Bỏ giấy phép dịch vụ kế toán và bước chuyển chiến lược sang hậu kiểm
Yêu cầu từ thực tiễn
Cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính là yêu cầu xuyên suốt đã được Đảng, Quốc hội và Chính phủ đặt ra. Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới coi công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ và 30% điều kiện kinh doanh; Nghị quyết số 244/2025/QH15 của Quốc hội đề ra nhiệm vụ năm 2026 cắt giảm, đơn giản hóa 100% điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết.
Việt Nam hiện có gần 1,1 triệu doanh nghiệp, trong đó khoảng 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, siêu nhỏ, chưa kể hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và đơn vị kế toán công, nên nhu cầu thuê dịch vụ kế toán tương đối lớn.
![]() |
| Kinh doanh dịch vụ kế toán đã được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Ảnh: Đức Minh |
Theo Luật Kế toán (năm 2015), cá nhân muốn kinh doanh dịch vụ kế toán phải có chứng chỉ kế toán viên hoặc chứng chỉ kiểm toán viên, phải hành nghề trong một doanh nghiệp dịch vụ kế toán, mà không được cung cấp dịch vụ kế toán dưới danh nghĩa cá nhân và mỗi doanh nghiệp phải có ít nhất 2 kế toán viên hành nghề. Điều này là một trong những lý do dẫn đến số lượng và quy mô cá nhân, tổ chức đăng ký kinh doanh dịch vụ kế toán còn hạn chế, cần mở rộng nguồn cung để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế, nhưng vẫn phải bảo đảm chất lượng, tránh đẩy rủi ro sang khách hàng.
Thực hiện chủ trương đó, Chính phủ đã ban hành các Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP, 66.16/2026/NQ-CP, 66.17/2026/NQ-CP và 66.18/2026/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực dịch vụ kế toán, kiểm toán, hiệu lực thi hành các nghị quyết này đến hết ngày 28/2/2027.
“Do đó, việc xây dựng và ban hành dự án Luật để sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập là cần thiết nhằm bảo đảm tính ổn định, đồng bộ và thống nhất của hệ thống pháp luật, không tạo ra khoảng trống pháp lý”, ông Đặng Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính) nhấn mạnh.
Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm
Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, “kinh doanh dịch vụ kế toán” đã được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Việc bỏ giấy phép không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý, mà ngược lại, đây là sự đổi mới căn bản phương thức quản lý nhà nước: chuyển từ kiểm soát bằng thủ tục hành chính sang giám sát toàn diện dựa trên năng lực thực tế và chế tài hậu kiểm nghiêm khắc.
Theo định hướng của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, cơ chế quản lý mới sẽ gắn liền với tính tự nguyện khai báo và cập nhật thông tin của các tổ chức, cá nhân hành nghề. Bộ Tài chính sẽ xây dựng một cơ sở dữ liệu công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng, biến minh bạch thông tin thành công cụ sàng lọc tự nhiên của thị trường. Khách hàng có thể dễ dàng tra cứu, thẩm định uy tín và năng lực của đơn vị cung cấp dịch vụ trước khi quyết định hợp tác.
Kiến tạo hệ thống tiêu chuẩn phân tầng theo mức độ rủi ro
Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP đã bỏ yêu cầu phải có chứng chỉ kế toán viên hoặc chứng chỉ kiểm toán viên. Tuy nhiên, do kế toán là ngành, nghề chuyên môn kỹ thuật sâu, dự án Luật bổ sung Giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán như một tiêu chuẩn năng lực chuyên môn của cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán thực hiện việc ký báo cáo tài chính cho khách hàng nên bản chất không phải là rào cản mới mà là thước đo năng lực, giúp khách hàng yên tâm lựa chọn và người cung cấp dịch vụ có căn cứ khẳng định uy tín nghề nghiệp.
| Cơ quan quản lư nhà nước sẽ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để các hành vi vi phạm chuẩn mực nghề nghiệp, chất lượng dịch vụ kém đều sẽ bị xử lư nghiêm minh. Cách tiếp cận này vừa giảm tải gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp, vừa siết chặt kỷ luật thị trường, bảo đảm quyền lợi tối đa cho người sử dụng dịch vụ. Ông Đặng Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán (Bộ Tài chính) |
Cách làm này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế của một số quốc gia thường giám sát dịch vụ kế toán thông qua yêu cầu năng lực chuyên môn, xác định chủ thể và giám sát chất lượng dịch vụ.
