Phát biểu tại hội trường sáng 10/11 về dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hoá, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) đặt ra ba câu hỏi đối với dự thảo: “Dự thảo đã xử lý trúng lõi chưa và cần dồn nguồn lực vào đâu, dồn thế nào”.
Đối chiếu với yêu cầu này, đại biểu nhận xét dự thảo Luật “còn rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi”. Chính sách vẫn trải đều cho 10 nhóm ngành, báo cáo tiếp thu đã nói định hướng nguồn lực vào ngành mũi nhọn nhưng cả 37 điều của dự thảo tối 9/11 chưa có điều nào chọn ngành mũi nhọn. “Ưu tiên tất cả tức là không ưu tiên”, đại biểu nhấn mạnh.
 |
| Đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) phát biểu. |
Một điều đại biểu băn khoăn là theo Phụ lục II của Báo cáo số 698, khoản chi ngân sách lớn nhất, hơn 9.000 tỷ đồng, dành cho hạ tầng kết nối các cụm, khu, dù mỗi đồng ngân sách ở đây chỉ kéo thêm 1,5 đồng vốn ngoài, thấp nhất trong các hệ số được nêu. Trong khi đó, khoản hỗ trợ chi phí sản xuất duy nhất tại Điều 32 lại dành cho doanh nghiệp phục vụ đoàn nước ngoài.
Từ cách phân bổ nguồn lực đến thiết kế ưu đãi, đại biểu chỉ ra nguy cơ cần có “hàng rào” ngay trong luật. Đối với cụm, khu, ưu đãi vẫn chồng nhiều tầng: ưu đãi đầu tư theo điểm b khoản 2 Điều 29; thuế thu nhập doanh nghiệp tầng cao nhất theo điểm b khoản 1 Điều 35; miễn, giảm tiền thuê đất và được Nhà nước hỗ trợ hạ tầng theo khoản 2, khoản 5 Điều 30. Tuy nhiên, khoản 2 Điều 15 chưa có tỷ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu. “Không có hàng rào rất dễ sinh ra những dự án bất động sản khoác áo văn hóa”, đại biểu Lê Hoàng Anh cảnh báo.
Với quan điểm đó, đại biểu đề nghị ưu đãi thuế chỉ dành cho sản phẩm trọng điểm có tiêu chí luật định; việc đánh giá, công nhận thống nhất ở cấp trung ương. Cụm, khu hưởng ưu đãi do Chính phủ quyết định, tập trung ở vài đô thị đã có hệ sinh thái, có tỷ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu và cơ chế thu hồi ưu đãi. Đồng thời, cần chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt; hỗ trợ chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả.
Cùng quan tâm hiệu quả nguồn lực dành cho hạ tầng, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cũng chỉ ra khoản chi lớn nhất khoảng 9.033 tỷ đồng cho hạ tầng kết nối cụm, khu lại có hệ số huy động vốn thấp nhất, khoảng 1,5 lần. Đại biểu đề nghị lượng hóa đầy đủ, tách rõ ngân sách trung ương, địa phương; chỉ hỗ trợ hạ tầng kết nối theo khoản 5 Điều 30 khi có cam kết của nhà đầu tư thứ cấp, tránh ưu đãi dàn trải.
 |
| Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) phát biểu. |
Theo đại biểu, các khoản hỗ trợ từ ngân sách, trong đó có hỗ trợ chi phí sản xuất tại Điều 32, phải gắn với kết quả đầu ra như giá trị gia tăng, việc làm. Cơ sở xác định mức trần 30% cũng cần được làm rõ. Đại biểu đồng thời lưu ý ước tính ngân sách giảm từ khoảng 100.000 tỷ đồng trong hồ sơ ban đầu xuống khoảng 34.490 tỷ đồng tại Phụ lục II mà chưa có giải trình.
