Khi tài sản “mắc kẹt”, nguồn lực chưa được phát huy

Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, nhiều trụ sở, cơ sở nhà, đất không còn phù hợp với chức năng sử dụng trước đây. Một số được chuyển giao, bố trí cho đơn vị khác hoặc đề xuất chuyển đổi công năng, nhưng không ít tài sản vẫn chưa thể xử lý dứt điểm do vướng hồ sơ, thủ tục, phương án khai thác và trách nhiệm quản lý.

Việc để trống kéo dài không chỉ làm lãng phí giá trị sử dụng của tài sản công, mà còn phát sinh chi phí trông coi, bảo vệ, vệ sinh và duy trì hiện trạng. Tại Ninh Bình, riêng năm 2026, địa phương dự kiến chi gần 9 tỷ đồng cho công tác bảo vệ, trông coi, vệ sinh và bảo quản các cơ sở nhà, đất dôi dư trong thời gian chờ xử lý. Khoản chi này cho thấy sự chậm trễ còn tạo thêm gánh nặng chi thường xuyên.

Một trụ sở cơ quan tại phường Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên được chuyển đổi thành Trung tâm Chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Ảnh: Hạnh Thảo

Theo tổng hợp từ Bộ Tài chính, đến cuối tháng 8/2026, cả nước có hơn 16.600 cơ sở nhà, đất dôi dư được thu hồi, chuyển giao về địa phương cần tiếp tục xử lý bước 2. Trong đó, khoảng 7.400 cơ sở đã hoàn thành xử lý, đưa vào khai thác, còn hơn 9.000 cơ sở chưa được xử lý dứt điểm.

Một trong những nguyên nhân là quy trình trước đây còn nhiều bước, thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp chưa thông suốt. Với tài sản cần cho thuê, việc xác định giá có thể kéo dài do phải thuê tư vấn; khó tìm tài sản tương đồng trên thị trường để so sánh... Một số cơ sở chưa hoàn thiện hồ sơ, còn vướng mắc về hiện trạng hoặc chưa xác định được phương án phù hợp, nên chưa thể đưa vào khai thác.

Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính (Nghị quyết 31) được Chính phủ ban hành ngày 24/6/2026 đã giúp địa phương có thêm dư địa lựa chọn phương án phù hợp với từng tài sản, từ tiếp tục sử dụng, điều chuyển, tạm giao đến cho thuê, đấu giá hoặc xử lý theo quy định về đất đai.

Địa phương chủ động lựa chọn phương án khai thác tài sản

Sau khi Nghị quyết 31 được ban hành, các địa phương từng bước chuyển từ rà soát, lập danh mục sang xem xét nhu cầu sử dụng và lựa chọn phương án cho từng cơ sở, phù hợp với điều kiện thực tế.

Tỉnh Lạng Sơn đã hoàn thành rà soát, phân loại và xác định phương án đối với 583 cơ sở nhà, đất thuộc diện xử lý bước 2. Trong đó, 91 cơ sở được bố trí, điều chuyển làm trụ sở hoặc cơ sở hoạt động sự nghiệp; 349 cơ sở được tạm thời chuyển đổi công năng phục vụ mục đích công cộng như nhà văn hóa, sân thể thao, địa điểm sinh hoạt cộng đồng.

Ngoài ra, 63 cơ sở được quản lý, xử lý theo pháp luật về đất đai; 65 cơ sở được xác định phương án giao đất, cho thuê đất hoặc đấu giá; 15 cơ sở được giao Trung tâm Phát triển quỹ đất quản lý, khai thác hoặc tiếp tục xử lý theo quy định.

Địa phương không áp dụng một phương án chung cho toàn bộ quỹ nhà, đất dôi dư. Những cơ sở còn phù hợp được bố trí lại; tài sản có thể phục vụ cộng đồng được tính đến phương án sử dụng tạm thời; những khu đất có khả năng khai thác được xem xét giao, cho thuê hoặc đấu giá.

