Thị trường chứng khoán phái sinh: Hành trình 5 năm tăng trưởng ổn định và từng bước đáp ứng kỳ vọng của thị trường

Duy Thái
(TBTCO) - Ngày 10/8/2022, thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam chính thức tròn 5 năm vận hành. Trong suốt 5 năm qua, thị trường chứng khoán phái sinh đã hoạt động an toàn, thông suốt, từng bước tăng trưởng ổn định, quy mô và thanh khoản thị trường có sự tăng trưởng mạnh mẽ, thu hút ngày càng tích cực sự tham gia của nhà đầu tư.
aa

Thị trường chứng khoán phái sinh thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư

Đề án Xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tại Quyết định số 366/QĐ-TTg ngày 11/3/2014. Thực hiện sự chỉ đạo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước triển khai đề án, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), Trung tâm Lưu ký chứng khoán Việt Nam (VSD) và các đơn vị liên quan chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đưa thị trường chứng khoán phái sinh vào hoạt động. Các sản phẩm trên thị trường chứng khoán phái sinh được phát triển theo lộ trình từ thấp đến cao, từng bước đa dạng hóa các sản phẩm giao dịch, phù hợp với tiến trình phát triển của thị trường tài chính, đáp ứng nhu cầu đầu tư và quản lý rủi ro của nhà đầu tư, các tổ chức phát hành.

Ngày 10/8/2017, thị trường chứng khoán phái sinh chính thức được khai trương giao dịch tại HNX, với sản phẩm phái sinh đầu tiên được giao dịch trên thị trường là hợp đồng tương lai trên chỉ số VN30. Năm 2019, thị trường chứng khoán phái sinh có thêm sản phẩm hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ (TPCP) kỳ hạn 5 năm. Năm 2021, HNX tiếp tục đưa vào giao dịch sản phẩm hợp đồng tương lai TPCP kỳ hạn 10 năm.

Lễ khai trương thị trường chứng khoán phái sinh tại HNX ngày 10/8/2017. Ảnh: Duy Dũng
Lễ khai trương thị trường chứng khoán phái sinh tại HNX ngày 10/8/2017. Ảnh: Duy Dũng

Đến nay, sau 5 năm đi vào hoạt động, thị trường chứng khoán phái sinh đã hoạt động một cách an toàn, hiệu quả và thông suốt, từng bước tăng trưởng ổn định, quy mô và thanh khoản thị trường có sự tăng trưởng mạnh mẽ. Cùng với đó, thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam đã cho thấy tính hấp dẫn và phù hợp với thực tiễn thị trường khi ngày càng nhận được sự quan tâm mạnh mẽ của công chúng đầu tư trong nước và quốc tế.

Số lượng tài khoản giao dịch phái sinh liên tục gia tăng, đạt 1.054.683 tài khoản tại thời điểm cuối tháng 7/2022, gấp 423 lần so với năm 2017. Trong đó, tỷ lệ tham gia thị trường của nhà đầu tư nước ngoài cũng tăng qua từng năm, năm sau tăng gấp 2 - 3 lần năm trước. Nếu như năm 2017, giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài chỉ chiếm tỷ trọng giao dịch 0,1%, đến 7 tháng đầu năm 2022 cho thấy, giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài chiếm 2,2% tổng khối lượng giao dịch trên toàn thị trường chứng khoán phái sinh.

Hệ thống các thành viên giao dịch chứng khoán phái sinh cũng phát triển nhanh chóng. Từ 7 công ty chứng khoán thành viên khi mới khai trương thị trường, đến nay đã có 23 công ty chứng khoán thành viên tham gia. Các thành viên thị trường chứng khoán phái sinh bên cạnh việc đảm bảo các quy định, đáp ứng các điều kiện về hệ thống hạ tầng kỹ thuật, điều kiện cung cấp dịch vụ, thì đều phải đảm bảo chặt chẽ các chỉ tiêu về tài chính, trong đó riêng về vốn điều lệ đều phải đạt tối thiểu từ 900 tỷ đồng trở lên.

