Doanh nghiệp ưu tiên đóng góp quan trọng cho xuất nhập khẩu

Phát biểu tại Lễ trao quyết định công nhận, gia hạn áp dụng chế độ doanh nghiệp ưu tiên (DNƯT) và kỷ niệm 15 năm Chương trình DNƯT Việt Nam tổ chức ngày 29/9/2026 tại Hà Nội, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng nhấn mạnh, Chương trình đã tạo bước cải cách quan trọng, góp phần thay đổi phương thức quản lý hải quan từ kiểm soát trực tiếp sang quản lý doanh nghiệp, quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro.

Tính đến tháng 9/2026, cộng đồng DNƯT gồm 74 doanh nghiệp, trong đó có 10 doanh nghiệp thuộc nhóm công nghệ cao, bán dẫn. Các doanh nghiệp đang hoạt động trong nhiều lĩnh vực xuất nhập khẩu chủ lực, tham gia sâu vào các chuỗi sản xuất và cung ứng quốc tế.

Ông Trần Đức Hùng - Phó Cục trưởng Cục Hải quan trao quyết định công nhận áp dụng DNƯT cho 3 doanh nghiệp. Ảnh: Văn Tá

Hiệu quả của Chương trình không chỉ nằm ở việc tạo thuận lợi cho từng doanh nghiệp, mà còn tác động trực tiếp tới sự thông suốt của hoạt động thương mại, sản xuất và chuỗi cung ứng của Việt Nam.

Ông Trần Đức Hùng cho biết, trong giai đoạn phát triển mới, Chương trình DNƯT tiếp tục được nâng tầm để đáp ứng yêu cầu về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Tinh thần này được thể hiện trong việc ngành Hải quan đẩy mạnh xây dựng mô hình hải quan số, lấy dữ liệu làm nguồn lực. Việc đánh giá, công nhận và gia hạn chế độ ưu tiên từng bước được thực hiện trên nền tảng dữ liệu, tăng tính minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý và giảm sự can thiệp thủ công.

Cùng với đó, chế độ DNƯT được đặt trong yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Doanh nghiệp có hệ thống quản trị, kiểm soát nội bộ và mức độ tuân thủ tốt được hưởng mức độ tạo thuận lợi tương xứng.

Đây cũng là điểm cốt lõi làm nên giá trị của Chương trình DNƯT sau 15 năm: tạo thuận lợi không đồng nghĩa với giảm yêu cầu tuân thủ. Ngược lại, quyền lợi của DNƯT luôn đi cùng trách nhiệm duy trì các điều kiện, kiểm soát rủi ro và hợp tác với cơ quan Hải quan trong quá trình quản lý.

Tại lễ kỷ niệm 15 năm Chương trình DNƯT Việt Nam, Cục Hải quan trao quyết định công nhận DNƯT cho 3 doanh nghiệp và gia hạn chế độ ưu tiên cho 4 doanh nghiệp. Việc công nhận và gia hạn lần này tiếp tục cho thấy, chế độ DNƯT được thực hiện trên cơ sở đánh giá thực chất về mức độ tuân thủ và năng lực quản trị. Đây không phải là cơ chế ưu tiên vô thời hạn. Năm 2025, cơ quan Hải quan đã tạm đình chỉ chế độ ưu tiên đối với 4 doanh nghiệp và đình chỉ, chấm dứt chế độ đối với 3 doanh nghiệp.

Theo quy định hiện hành, DNƯT được hưởng nhiều biện pháp tạo thuận lợi trong thủ tục hải quan, kiểm tra, giao nhận hàng hóa, quản lý thuế và kiểm tra sau thông quan. Các cơ chế này giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí tuân thủ, nâng cao khả năng dự báo trong sản xuất, logistics và kinh doanh.

Ở chiều ngược lại, cơ quan Hải quan có điều kiện chuyển nguồn lực từ kiểm tra trực tiếp từng giao dịch sang đánh giá tổng thể doanh nghiệp, hệ thống kiểm soát nội bộ, công nghệ thông tin, an ninh chuỗi cung ứng và lịch sử tuân thủ. Qua đó, phương thức quản lý được phân bổ theo mức độ rủi ro thay vì áp dụng một mức độ kiểm soát như nhau đối với mọi doanh nghiệp.

Đồ họa: Đan Nguyễn

Mở rộng lợi ích ra chuỗi cung ứng quốc tế

Đại diện Cục Hải quan cho hay, sau 15 năm thực hiện, Chương trình DNƯT đang chuyển từ một cơ chế tạo thuận lợi trong phạm vi quốc gia sang từng bước mở rộng lợi ích xuyên biên giới.

Việt Nam đã ký Thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA) về DNƯT với ASEAN và Hàn Quốc. MRA ASEAN đã hoàn thành triển khai giai đoạn 1 từ ngày 31/3/2026 và giai đoạn 2 từ ngày 30/6/2026. Cùng với đó, cơ quan Hải quan tiếp tục triển khai MRA Việt Nam - Hàn Quốc và nghiên cứu mở rộng hợp tác với các đối tác khác.

Việc công nhận lẫn nhau giúp DNƯT có thêm cơ hội hưởng các biện pháp tạo thuận lợi tại thị trường đối tác, qua đó nâng giá trị của DNƯT trong quá trình tham gia chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Đáng chú ý, khuôn khổ pháp lý về DNƯT trong giai đoạn 2025 - 2026 tiếp tục được hoàn thiện. Luật số 90/2025/QH15, Nghị định số 167/2025/NĐ-CP và Thông tư số 121/2025/TT-BTC đã nâng yêu cầu về kiểm soát nội bộ, an ninh chuỗi cung ứng và trách nhiệm duy trì tuân thủ; đồng thời mở rộng cơ chế tạo thuận lợi đối với một số lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược, bán dẫn và công nghệ số trọng điểm. Định hướng này tạo thêm không gian để Chương trình gắn với những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Trong số 74 DNƯT hiện nay có 23 doanh nghiệp Việt Nam. Đây là cơ sở để Chương trình tiếp tục mở rộng tới các doanh nghiệp trong nước có năng lực quản trị tốt, mức độ tuân thủ cao và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Với doanh nghiệp, việc được công nhận DNƯT không chỉ mang lại lợi ích về thủ tục. Đó còn là sự ghi nhận đối với năng lực quản trị, hệ thống kiểm soát nội bộ và mức độ tuân thủ, tạo động lực để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào quản trị rủi ro, số hóa và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng.

Ông Chung Won Seok - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hana Micron Vina - một trong 3 doanh nghiệp được trao quyết định công nhận DNƯT tại lễ kỷ niệm 15 năm Chương trình DNƯT Việt Nam - chia sẻ, đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực duy trì hệ thống quản lý chặt chẽ, minh bạch và kiểm soát tốt rủi ro trong hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

Theo ông Chung Won Seok, việc được công nhận là DNƯT mang lại những lợi thế thiết thực cho Hana Micron Vina như quy trình thông quan thuận lợi hơn, tiết kiệm thời gian và chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời củng cố uy tín của doanh nghiệp với khách hàng và đối tác. Hana Micron Vina cam kết tiếp tục duy trì và nâng cao mức độ tuân thủ, kiểm soát rủi ro, cải tiến hệ thống quản lý, qua đó biến sự tin tưởng của cơ quan Hải quan thành động lực để phát triển hiệu quả và bền vững.