Bộ Tài chính đã hoàn thiện hồ sơ, trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035. Dự thảo được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn, cụ thể hóa Nghị quyết số 46/2026/QH16 của Quốc hội sau khi tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia trước đây thành một chương trình tổng thể.
Dự thảo nghị định gồm 7 chương, 54 điều và 8 phụ lục, quy định từ mục tiêu, chỉ tiêu, phạm vi, đối tượng, nguồn lực đến cơ chế đặc thù, đánh giá kết quả và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Các chính sách được xây dựng trên nguyên tắc kế thừa có chọn lọc, không cộng gộp cơ học và không thu hẹp quyền lợi hợp pháp của đối tượng thụ hưởng.
Điểm đáng chú ý là dự thảo đẩy mạnh phân cấp cho địa phương. Chính quyền địa phương được chủ động phân bổ chi tiết, điều chỉnh nguồn lực trong phạm vi kế hoạch được cấp có thẩm quyền giao; lựa chọn nội dung, mô hình, phương thức tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế; quyết định và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền, trong đó có dự án đầu tư xây dựng đặc thù và dự án hỗ trợ phát triển sản xuất.
 |
| Bộ Tài chính đề xuất một khung chính sách thống nhất để triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035. Ảnh TL minh họa |
Ở cấp trung ương, Bộ Tài chính chủ trì tổng hợp, cân đối, phân bổ ngân sách trung ương và quản lý nguồn lực. Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan thường trực giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương; các bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm về mục tiêu, tiêu chuẩn, chỉ tiêu và kết quả thuộc lĩnh vực được giao.
Việc phân cấp đi cùng yêu cầu công khai, minh bạch, cập nhật dữ liệu, trách nhiệm giải trình và tăng cường kiểm tra, giám sát. Dự thảo cũng yêu cầu các địa phương sử dụng bộ máy, nhân lực hiện có, không làm phát sinh tổ chức mới, biên chế chuyên trách.
Đối với các dự án đầu tư xây dựng quy mô nhỏ, tính chất kỹ thuật đơn giản, có sự tham gia của người dân, dự thảo quy định cơ chế đặc thù từ lập, thẩm định, phê duyệt dự án đến lựa chọn nhà thầu, thi công, thanh toán, quyết toán và bảo trì công trình theo hướng đơn giản hóa hồ sơ, trình tự nhưng vẫn bảo đảm chất lượng, an toàn và giám sát cộng đồng.
Trong hỗ trợ phát triển sản xuất, dự thảo quy định 4 cơ chế gồm hỗ trợ liên kết theo chuỗi giá trị, hỗ trợ phát triển sản xuất cộng đồng, hỗ trợ theo nhiệm vụ và hỗ trợ đặc thù. Các biểu mẫu hồ sơ được ban hành kèm theo nghị định nhằm thống nhất thông tin cần thiết, đồng thời không cho phép địa phương tự bổ sung điều kiện, thành phần hồ sơ làm tăng chi phí tuân thủ.
Dự thảo cũng phân định phạm vi sử dụng ngân sách trung ương của chương trình, nhằm tránh trùng lặp với các nhiệm vụ chi thường xuyên đã được ngân sách nhà nước bảo đảm.
Theo phương án tại Điều 18, ngân sách trung ương của chương trình không sử dụng cho các nhiệm vụ thuộc chức năng quản lý nhà nước của bộ, cơ quan, đơn vị và các nhiệm vụ chi thường xuyên đã được ngân sách nhà nước bảo đảm. Một số nhiệm vụ phục vụ trực tiếp chương trình vẫn được bố trí kinh phí, trong đó có quản lý, vận hành, duy tu, bảo dưỡng công trình tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn và công trình bảo tồn di tích lịch sử, văn hóa thuộc phạm vi hỗ trợ.
Bộ Tài chính đưa ra phương án này trong bối cảnh các bộ, ngành còn có ý kiến khác nhau về việc sử dụng kinh phí chương trình cho hội nghị, hội thảo, truyền thông, đào tạo, kiểm tra, đánh giá và duy tu, bảo dưỡng công trình sau bàn giao. Theo Bộ Tài chính, việc phân định rõ nhiệm vụ chi sẽ hạn chế trùng lặp và tập trung nguồn lực cho các mục tiêu, nhiệm vụ trực tiếp và đối tượng thụ hưởng.
Theo định hướng được đề xuất, ngân sách trung ương ưu tiên cho đầu tư phát triển hạ tầng thiết yếu và các chính sách hỗ trợ trực tiếp người dân, nhất là hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng yếu thế. Đối với những công trình không thuộc trường hợp được ngân sách trung ương hỗ trợ duy tu, bảo dưỡng theo cơ chế đặc thù, địa phương có trách nhiệm bố trí kinh phí theo phân cấp và quy định của pháp luật.
Bộ Tài chính cũng dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ ban hành chỉ thị về tăng cường thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong thực hiện chương trình sau khi nghị định được ban hành. Theo đề xuất, đối với những hoạt động cần thiết, tổng chi thường xuyên ngân sách trung ương cho các hoạt động này không vượt quá 10% tổng kinh phí thường xuyên ngân sách trung ương của chương trình.
Bộ Tài chính đặt mục tiêu cơ cấu nguồn vốn ngân sách trung ương của chương trình tối thiểu 75% cho chi đầu tư phát triển và tối đa 25% cho chi thường xuyên. Đây là định hướng được đưa vào đề xuất về quản lý, sử dụng nguồn lực của chương trình.
Dự thảo dành Điều 53 quy định các trường hợp chuyển tiếp đối với nhiệm vụ, dự án, dự toán, hợp đồng, tài sản và đối tượng thụ hưởng đã được phê duyệt trong năm 2026.
Theo đó, các nhiệm vụ, dự án, dự toán và hợp đồng đã được phê duyệt trước ngày nghị định có hiệu lực tiếp tục thực hiện theo cơ chế cũ. Một số trường hợp đã có kế hoạch vốn năm 2026 nhưng chưa thuộc diện được phê duyệt có thể lựa chọn một trong hai cơ chế theo quy định, nhưng không áp dụng đồng thời cơ chế cũ và mới cho cùng một nội dung.
Riêng việc lập, phân bổ, giao kế hoạch và dự toán năm 2027 từ trung ương về địa phương tiếp tục thực hiện theo cơ chế của 4 chương trình trước hợp nhất, theo Nghị quyết số 46/2026/QH16. Sau khi kế hoạch, dự toán được giao, việc phân bổ, quản lý và sử dụng tại các bộ, cơ quan trung ương và địa phương thực hiện theo nghị định mới.
Bộ Tài chính đề nghị Chính phủ xem xét, ban hành nghị định trong tháng 10/2026 để kịp tổ chức phân bổ, quản lý và sử dụng kế hoạch, dự toán năm 2027.
Với một khung pháp lý thống nhất, dự thảo hướng tới việc giảm khâu trung gian trong tổ chức thực hiện, tăng quyền chủ động của địa phương và duy trì chính sách đối với người thụ hưởng trong quá trình chuyển sang chương trình mới.