Thanh khoản tăng trưởng mạnh mẽ

Nếu như năm 2017, khi sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số VN30 mới được đưa vào giao dịch, khối lượng giao dịch bình quân chỉ ở mức 10.954 hợp đồng/phiên, thì trong 7 tháng năm 2022, khối lượng giao dịch sản phẩm này đã tăng gấp 21,3 lần, đạt 213.041 hợp đồng/phiên. Đáng chú ý, khối lượng giao dịch hợp đồng tương lai chỉ số VN30 tại phiên giao dịch ngày 21/6/2022 đã đạt 506.025 hợp đồng, mức cao nhất trong vòng 5 năm qua.

Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ 10 năm cơ bản đạt mục tiêu đề ra

Ngày 28/6/2021, sản phẩm hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ (TPCP) kỳ hạn 10 năm đã chính thức niêm yết trên thị trường chứng khoán phái sinh. Đây là sản phẩm hợp đồng tương lai thứ ba được niêm yết trên thị trường này. Tính đến hết ngày 28/6/2022, tổng cộng 7.242 hợp đồng được giao dịch, với khối lượng giao dịch trung bình là 28 hợp đồng/ngày.

Trong thời gian một năm qua, sản phẩm hợp đồng tương lai TPCP kỳ hạn 10 năm có thanh khoản chưa nhiều. Điều này cũng khá phù hợp với nhận định khi xây dựng sản phẩm, tương đồng với tình hình chung của loại sản phẩm này của các thị trường trong khu vực (như Thái Lan, Malaysia, Đài Loan). Tại các thị trường này, mặc dù không có thanh khoản, song họ vẫn duy trì các sản phẩm hợp đồng tương lai TPCP để đảm bảo các công cụ sẵn sàng đáp ứng và có thể sử dụng ngay khi thị trường có nhu cầu.

Tuy thanh khoản không cao, song việc ra mắt sản phẩm đã đạt được các mục tiêu đề ra: cung cấp thêm công cụ đầu tư cho thị trường; cung cấp công cụ phòng vệ rủi ro cho các trái phiếu kỳ hạn dài, phù hợp với tình hình phát hành và giao dịch trên thị trường TPCP; bước đệm để tiếp tục nghiên cứu các sản phẩm tiếp theo cho thị trường.

Cùng với đó, khối lượng hợp đồng mở (OI) của sản phẩm hợp đồng tương lai tại thời điểm cuối tháng 7/2022 đạt 40.232 hợp đồng, tăng gấp 5 lần so với thời điểm cuối năm 2017. Mức OI cao nhất lên tới 61.090 hợp đồng vào ngày 14/1/2021.

Thanh khoản của sản phẩm hợp đồng tương lai trên chỉ số VN30 đặc biệt tăng mạnh tại những thời điểm chỉ số VN30 giảm mạnh do ảnh hưởng bởi những thông tin tiêu cực của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung Quốc, ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, hay sự sụt giảm của chứng khoán toàn cầu.

Đối với sản phẩm hợp đồng tương lai TPCP kỳ hạn 5 năm và 10 năm, khối lượng giao dịch còn ở mức khiêm tốn do các yếu tố đặc thù của sản phẩm. Trong 7 tháng năm 2022, khối lượng giao dịch bình quân đạt 680 hợp đồng/phiên.

Có thể thấy, quy mô và thanh khoản của thị trường chứng khoán phái sinh với sản phẩm nổi trội là hợp đồng tương lai chỉ số VN30 đặc biệt ấn tượng khi so sánh với dữ liệu các thị trường trong khu vực và trên thế giới, thông thường phải mất tới 7 - 10 năm, thậm chí lâu hơn nữa mới đạt được.

