Đây là ý kiến của các chuyên gia được nêu tại Hội thảo “Bảo đảm an ninh năng lượng Việt Nam trong bối cảnh xung đột và biến động địa chính trị tại Trung Đông”, tổ chức sáng 26/3, tại Hà Nội.

Đánh giá toàn diện về an ninh năng lượng

Những tháng đầu năm 2026, thị trường thế giới chứng kiến cú sốc năng lượng khi xung đột tại Trung Đông đẩy giá dầu tăng mạnh và có nguy cơ gây đứt gãy nguồn cung. Trong bối cảnh đó, ông Trần Quốc Khánh - Thường trực Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng nhấn mạnh một thực tế, an ninh năng lượng không còn là câu chuyện của riêng ngành năng lượng, mà đã trở thành một vấn đề liên ngành, liên lĩnh vực và có ý nghĩa chiến lược đối với mọi nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Theo ông Trần Quốc Khánh, tư duy về an ninh năng lượng lúc này cần phải thay đổi toàn diện, không thể chỉ quẩn quanh với bài toán đi tìm nguồn cung, mà phải đánh giá lại cả khía cạnh tiêu thụ. “An ninh năng lượng nếu như chỉ bàn về nguồn cung là chưa đủ, mà phải cả về phía cầu. Các giải pháp tiết kiệm năng lượng cũng là một trong những vấn đề quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng" - ông Khánh nhấn mạnh.

Trong thời gian tới, việc phát triển các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) cần được đẩy mạnh. Ảnh: Đức Thanh

Đồng tình với quan điểm này, ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nêu rõ, cần phải hiểu về an ninh năng lượng một cách toàn diện và đầy đủ.

Nhìn từ thực tế các cuộc giám sát thời gian qua, ông Tạ Đình Thi nhận xét, chúng ta đã có các chủ trương, giải pháp đến nay vẫn còn nguyên giá trị và tính thời sự. Tuy nhiên, những tồn tại trong khâu triển khai thực hiện - bao gồm thủ tục hành chính, sự phối hợp liên ngành và nguồn nhân lực - là một trong những nguyên nhân lớn khiến việc đầu tư hạ tầng năng lượng còn chậm trễ.

Để tháo gỡ nút thắt này, ông Tạ Đình Thi đề nghị cần tiếp tục tập trung hoàn thiện khung pháp lý để bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và từng bước xóa bỏ cơ chế xin - cho trong quy hoạch và đầu tư. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặc thù vượt trội để thu hút các nguồn lực xã hội hóa, đặc biệt là cho các dự án năng lượng có quy mô lớn và hiệu quả. Lấy ví dụ về tiềm năng điện gió ngoài khơi lên tới 600 GW của Việt Nam, ông Thi cho rằng, nếu có cơ chế xã hội hóa tốt, áp lực lên ngân sách sẽ giảm, đồng thời tăng tính tự chủ quốc gia.

Từ góc nhìn thực tiễn của doanh nghiệp, TS. Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam nhận xét, các chủ trương lớn là rất đúng đắn, nhưng khâu triển khai thực hiện lại "rất vấn đề". “Như dự trữ xăng dầu, về mặt kỹ thuật, về mặt vận hành là không có gì phức tạp, nhưng bao nhiêu năm chúng ta chưa thực hiện được” - TS. Nguyễn Quốc Thập nêu ví dụ.

Từ thực tế này, để xử lý dứt điểm các dự án đang trì trệ, ông Thập đề xuất Chính phủ cần có các "task force" - là các tổ công tác chuyên biệt để quyết liệt giải quyết từng vấn đề lớn. Tổ công tác này sẽ giải quyết cơ chế vận hành, cơ chế đầu tư, nguồn tiền từ đâu, xã hội hóa như thế nào… “Task force sẽ thay đổi được rất nhiều và dễ để đánh giá xem đã thực hiện được hay không thực hiện được” - ông Thập kiến nghị.

Xây dựng hệ thống dự trữ chiến lược gắn với chuyển đổi xanh

Tại hội thảo, các chuyên gia đều đồng thuận rằng, việc xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng vững chắc là vấn đề cấp bách. Theo TS. Lê Hải An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, chính sách công thương, cần hiện thực hóa các quy hoạch dự trữ; các mục tiêu vĩ mô đã được nêu trong các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về phát triển hạ tầng dự trữ xăng dầu quốc gia cần cấp bách đưa vào thực tiễn... Đồng thời, cần sớm thể chế hóa hành lang pháp lý để áp dụng mô hình đối tác công - tư (PPP) trong việc xây dựng các tổ hợp kho chứa quy mô lớn tại các vùng kinh tế trọng điểm.