Một điểm nhấn mang tính chuyên môn cao trong dự án Luật lần này là việc thiết lập các tiêu chuẩn phân tầng dịch vụ dựa trên mức độ rủi ro pháp lý và tài chính. Dù không còn yêu cầu bắt buộc phải có chứng chỉ kế toán viên truyền thống cho mọi hoạt động, dự án Luật vẫn thiết lập những “bộ lọc” năng lực tương ứng với từng phân khúc công việc.
Cụ thể, đối với các cá nhân chỉ cung cấp dịch vụ ghi sổ kế toán thông thường, tiêu chuẩn yêu cầu chỉ cần tương đương với người làm kế toán nội bộ của đơn vị. Ngược lại, những cá nhân chịu trách nhiệm ký tên trực tiếp trên báo cáo tài chính bắt buộc phải có Giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán - một thước đo uy tín nghề nghiệp giúp khách hàng yên tâm về chất lượng dịch vụ. Riêng với vị trí kế toán trưởng, đòi hỏi phải có thêm chứng chỉ bồi dưỡng chuyên môn cùng bề dày kinh nghiệm thực tế về kế toán ít nhất hai năm.
Phân định trách nhiệm rõ ràng và “cú hích” từ dịch vụ kiểm toán
Sự linh hoạt trong phương thức hành nghề đi kèm với việc minh định rõ ràng giới hạn trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể. Cá nhân hoặc hộ kinh doanh ký hợp đồng trực tiếp phải chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng dịch vụ của mình. Trong khi đó, các tổ chức kinh doanh dịch vụ kế toán phải bảo đảm chất lượng nhân sự và chịu trách nhiệm pháp lý trước khách hàng, còn nhân sự nội bộ chịu sự ràng buộc theo hợp đồng lao động.
| Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập quy định chuyển tiếp về công nhận các chứng chỉ hành nghề, chứng chỉ kế toán viên/kiểm toán viên đă cấp trước ngày 1/3/2027 có giá trị tương đương với Giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán khi thực hiện hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán đă bảo vệ trọn vẹn quyền lợi của đội ngũ nhân sự lâu năm, đồng thời tạo động lực thúc đẩy các chuyên gia tài chính tham gia thị trường dịch vụ. |
Về phía doanh nghiệp đi thuê, người đại diện theo pháp luật vẫn chịu trách nhiệm về công tác kế toán của đơn vị, nhưng hoàn toàn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu chất lượng dịch vụ không đạt chuẩn cam kết.
Không dừng lại ở lĩnh vực kế toán, dự án Luật cũng tạo ra bước đột phá trong thủ tục hành chính đối với dịch vụ kiểm toán. Bằng cách tận dụng triệt để cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, hồ sơ hành chính đã được tinh giản tối đa. Thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán lần đầu được cắt giảm ấn tượng từ 30 ngày xuống còn 10 ngày làm việc; các thủ tục cấp lại hay điều chỉnh cũng rút ngắn từ 20 ngày xuống chỉ còn 5 ngày.
Sự điều chỉnh toàn diện trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập không chỉ là một đợt cắt giảm thủ tục hành chính đơn thuần. Bằng việc chuyển dịch trọng tâm sang hậu kiểm minh bạch và chuẩn hóa năng lực hành nghề, Việt Nam đang từng bước xây dựng một môi trường kinh doanh dịch vụ tài chính - kế toán hiện đại, minh bạch, đủ sức hội nhập sâu rộng và kiến tạo động lực tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.


