Bức tranh thương mại của Việt Nam những tháng đầu năm 2026 đang cho thấy nhiều tín hiệu tích cực, tạo tiền đề để đạt mục tiêu cả năm.
Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cũng nêu rõ, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5%; nhập khẩu đạt 229,46 tỷ USD, tăng 30,8%. Đây là mức kim ngạch xuất nhập khẩu cao nhất từng ghi nhận trong 5 tháng đầu năm.
 |
| Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh |
Đáng chú ý, mức tăng trưởng xuất khẩu hiện cao hơn nhiều so với mục tiêu tăng trên 8% mà ngành Công thương đặt ra cho cả năm 2026. Điều đó cho thấy sức chống chịu và khả năng thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn.
Những con số này phản ánh sự chuyển dịch đáng kể của cơ cấu xuất khẩu Việt Nam từ các mặt hàng thâm dụng lao động sang các ngành có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.
Xây dựng hệ thống tài chính hỗ trợ xuất khẩuTheo chuyên gia kinh tế, TS. Cấn Văn Lực, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, muốn thúc đẩy xuất khẩu bền vững, trước hết cần có chiến lược phát triển dài hạn, xác định rõ vai trò của xuất khẩu đối với tăng trưởng kinh tế. Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt và hoạch định, song triển khai phải tuân thủ nguyên tắc thị trường, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh. Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống tài chính hỗ trợ xuất khẩu, bao gồm ngân hàng chính sách hoặc ngân hàng xuất nhập khẩu, quỹ bảo hiểm tín dụng và quỹ bảo lãnh vay vốn cho doanh nghiệp xuất khẩu. |
Theo các chuyên gia kinh tế, trong bối cảnh đầu tư tư nhân và tiêu dùng nội địa vẫn đang trong quá trình phục hồi, xuất khẩu tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế.
TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, từng nhận định xuất khẩu vẫn là “đầu kéo” quan trọng của tăng trưởng trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt khi Việt Nam tiếp tục hưởng lợi từ quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
Không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ, xuất khẩu còn tạo động lực cho sản xuất công nghiệp, giải quyết việc làm và thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài.
Nếu như trước đây, tăng trưởng xuất khẩu chủ yếu được đo bằng quy mô kim ngạch thì hiện nay, câu chuyện đang dần thay đổi.
Các thị trường lớn như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản hay Hàn Quốc ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn về tiêu chuẩn môi trường, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải carbon. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi cách tiếp cận thị trường.
Theo ông Nguyễn Sinh Nhật Tân - Thứ trưởng Bộ Công thương, định hướng phát triển xuất khẩu trong giai đoạn tới không chỉ dừng lại ở việc gia tăng kim ngạch, mà phải tập trung nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng tỷ trọng hàng công nghiệp chế biến, chế tạo và các ngành công nghệ cao, đồng thời gia tăng hàm lượng giá trị nội địa trong sản phẩm xuất khẩu.
Tăng trưởng của Việt Nam được thúc đẩy bởi xuất khẩu và đầu tư mạnh mẽNgân hàng Thế giới mới đây nhận định, tăng trưởng của Việt Nam dự kiến sẽ có thể giảm nhẹ trong năm 2026 nhưng vẫn cao ở mức 6,8%, do cú sốc dầu mỏ ở Trung Đông gây ảnh hưởng đến nhu cầu trên toàn cầu và các hoạt động kinh tế trong nước. Đà tăng trưởng của Việt Nam được thúc đẩy bởi xuất khẩu và đầu tư mạnh mẽ, nền kinh tế trong nước có sức chống chịu tốt, cùng với chương trình cải cách toàn diện trong bối cảnh đợt tinh gọn và sắp xếp lại bộ máy hành chính lớn nhất kể từ thời kỳ Đổi mới. |
Quan điểm này phản ánh xu hướng chuyển dịch của nền kinh tế từ tăng trưởng dựa vào quy mô sang tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng.
Ông Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, cạnh tranh thương mại quốc tế đang chuyển dần từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng và khả năng đáp ứng các quy định mới. Đây sẽ là yếu tố quyết định khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp trong thời gian tới.
Ở góc độ doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc phải đầu tư mạnh hơn cho công nghệ, chuyển đổi số, quản trị chuỗi cung ứng và xây dựng thương hiệu.
Theo nhiều chuyên gia thương mại quốc tế, lợi thế lao động giá rẻ đang dần thu hẹp. Trong tương lai, năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu mới là yếu tố tạo nên sức cạnh tranh bền vững cho hàng hóa Việt Nam.
Dù đạt được những kết quả tích cực, hoạt động xuất khẩu vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Trong đó, sự phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực cũng khiến doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro khi các chính sách thương mại thay đổi.
Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho rằng, trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động nhanh, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông Hải, bên cạnh các thị trường truyền thống như Mỹ, EU hay Trung Quốc, các khu vực như Trung Đông, Nam Á và Hội đồng hợp tác vùng Vịnh (GCC) đang nổi lên như những động lực tăng trưởng mới cho hàng hóa Việt Nam.
Một tín hiệu đáng chú ý khác là nhập khẩu đang tăng nhanh hơn xuất khẩu, khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu 13,8 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đây chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực.
Phần lớn mức tăng nhập khẩu đến từ máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất và đầu tư. Điều đó cho thấy doanh nghiệp đang mở rộng năng lực sản xuất để chuẩn bị cho các đơn hàng trong tương lai.
Nhìn về dài hạn, dư địa tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn rất lớn nhờ mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do đã có hiệu lực với hơn 60 nền kinh tế trên thế giới.
Tuy nhiên, để xuất khẩu tiếp tục đóng vai trò “đòn bẩy” cho tăng trưởng kinh tế, Việt Nam cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng dựa vào số lượng sang mô hình dựa trên chất lượng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
Hơn 215 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu trong 5 tháng đầu năm không chỉ là một kỷ lục thương mại, đó còn là minh chứng cho sức bật của nền kinh tế Việt Nam trong quá trình hội nhập sâu rộng với thế giới. Khi doanh nghiệp chủ động đổi mới, nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng tốt hơn các chuẩn mực quốc tế, xuất khẩu sẽ tiếp tục là động lực quan trọng giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026 - 2030.