Về đối tượng ưu tiên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, Điều 3 đang liệt kê 10 nhóm ngành ngang nhau, còn khoản 1 Điều 35 mở ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho sản phẩm có bản sắc thuộc bất kỳ ngành nào. Đại biểu đề nghị Chính phủ xác định ngành ưu tiên theo từng giai đoạn, bổ sung ưu đãi thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa.
Ở góc độ tính khả thi, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cũng đặt vấn đề cần đánh giá lại việc viết về tổ hợp văn hóa sáng tạo giống như tổ hợp công nghiệp. Theo đại biểu, Điều 28 về nguồn tài chính còn rất chung chung, không cụ thể; hàng loạt điều về hỗ trợ lại thông qua cơ chế của luật khác. Dự thảo cần tiếp tục nghiên cứu, minh định rõ hơn để có một luật thực sự tốt.
Bên cạnh “hàng rào” đối với cụm, khu, cơ chế công nhận sản phẩm làm căn cứ hưởng ưu đãi cũng được các đại biểu đề nghị làm rõ để tránh trục lợi chính sách.
Đại biểu Lê Hoàng Anh lưu ý điểm b khoản 1 Điều 35 đưa sản phẩm có giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam lên tầng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cao nhất, ngang với chip bán dẫn, trong khi việc đánh giá, công nhận lại giao UBND cấp tỉnh theo khoản 5 Điều 22. Theo đại biểu, như vậy mỗi tỉnh sẽ quyết định doanh nghiệp nào được hưởng thuế suất thấp nhất.
Cùng mối quan tâm, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn phân tích, đánh giá sản phẩm có giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam về nguyên tắc là tự nguyện, nhưng kết quả đánh giá lại là điều kiện bắt buộc khi đề nghị hưởng chính sách, trong đó có ưu đãi thuế. Đại biểu đề nghị tiêu chí phải định lượng, minh bạch, phù hợp từng ngành, do Chính phủ quy định; tách biệt giá trị văn hóa với tỷ lệ nhân lực, chi phí trong nước; kết quả được công khai và hậu kiểm, tránh trục lợi thông qua cơ chế xin, cho.
 |
| Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn TP. Huế) phát biểu. |
Tuy nhiên, minh bạch tiêu chí cũng phải đi cùng cách đánh giá phù hợp với đặc thù văn hóa. Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn TP. Huế) nhấn mạnh phải bảo đảm tiêu chí đủ rõ để áp dụng thống nhất, có căn cứ kiểm chứng nhưng “không biến đánh giá văn hóa thành phép đo doanh thu”. Đồng thời, không thể để tiêu chí chung chung dẫn đến tùy nghi, xin, cho hoặc làm thiệt thòi cho cộng đồng đang giữ những giá trị văn hóa có ý nghĩa lớn nhưng quy mô thị trường còn nhỏ.
Từ thực tiễn tiếp cận chính sách của cộng đồng, đại biểu Lò Thị Huyền (Sơn La) lưu ý dự thảo tập trung ưu đãi cho tổ hợp sáng tạo, cụm, khu, trong khi cộng đồng dân tộc thiểu số khó tiếp cận vốn mồi hay ưu đãi thuế. Riêng yêu cầu về quy mô diện tích, phân khu chức năng, kết nối giao thông thuận lợi đã cho thấy vùng dân tộc thiểu số và miền núi khó kết nối được với chính sách này.
Đại biểu dẫn thực tế các bản làng Tây Bắc, Tây Nguyên đang cần “không phải khu nhiều hecta mà là nhà văn hóa được số hóa, xưởng dệt chung có máy hấp, sân lễ hội có điện, có wifi để livestream chợ phiên”. Nguồn lực văn hóa nội sinh của đồng bào chủ yếu vận hành ở quy mô hợp tác xã, hộ gia đình; du lịch cộng đồng khó đáp ứng điều kiện tại Điều 30 để được đầu tư. Vì vậy, cần rà soát, bổ sung chính sách phù hợp hơn về tài chính, hỗ trợ sản xuất và cơ hội tiếp cận, thụ hưởng cho nhóm đối tượng này.