Chứng khoán phái sinh chia sẻ rủi ro cho thị trường cơ sở khi biến động mạnh

Thị trường chứng khoán phái sinh có tác động thúc đẩy thanh khoản cho chứng khoán cơ sở. Khi các hợp đồng phái sinh dễ dàng mua/bán, rủi ro sẽ dễ được chia sẻ thì các thị trường bổ trợ như thị trường cơ sở sẽ nhận được những tín hiệu phản hồi tích cực, các chứng khoán cơ sở được nhà đầu tư lựa chọn giao dịch nhiều hơn để thực hiện các chiến lược đầu tư, nên thanh khoản cũng được thúc đẩy. Khi thị trường cổ phiếu giảm giá mạnh, thanh khoản của thị trường cơ sở có xu hướng giảm do nhà đầu tư có tâm lý bán tháo cổ phiếu. Tuy nhiên nhờ có thị trường phái sinh, nhà đầu tư có thể kinh doanh ngay trong bối cảnh thị trường giảm giá và sẽ hạn chế việc bán tháo, thúc đẩy thanh khoản cho các chứng khoán cơ sở và thị trường chứng khoán cơ sở.

Cùng với đó, thị trường phái sinh còn giúp giảm sự biến động trên thị trường cơ sở và giúp luồng tiền vào thị trường cơ sở được ổn định, lâu dài. Trước khi có thị trường phái sinh, nhà đầu tư thường bắt buộc phải bán cổ phiếu để cắt lỗ khi thị trường cơ sở giảm điểm, tuy nhiên, kể từ khi thị trường phái sinh ra đời, thông qua việc kết hợp mua bán chứng khoán cơ sở và các chứng khoán phái sinh, nhà đầu tư có thể hạn chế rủi ro khi giá cả biến động bất lợi, nhưng vẫn đảm bảo thu được lợi nhuận nếu giá cả thay đổi. Do đó, chứng khoán phái sinh tạo tâm lý an toàn hơn trong đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu, thậm chí trong bối cảnh thị trường giảm giá, góp phần thu hút thêm nhiều nhà đầu tư tham gia thị trường chứng khoán.

Duy Thái

Đọc thêm

Thế Giới Di Động báo lãi hơn 3.500 tỷ đồng trong quý III

Thế Giới Di Động báo lãi hơn 3.500 tỷ đồng trong quý III

(TBTCO) - Với lợi nhuận quý III tăng gần gấp đôi cùng kỳ, đạt hơn 3.500 tỷ đồng, Thế Giới Di Động đã đưa lợi nhuận 9 tháng vượt mục tiêu đề ra cho cả năm 2026.
Nhiều chỉ tiêu VietABank "về đích" sớm sau 9 tháng, ngân hàng đẩy mạnh xử lý nợ tồn đọng

Nhiều chỉ tiêu VietABank "về đích" sớm sau 9 tháng, ngân hàng đẩy mạnh xử lý nợ tồn đọng

(TBTCO) - Lũy kế 9 tháng năm 2026, VietABank ghi nhận lợi nhuận trước thuế đạt 1.191,1 tỷ đồng, tăng 13,4%, nhờ thu nhập ngoài lãi tăng trưởng và chi phí dự phòng giảm mạnh sau khi xử lý các khoản nợ tồn đọng. Nhiều chỉ tiêu "về đích" sớm, trong đó tổng tài sản đạt 156.490 tỷ đồng, tăng 11,4% so với đầu năm; huy động vốn cũng vượt kế hoạch năm.
Chứng khoán ngày 28/10: Lực cầu cuối phiên giúp VN-Index đảo chiều tăng điểm