Tại Thái Nguyên, cơ chế mới cũng được vận dụng theo hướng tạm giao, cho thuê, khai thác những cơ sở phù hợp, bên cạnh phương án giữ lại hoặc điều chuyển cho đơn vị có nhu cầu. Một số cơ sở được bố trí cho giáo dục, y tế và hoạt động của các cơ quan, đơn vị; những tài sản có khả năng khai thác tiếp tục được xem xét theo quy định.

Thực tế cho thấy, tài sản không còn phù hợp làm trụ sở vẫn có thể phát huy giá trị khi được chuyển đổi công năng. Những khu đất không còn nhu cầu sử dụng của cơ quan nhà nước có thể được xử lý theo pháp luật về đất đai; cơ sở chưa đủ điều kiện đấu giá có thể tiếp tục được quản lý, khai thác phù hợp trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục.

Tuy nhiên, việc xác định phương án mới chỉ là bước đầu. Các địa phương vẫn phải hoàn thiện hồ sơ, tổ chức bàn giao, thực hiện thủ tục về đất đai, tài chính và đưa tài sản vào sử dụng đúng phương án đã được phê duyệt.

Theo sát kết quả xử lý đến từng cơ sở

Với hơn 9.000 cơ sở chưa được xử lý dứt điểm, việc theo dõi tiến độ đến từng cơ sở có ý nghĩa quan trọng. Một quyết định chuyển giao chưa đồng nghĩa tài sản đã được sử dụng; phương án cho thuê chưa có nghĩa cơ sở đã được khai thác; tài sản được xác định đấu giá vẫn cần hoàn tất các bước tiếp theo.

Ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản cho biết, Bộ Tài chính đang theo dõi tình hình triển khai tại các địa phương, yêu cầu việc xử lý phải đi đến kết quả cụ thể đối với từng cơ sở.

Để phục vụ công tác này, Bộ Tài chính đã đưa vào sử dụng phần mềm quản lý, theo dõi nhà, đất dôi dư từ ngày 28/8/2026. Hệ thống tập trung dữ liệu, cập nhật tiến độ và kết quả xử lý, hỗ trợ theo dõi tình hình tại các bộ, ngành, địa phương và từng bước gắn thông tin tài sản với các công đoạn thực hiện.

Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, chính xác và thống nhất, cơ quan quản lý có thể nhận diện rõ cơ sở đã hoàn thành, đang bàn giao, được khai thác hay còn vướng mắc. Qua đó, công tác đôn đốc có thể chuyển từ theo dõi số lượng chung sang giám sát tiến độ của từng trường hợp.

Theo yêu cầu triển khai, các địa phương phải đẩy nhanh phê duyệt phương án trong quý III/2026, phấn đấu hoàn thành xử lý, khai thác trong năm 2026. Với những cơ sở còn vướng hồ sơ, chưa xác định được đơn vị tiếp nhận hoặc chưa hoàn tất thủ tục, thời gian thực hiện không còn nhiều. Việc phân định rõ trách nhiệm và tiến độ cho từng trường hợp vì thế càng trở nên cần thiết.

Ông Nguyễn Tân Thịnh nhấn mạnh, Nghị quyết số 31 đã mở thêm cách xử lý cho từng nhóm tài sản, nhưng để một cơ sở thực sự được đưa vào sử dụng vẫn còn nhiều việc phải làm. Từ bàn giao, chuyển đổi công năng đến hoàn tất thủ tục cho thuê, đấu giá hay xử lý theo pháp luật về đất đai, mỗi phương án đều cần được thực hiện đến cùng.

Thực tế cho thấy, các địa phương lựa chọn phương án xử lý tài sản công dôi dư khá đa dạng. Có cơ sở được bố trí lại cho đơn vị khác, có nơi chuyển sang phục vụ nhu cầu cộng đồng, có tài sản được tính phương án cho thuê hoặc đấu giá. Sau khi có phương án, điều quan trọng là các bước tiếp theo phải được triển khai, để tài sản không tiếp tục nằm trong danh sách chờ xử lý.