Dễ dàng tra cứu, thực hiện đúng nghĩa vụ thuế

Theo thống kê của Cục Thuế, tính đến ngày 8/3/2026, cả nước hiện có 2.198.677 hộ kinh doanh (tính theo trụ sở kinh doanh) đang hoạt động đã thực hiện nộp thuế theo phương pháp khoán hoặc phương pháp kê khai trong năm 2025. Trong đó, căn cứ trên tổng doanh thu năm 2025, có 1.270.556 hộ có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống; 798.507 hộ có doanh thu trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng; 123.723 hộ có doanh thu trên 3 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng; 5.891 hộ có doanh thu trên 50 tỷ đồng.

Từ năm 2026, hộ kinh doanh tại Việt Nam sẽ chính thức chuyển sang cơ chế tự khai - tự tính - tự nộp thuế theo quy định mới tại Nghị định 68/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Điều này đồng nghĩa với việc người kinh doanh cần chủ động: Tự xác định doanh thu phát sinh trong năm; thực hiện kê khai thuế theo quy định; tự tính số thuế phải nộp; chịu trách nhiệm về tính chính xác của hồ sơ thuế.

Cán bộ, công chức Thuế tỉnh Phú Thọ tuyên truyền chính sách pháp luật thuế đến hộ kinh doanh. Ảnh: Văn Học

Việc chuyển sang cơ chế tự khai - tự tính - tự nộp thuế được xem là bước thay đổi quan trọng trong công tác quản lý thuế đối với khu vực hộ kinh doanh. Khi người nộp thuế chủ động thực hiện nghĩa vụ của mình, hệ thống quản lý thuế cũng sẽ được vận hành hiệu quả hơn. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu áp dụng, nhiều hộ kinh doanh có thể gặp khó khăn khi tiếp cận các quy định mới. Vì vậy, để hỗ trợ hộ kinh doanh tiếp cận và thực hiện đúng các quy định này, Cục Thuế đã phát hành “Sổ tay hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế” dành cho hộ kinh doanh.

Bà Lê Thị Chinh - Phó trưởng Ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế) cho biết, “Sổ tay hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế” được biên soạn theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, tập trung vào những nội dung thiết thực, gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất, kinh doanh của hộ kinh doanh trong thực tế như đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế, sử dụng hóa đơn điện tử và trách nhiệm lưu trữ hồ sơ, giúp hộ kinh doanh dễ dàng tra cứu và thực hiện đúng nghĩa vụ thuế trong quá trình hoạt động.

Qua nghiên cứu “Sổ tay hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế” anh Tuân - Chủ hộ kinh doanh Trung tâm quảng cáo Tuân Minh tại khu 3, xã Lạc Thuỷ, tỉnh Phú Thọ đánh giá, sổ tay tập trung hướng dẫn các bước cơ bản trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế, từ khâu kê khai, nộp thuế đến quản lý sổ sách và chứng từ liên quan cho hộ kinh doanh... Các nội dung này được thông tin dễ hiểu. Đây là cẩm nang rất hữu ích đối với các hộ kinh doanh. Thực hiện đầy đủ các bước theo hướng dẫn trong sổ tay, hộ kinh doanh sẽ giảm thiểu rủi ro vi phạm hành chính trong kinh doanh.

Hộ kinh doanh tuân thủ để tránh rủi ro bị truy thu, xử phạt thuế

Để hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật thuế, ngành Thuế đã triển khai đa dạng các kênh, phương thức tuyên truyền pháp luật thuế đến người dân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Thông qua công tác tuyên truyền, cơ quan thuế mong muốn giúp hộ kinh doanh hiểu đúng, thực hiện đúng nghĩa vụ thuế theo quy định, qua đó hạn chế và tránh các rủi ro pháp lý như bị truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, trong quá trình quản lý thuế, cơ quan thuế ghi nhận xuất hiện một số trường hợp hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sử dụng tài khoản không phải tài khoản kinh doanh đã đăng ký để nhận tiền bán hàng hóa, dịch vụ nhằm che giấu doanh thu thực tế, từ đó kê khai không đầy đủ nghĩa vụ thuế. Đây là thủ đoạn gian lận thuế đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong các hoạt động kinh doanh có thanh toán qua chuyển khoản.

Theo phản ánh và kết quả rà soát ban đầu của cơ quan thuế, một số hộ kinh doanh khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ đã yêu cầu người mua chuyển tiền vào các tài khoản cá nhân khác như tài khoản của người thân, nhân viên, hoặc các tài khoản không được khai báo với cơ quan thuế. Việc này nhằm phân tán dòng tiền, che giấu doanh thu phát sinh từ hoạt động kinh doanh, qua đó kê khai doanh thu thấp hơn thực tế để giảm số thuế phải nộp.

Cơ quan thuế khẳng định, mọi khoản thu phát sinh từ hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ đều phải được kê khai đầy đủ để xác định nghĩa vụ thuế theo quy định của pháp luật. Việc cố tình sử dụng các tài khoản trung gian để nhận tiền bán hàng nhưng không kê khai đầy đủ doanh thu, dẫn đến hậu quả là doanh thu không được phản ánh vào sổ kế toán, làm thiếu số thuế phải nộp là hành vi có dấu hiệu gian lận, trốn thuế, vi phạm nghiêm trọng pháp luật về quản lý thuế.

Đại diện Cục Thuế cho biết, hiện nay, ngành Thuế đang tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, phân tích dữ liệu lớn và phối hợp chặt chẽ với các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại để đối chiếu, xác minh dòng tiền liên quan đến hoạt động kinh doanh của người nộp thuế. Thông qua việc phân tích dữ liệu thanh toán, cơ quan thuế có thể xác định các giao dịch bất thường, các tài khoản có liên quan đến hoạt động kinh doanh nhưng không được kê khai, từ đó làm rõ dấu hiệu che giấu doanh thu.

Đối với các trường hợp vi phạm, cơ quan thuế sẽ tiến hành kiểm tra, xác minh và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Người nộp thuế có hành vi gian lận có thể bị truy thu toàn bộ số thuế còn thiếu, xử phạt vi phạm hành chính về thuế. Trường hợp vi phạm nghiêm trọng còn có thể bị xử lý hình sự đối với hành vi trốn thuế theo quy định của pháp luật. Đồng thời, cá nhân cho mượn tài khoản cũng có thể bị xem xét xử phạt vi phạm hành chính theo quy định trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng.

Đại diện Cục Thuế khẳng định, trong bối cảnh hoạt động thương mại điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phát triển, việc theo dõi, đối chiếu dòng tiền phục vụ quản lý thuế đang được tăng cường mạnh mẽ. Do đó, các hành vi cố tình che giấu doanh thu thông qua việc sử dụng tài khoản trung gian sẽ ngày càng khó che giấu và có nguy cơ bị phát hiện, xử lý cao.

Theo đó, cơ quan thuế khuyến nghị các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thực hiện kê khai trung thực, đầy đủ doanh thu phát sinh từ hoạt động bán hàng hóa, dịch vụ, sử dụng tài khoản thanh toán phục vụ hoạt động kinh doanh đã đăng ký để nhận tiền bán hàng và chủ động điều chỉnh, bổ sung kê khai thuế khi phát hiện sai sót.

Việc chấp hành đúng quy định của pháp luật về thuế không chỉ giúp người kinh doanh tránh các rủi ro pháp lý và các chế tài xử lý, mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế./.