toàn tài chính quốc gia khi huy động vốn.

Giải trình thêm liên quan đến huy động vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho hay, nhu cầu đầu tư rất lớn, song Việt Nam không còn nguồn vốn giá rẻ như trước đây.

Về dư địa huy động, Phó Thủ tướng cho biết, các chỉ tiêu nợ công, nợ Chính phủ, nợ vay nước ngoài đang duy trì thấp hơn rất nhiều so với mức trần Quốc hội cho phép. Vì vậy, tiếp tục huy động ODA, kết hợp với các nguồn vốn khác phục vụ phát triển kinh tế là rất cần thiết.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra là phải tính toán kỹ lưỡng hiệu quả vay ODA. Khi không còn được nhận nguồn vốn giá thấp, phải tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí vay; rà soát kỹ các điều kiện liên quan đến thi công, lựa chọn nhà thầu, bảo đảm mỗi khoản vay đều an toàn, hiệu quả. “Chính phủ đã chỉ đạo về đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của các dự án, chỉ tập trung vào một số dự án đem lại hiệu quả kinh tế xã hội, một số dự án lớn, không dàn trải”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Giải ngân 100% sẽ đóng góp 1,7% vào tăng trưởng

Về đầu tư công, một số đại biểu đặt vấn đề có tình trạng nơi thiếu vốn đầu tư công trình thiết yếu, nơi được giao vốn lại không giải ngân hết; đề nghị làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long) nêu, số vốn tạm ứng chưa thu hồi còn khoảng 240.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 34% số vốn đã giải ngân. Đại biểu đề nghị làm rõ phần vốn tồn đọng do vướng mắc khách quan, phần do chủ đầu tư, nhà thầu chậm thực hiện nghĩa vụ; giải pháp và thời hạn thu hồi, ngăn chặn tạm ứng kéo dài, sử dụng sai mục đích.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long). Ảnh: quochoi.vn

Về nội dung này, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Chính phủ đang quyết liệt chỉ đạo phấn đấu hoàn thành giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, qua đó sẽ đóng góp thêm khoảng 1,7% tăng trưởng kinh tế chung của đất nước.

Từ kết quả 10 tháng, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, tiến độ giải ngân đang rất tốt, đạt 74%, là kết quả lịch sử trong năm đầu tiên của một nhiệm kỳ. Tuy nhiên, trong kết quả này còn yếu tố tạm ứng.

Theo Phó Thủ tướng, đây là yếu tố khách quan do năm 2026 là năm đầu triển khai kế hoạch trung hạn mới. Sau khi ký hợp đồng, có phần tạm ứng khoảng 30% giá trị hợp đồng, đặc biệt với các dự án lớn, để nhà thầu có nguồn lực mua sắm vật liệu, chuẩn bị điều kiện thi công. Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ là số dư tạm ứng tồn đọng từ các giai đoạn trước.

“Chính phủ đã có chỉ đạo quyết liệt để bảo đảm việc giải ngân đi vào thực chất để đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế năm 2026”, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.