Tăng trưởng cao, áp lực lớn

Phát biểu tại hội thảo, TS. Đặng Xuân Thanh - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thế giới biến động phức tạp. Vượt qua những cơn gió ngược, kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm ghi nhận kết quả rất đáng khích lệ. GDP quý II ước tăng 8,39%, kéo theo GDP 6 tháng đầu năm tăng 8,18% (cao hơn mức 7,63% của cùng kỳ năm 2025).

TS. Đặng Xuân Thanh trình bày tại hội thảo. Ảnh: Phương Nam

Dù ghi nhận đà phục hồi tích cực, TS. Đặng Xuân Thanh lưu ý tăng trưởng cao chỉ thực sự bền vững khi đi cùng ổn định kinh tế vĩ mô. Do đó, hội thảo sẽ không chỉ dừng ở việc đánh giá những kết quả mà tập trung mổ xẻ các yếu tố tăng trưởng, phân tích kỹ các rủi ro về lạm phát, tỷ giá, nhập siêu, nợ xấu, và sức khỏe thực sự của doanh nghiệp.

Phân tích sâu vào phản ánh thực trạng nền kinh tế, Báo cáo đề dẫn do TS. Nguyễn Đình Chúc - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới trình bày đánh giá rằng mức tăng trưởng 8,18% là con số cao nhất kể từ năm 2000. Nền kinh tế ghi nhận nhiều điểm sáng như chỉ số PMI duy trì trên 50 điểm suốt 12 tháng, kim ngạch xuất nhập khẩu tăng 27,1%. Đây là những tín hiệu tích cực, cho thấy năng lực sản xuất và xuất khẩu của nền kinh tế chưa hề suy giảm. Tuy nhiên, trong báo cáo, TS. Nguyễn Đình Chúc nêu ra về 5 vấn đề cần lưu ý phía sau bức tranh tươi sáng này.

Thứ nhất, về cân đối xuất nhập khẩu. Việt Nam đang nhập siêu tới 16,65 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, một sự đảo chiều lớn so với mức thặng dư bình quân 24 tỷ USD/năm của giai đoạn 2023 - 2025. Dù 94,1% hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất, nhưng việc nhập siêu đang tạo áp lực lớn lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối (hiện chỉ tương đương 2 tháng nhập khẩu). Bên cạnh đó, khu vực FDI chi phối tới gần 80% giá trị xuất khẩu, cảnh báo về việc nền kinh tế đang suy giảm giá trị gia tăng nội địa.

Thứ hai là cân đối tiền tệ - tín dụng. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngành ngân hàng đang phải gánh vác vai trò cấp vốn chủ lực, với tỷ lệ dư nợ tín dụng trên huy động (LDR) đã lên tới 115%, vượt ngưỡng an toàn được khuyến nghị. Các chính sách nới lỏng gần đây như miễn room tín dụng cho dự án trọng điểm, nâng trần vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn lên 40% có thể giải quyết thanh khoản trước mắt nhưng lại tiềm ẩn rủi ro lệch pha kỳ hạn và che giấu nợ xấu.

Thứ ba, về thu chi ngân sách và đầu tư công. Điểm sáng là nợ công hiện chỉ khoảng 32% GDP, thấp hơn nhiều so với trần 60% và so với hầu hết các nền kinh tế đang phát triển có thu nhập trung bình. Đây là dư địa tài khóa quý giá cho đầu tư công trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, quy mô thu ngân sách trên GDP vẫn thấp hơn đáng kể so với mặt bằng khu vực và thế giới, trong khi các nguồn thu truyền thống như dầu thô, thu từ vốn, thu từ đất đai đang giảm và khó dự đoán.

Thứ tư, bất cập trong cân đối tiết kiệm - đầu tư. Hiện trạng tổng tiết kiệm lớn hơn đầu tư chủ yếu là nhờ thặng dư của khu vực FDI, trong khi khu vực kinh tế trong nước vẫn đang thâm hụt. Sự lệch pha này là nguyên nhân sâu xa khiến mặt bằng lãi suất khó giảm và gia tăng gánh nặng tài trợ vốn lên hệ thống ngân hàng.

Thứ năm, sức khỏe của doanh nghiệp nội. Doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp hiện thực hóa mọi mục tiêu tăng trưởng, song cũng là khu vực chịu tác động cộng hưởng từ tất cả những vấn đề đã nêu: chi phí vốn, áp lực tỷ giá, dư địa chính sách hỗ trợ. Tình hình đăng ký thành lập mới, quay lại hoạt động và rút lui khỏi thị trường của doanh nghiệp trong 6 tháng đầu năm là chỉ báo quan trọng về sức khỏe thực của nền kinh tế.

Chính sách tài khoá mở rộng gắn với hiệu quả giải ngân

Đây đều là những vấn đề không có lời giải đơn giản. Tại hội thảo, trong phiên tham luận chuyên sâu, các chuyên gia đến từ nhiều tổ chức, cơ quan nghiên cứu đã thảo luận, đề xuất nhiều giải pháp để giải quyết 5 vấn đề lớn nhằm duy trì đà tăng trưởng mà không làm vỡ các cân đối vĩ mô; tái cấu trúc thị trường vốn phi ngân hàng; nâng cao hiệu quả giải ngân đầu tư công; gia tăng hàm lượng nội địa trong chuỗi xuất khẩu; và khôi phục niềm tin kinh doanh cho doanh nghiệp trong nước.

Toàn cảnh hội thảo sáng 9/7. Ảnh: Phương Nam

Các khuyến nghị tập trung vào việc nâng cao giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu, giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, từ đó giảm bớt sự phụ thuộc một chiều vào khu vực FDI; đồng thời phải điều hành khéo léo để bảo vệ dự trữ ngoại hối và ổn định tỷ giá trước áp lực nhập siêu.

Đối với thị trường tiền tệ, cần có lộ trình tái cấu trúc hệ thống tài chính - ngân hàng tuân thủ các chuẩn mực an toàn quốc tế, ngăn chặn nguy cơ tín dụng bị lợi dụng để che giấu nợ xấu hoặc đảo nợ. Cùng với đó là phát triển các thị trường vốn phi ngân hàng.

Về thu chi ngân sách và đầu tư, các chuyên gia nhấn mạnh việc sử dụng chính sách tài khóa mở rộng thông qua đầu tư vào các dự án hạ tầng chiến lược, nhưng phải gắn chặt với việc nâng cao hiệu quả giải ngân đầu tư công. Mọi sự mở rộng tài khóa đều phải nằm trong giới hạn để giữ vững lộ trình bền vững của nợ công và kiểm soát thâm hụt ngân sách.

Để nâng cao sức khoẻ doanh nghiệp nội, giải pháp đề ra là xây dựng các chính sách thiết thực để củng cố niềm tin kinh doanh và năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp trong nước. Trong bối cảnh áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu, cần có giải pháp tạo không gian, dư địa thực chất để doanh nghiệp trong nước lớn mạnh, đồng thời vẫn duy trì sức hút để giữ chân các tập đoàn đa quốc gia lớn.