Không chỉ dầu mỏ, Việt Nam cũng đang phải nhập khẩu lượng lớn than đá để phục vụ nhiệt điện. TS. Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, sự phụ thuộc vào than đá trong dài hạn có thể mang lại rủi ro còn lớn hơn so với biến động giá dầu.

Do đó, lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh không chỉ nhằm đáp ứng cam kết Net Zero vào năm 2050, mà chính là chiến lược tối ưu nhất để tự chủ năng lượng.

Theo PGS.TS Đinh Công Hoàng - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, điều hành giá xăng dầu truyền thống chỉ là tuyến phòng thủ đầu tiên. Tuyến phòng thủ quyết định nằm ở việc chúng ta xây dựng phương án dài hạn: dự trữ chiến lược, lọc hóa dầu tự chủ, năng lượng tái tạo và điện hạt nhân.

Do đó, trong thời gian tới, việc phát triển các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) cần được đẩy mạnh. Tuy nhiên, để giải quyết đặc tính thiếu ổn định của các nguồn năng lượng này, giải pháp kỹ thuật sống còn là phát triển Hệ thống lưu trữ điện năng (BESS). Đồng thời, bên cạnh điện khí LNG được xem là nguồn điện nền quan trọng, việc khởi động lại dự án điện hạt nhân là một giải pháp cung cấp điện nền ổn định, chi phí rẻ dài hạn và "miễn nhiễm" với các cú sốc gián đoạn tuyến hàng hải chở nhiên liệu hóa thạch.

Về mảng logistics, TS. Lê Hải An cũng đề xuất dịch chuyển mạnh sang vận tải đường sắt, đường thủy nội địa, ưu tiên phát triển xe điện và mô hình "sân bay xanh" để tiết giảm sự phụ thuộc vào diesel và Jet A1.

Đánh giá chung, các chuyên gia đồng thuận rằng, Việt Nam đang làm tốt các giải pháp ngắn hạn, song trong bối cảnh thế giới ngày càng biến động khó lường, những giải pháp này sẽ không thể kéo dài lâu. Nền tảng an ninh năng lượng tự cường phải được xây dựng dựa trên sự đa dạng hóa nguồn cung, hoàn thiện hệ thống dự trữ chiến lược, chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng xanh và quan trọng nhất là một thể chế minh bạch, để thị trường vận hành một cách thực chất./.

TS. Đinh Công Hoàng - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam: Linh hoạt các công cụ ứng phó ngắn hạn và chiến lược dài hạn Trong một thế giới đa cực đầy rẫy bất trắc, chiến lược sinh tồn và vươn lên của Việt Nam phải là sự kết tinh của tầm nhìn vượt trước. Bằng việc thực thi linh hoạt các công cụ ứng phó ngắn hạn như "ngoại giao năng lượng" và tối đa hóa công suất lọc hóa dầu, rốt ráo xây dựng kho dự trữ chiến lược trong trung hạn, và đặc biệt là quyết sách lịch sử mang tính bước ngoặt: hợp tác với Nga tái khởi động dự án điện hạt nhân trong dài hạn, Việt Nam đang thiết lập một hệ thống phòng thủ đa lớp vững chắc nhất. Nền tảng an ninh năng lượng tự cường này chính là bệ phóng để nền kinh tế trụ vững trước mọi cơn địa chấn toàn cầu, bảo đảm sự phát triển bền vững và khẳng định vị thế độc lập, tự chủ của quốc gia trong kỷ nguyên địa chính trị mới. TS. Lê Hải An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, chính sách công thương: Phản ứng kịp thời để ổn định thị trường trong nước Đối mặt với cuộc khủng hoảng chưa từng có tiền lệ, hệ thống quản lý nhà nước đã chứng minh được sự nhạy bén và năng lực phản ứng xuất sắc. Thông qua các quyết sách phá vỡ rào cản thời gian trong điều hành giá, sự hy sinh nguồn lực khổng lồ từ Quỹ Bình ổn giá và ngân sách, cùng các chính sách tháo gỡ khó khăn về thuế quan, Việt Nam đã thiết lập được những phòng tuyến vững chắc đầu tiên để bảo vệ sự tồn tại của khối doanh nghiệp logistics. Dương An (lược ghi)