Chứng khoán ngày 28/10: Lực cầu cuối phiên giúp VN-Index đảo chiều tăng điểm

Thị trường chứng khoán hôm nay, sau phần lớn thời gian chịu áp lực bán, thị trường phục hồi nhờ dòng tiền nhập cuộc tích cực hơn vào cuối phiên. Thanh khoản cải thiện nhưng sức cầu còn chọn lọc, khiến đà tăng chưa lan tỏa rộng. Diễn biến phân hóa cho thấy nhà đầu tư vẫn thận trọng sau hai phiên điều chỉnh liên tiếp.
Nâng chuẩn hạ tầng, củng cố sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán

Nâng chuẩn hạ tầng, củng cố sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán

(TBTCO) - Sau bước tiến về nâng hạng, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết và đổi mới cơ chế giao dịch. Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Lương Duy Phước – Giám đốc Phân tích, Công ty cổ phần Chứng khoán Kafi cho rằng, những cải cách về tổ chức thị trường, giao dịch và thanh toán cần được triển khai đồng bộ với nâng cao năng lực quản trị rủi ro, qua đó tạo nền tảng thu hút dòng vốn dài hạn.
NCB giữ vững đà tăng trưởng, vượt kế hoạch kinh doanh năm 2026 sau 9 tháng

NCB giữ vững đà tăng trưởng, vượt kế hoạch kinh doanh năm 2026 sau 9 tháng

(TBTCO) - Kết thúc 9 tháng năm 2026, Ngân hàng TMCP Quốc Dân (NCB) xác lập mức lợi nhuận sau thuế cao nhất trong lịch sử hoạt động, cho thấy những chuyển biến rõ nét về năng lực và hiệu quả hoạt động của ngân hàng trong giai đoạn phát triển mới.
Lợi nhuận quý III giảm, Dược Hậu Giang vẫn tăng trưởng sau 9 tháng

Lợi nhuận quý III giảm, Dược Hậu Giang vẫn tăng trưởng sau 9 tháng

(TBTCO) - Dược Hậu Giang ghi nhận lợi nhuận sau thuế quý III giảm 53%, trong khi lợi nhuận trước thuế lũy kế 9 tháng vẫn tăng gần 5% so với cùng kỳ.
Đẩy mạnh phát triển sản phẩm mới, phí bảo hiểm gốc DBV tăng hơn 70% sau 9 tháng

Đẩy mạnh phát triển sản phẩm mới, phí bảo hiểm gốc DBV tăng hơn 70% sau 9 tháng

(TBTCO) - Lũy kế 9 tháng năm 2026, phí bảo hiểm gốc của DBV đạt 4.400 tỷ đồng, tăng 72,8%, giúp doanh nghiệp lọt top 6 thị phần bảo hiểm phi nhân thọ. Trong đó, bảo hiểm xe cơ giới chiếm 62%, tiếp tục dẫn đầu thị trường ở nghiệp vụ này. DBV đồng thời đẩy mạnh phát triển sản phẩm mới, mở rộng danh mục bảo hiểm.
Hỗ trợ tái cơ cấu doanh nghiệp, khơi thông dòng vốn cho thị trường chứng khoán

Hỗ trợ tái cơ cấu doanh nghiệp, khơi thông dòng vốn cho thị trường chứng khoán

(TBTCO) - Sáng 28/10, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Một số ý kiến đề nghị tháo gỡ vướng mắc trong thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp, tạo thuận lợi cho tái cơ cấu và huy động vốn, đồng thời bảo đảm minh bạch thông tin, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Xem thêm

Mới nhất Đọc nhiều

Chứng khoán

Chứng khoán quốc tế

GSPC +21.38
29/10 | +21.38 (7,743.98 +21.38 (+0.28%))
DJI +97.53
29/10 | +97.53 (52,475.10 +97.53 (+0.19%))
IXIC +72.04
29/10 | +72.04 (26,549.85 +72.04 (+0.27%))
NYA +50.60
29/10 | +50.60 (24,261.28 +50.60 (+0.21%))
XAX +93.93
29/10 | +93.93 (8,345.00 +93.93 (+1.14%))
BUK100P +0.31
29/10 | +0.31 (1,060.76 +0.31 (+0.03%))
RUT +11.64
29/10 | +11.64 (2,830.51 +11.64 (+0.41%))
VIX -0.61
29/10 | -0.61 (16.91 -0.61 (-3.48%))
FTSE +7.96
29/10 | +7.96 (10,694.50 +7.96 (+0.07%))
GDAXI +113.25
29/10 | +113.25 (25,704.02 +113.25 (+0.44%))
FCHI -0.18
29/10 | -0.18 (7,886.96 -0.18 (-0.00%))
STOXX50E +3.12
29/10 | +3.12 (6,167.81 +3.12 (+0.05%))
N100 +4.28
29/10 | +4.28 (1,875.68 +4.28 (+0.23%))
BFX +13.68
29/10 | +13.68 (5,815.63 +13.68 (+0.24%))
MOEX.ME -0.11
29/10 | -0.11 (85.20 -0.11 (-0.13%))
HSI -116.97
29/10 | -116.97 (23,094.83 -116.97 (-0.50%))
STI +0.88
29/10 | +0.88 (5,397.91 +0.88 (+0.02%))
AXJO +25.90
29/10 | +25.90 (8,873.20 +25.90 (+0.29%))
AORD +27.70
29/10 | +27.70 (8,999.10 +27.70 (+0.31%))
BSESN -360.77
29/10 | -360.77 (73,246.03 -360.77 (-0.49%))
JKSE -90.78
29/10 | -90.78 (5,282.31 -90.78 (-1.69%))
KLSE +2.02
29/10 | +2.02 (1,613.87 +2.02 (+0.13%))
NZ50 +17.25
29/10 | +17.25 (13,708.58 +17.25 (+0.13%))
KS11 +374.10
29/10 | +374.10 (6,012.44 +374.10 (+6.63%))
TWII +994.18
29/10 | +994.18 (47,035.58 +994.18 (+2.16%))
GSPTSE +93.60
29/10 | +93.60 (36,265.09 +93.60 (+0.26%))
BVSP -4,703.95
29/10 | -4,703.95 (171,006.09 -4,703.95 (-2.68%))
MXX -529.48
29/10 | -529.48 (69,182.39 -529.48 (-0.76%))
MERV 0.00
29/10 | 0.00 (2,848,945.25 0.00 (0.00%))
TA125.TA -101.04
29/10 | -101.04 (4,007.01 -101.04 (-2.46%))
CASE30 -823.60
29/10 | -823.60 (49,281.20 -823.60 (-1.64%))
JN0U.JO -32.34
29/10 | -32.34 (6,548.37 -32.34 (-0.49%))
FPACEPE-USD-TR.FGI +15.08
29/10 | +15.08 (10,021.74 +15.08 (+0.15%))
DX-Y.NYB -0.04
29/10 | -0.04 (102.15 -0.04 (-0.04%))
FPACEBOUS-USD-TR.FGI +19.85
29/10 | +19.85 (10,931.50 +19.85 (+0.18%))
125904-USD-STRD +1.04
29/10 | +1.04 (2,734.04 +1.04 (+0.04%))
XDB +0.16
29/10 | +0.16 (133.25 +0.16 (+0.12%))
XDE +0.28
29/10 | +0.28 (111.56 +0.28 (+0.25%))
FPCPEXVE-USD-TR.FGI -14.56
29/10 | -14.56 (10,411.65 -14.56 (-0.14%))
000001.SS +33.17
29/10 | +33.17 (3,681.47 +33.17 (+0.91%))
N225 +685.79
29/10 | +685.79 (63,954.19 +685.79 (+1.08%))
XDN +0.05
29/10 | +0.05 (63.37 +0.05 (+0.09%))
XDA +0.28
29/10 | +0.28 (70.54 +0.28 (+0.40%))
FPCPEXVA-USD-TR.FGI +13.54
29/10 | +13.54 (6,920.15 +13.54 (+0.20%))