Định hình tương lai ASEAN từ đối thoại, sáng tạo và người dân

Với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 (AFF 2026) đã chính thức khai mạc ngày 9/6 tại Hà Nội.

Phát biểu tại Diễn đàn, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Lê Minh Hưng nhấn mạnh, trên hành trình thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, ASEAN cần hướng tới ba tầm vóc chiến lược:

Thứ nhất, không chỉ tham gia các xu thế toàn cầu mà còn góp phần định hình các xu thế đó. Theo Thủ tướng, trong một thế giới ngày càng phân mảnh và cạnh tranh rất gay gắt, ASEAN cần có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong việc tham gia xây dựng các chuẩn mực, luật lệ và cấu trúc hợp tác mới, giải quyết các khác biệt trên cơ sở luật pháp quốc tế. ASEAN cần trở thành một trung tâm của đối thoại, tâm điểm của hợp tác và điểm tựa của lòng tin. Đó chính là đóng góp đặc biệt của ASEAN đối với hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực cũng như thế giới.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và lãnh đạo các nước ASEAN tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 chụp ảnh lưu niệm. Ảnh: Đức Thanh

Thứ hai, không chỉ là một trung tâm sản xuất mà còn là một trung tâm đổi mới sáng tạo.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng, lợi thế lao động và vị trí địa lý đã đưa ASEAN trở thành một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng trong kỷ nguyên số, tương lai không thuộc về những nền kinh tế chỉ biết sản xuất mà còn thuộc về những nền kinh tế biết sáng tạo. ASEAN không chỉ là nơi công nghệ được tiêu thụ mà phải trở thành nơi công nghệ được tạo ra, không chỉ là nơi các chuỗi cung ứng đi qua mà phải trở thành nơi các chuỗi giá trị được định hình.

Điều đó đòi hỏi ASEAN phải đầu tư mạnh mẽ hơn cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và nguồn nhân lực chất lượng cao, tiến tới hình thành một hệ sinh thái công nghệ và số hóa mang bản sắc ASEAN - phản ánh giá trị của chính chúng ta, đồng thời đóng góp tích cực vào quá trình hình thành các chuẩn mực chung của thế giới.

Thứ ba, không chỉ là một cộng đồng các quốc gia mà còn là một cộng đồng thực sự của người dân.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng, mục tiêu cuối cùng của mọi chiến lược phát triển không phải là những con số tăng trưởng mà là chất lượng cuộc sống của người dân. Đổi mới mà làm gia tăng khoảng cách thì không phải là tiến bộ và tăng trưởng mà thiếu bao trùm thì không thể bền vững.

Thủ tướng nhấn mạnh: “Một ASEAN thành công không chỉ được đo bằng GDP mà bằng cơ hội tạo ra cho thế hệ trẻ, vai trò trao cho phụ nữ, sự bảo vệ dành cho những nhóm dễ bị tổn thương, và mức độ để mỗi người dân đều cảm nhận đây chính là cộng đồng mình thực sự thuộc về”.

Tự cường và đoàn kết vì tương lai ASEAN

Phát biểu tại Diễn đàn, Thủ tướng Campuchia Hun Manet cho rằng, xây dựng một nền kinh tế ASEAN tự cường và liên kết chặt chẽ là yêu cầu mang tính chiến lược. Theo ông, không quốc gia nào có thể tự mình đáp ứng toàn bộ nhu cầu phát triển trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau. ASEAN vì vậy cần tiếp tục thúc đẩy thương mại và đầu tư tự do, củng cố hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ, đẩy nhanh tiến trình hội nhập kinh tế khu vực, phát triển hạ tầng, tăng cường kết nối và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Những nỗ lực đó sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ASEAN, tạo thêm việc làm và duy trì vai trò của khu vực như một động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế toàn cầu.

Thủ tướng Hun Manet cũng khẳng định: “Hòa bình là điều kiện tiên quyết cho phát triển, còn thịnh vượng là mục tiêu cuối cùng của tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN”. Đồng thời kêu gọi các quốc gia thành viên tiếp tục chung tay xây dựng một ASEAN hòa bình, an ninh và thịnh vượng hơn cho các thế hệ tương lai.

Chia sẻ về tương lai của ASEAN, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone đưa ra 4 định hướng lớn. Theo đó, ASEAN cần tiếp tục kiên định với các nguyên tắc cơ bản và phương thức ASEAN, duy trì vai trò dẫn dắt và vị thế trung tâm của khối, đồng thời thúc đẩy hợp tác đa phương nhằm bảo đảm hòa bình, ổn định và an ninh khu vực.

Thứ hai, ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường toàn diện để thích ứng với các xu hướng mới, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sống, làm việc và phát triển của các quốc gia. Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy hội nhập và kết nối toàn diện trong ASEAN, bao gồm kết nối đường bộ, đường thủy, đường biển, đường hàng không, cũng như phát triển mạng lưới năng lượng, logistics và hạ tầng liên quan. Đồng thời, kêu gọi tăng cường hợp tác nội khối nhằm bảo đảm an ninh năng lượng thông qua thúc đẩy chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch và bền vững như thủy điện, điện mặt trời và điện gió.

Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cho rằng, trong khi nhiều khu vực trên thế giới đang trải qua bất ổn và xáo trộn, ASEAN có tiềm năng trở thành một trong những khu vực ổn định nhất toàn cầu, đồng thời là điểm đến hấp dẫn đối với các dòng đầu tư đang tìm kiếm môi trường phát triển an toàn và đáng tin cậy. Để hiện thực hóa tiềm năng đó, ASEAN cần tiếp tục phát huy những tài sản chiến lược đã làm nên thành công của Hiệp hội trong hơn nửa thế kỷ qua. Theo ông, khả năng hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực chính là nền tảng giúp ASEAN duy trì ổn định, củng cố đoàn kết nội khối và trở thành đối tác được nhiều nước lớn lựa chọn hợp tác.

Nhấn mạnh yêu cầu duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình, Thủ tướng Anutin Charnvirakul khẳng định, ASEAN cần thúc đẩy gắn kết nhiều hơn thay vì tạo thêm khoảng cách, ngay cả khi cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt. Các cơ chế do ASEAN dẫn dắt đã chứng minh hiệu quả trong việc tạo không gian để các đối tác tham gia hợp tác trên cơ sở bình đẳng, qua đó góp phần bảo đảm cân bằng chiến lược và duy trì vị thế trung tâm của Hiệp hội. “ASEAN phải tiếp tục duy trì tâm thế chiến lược này, coi đây là điều kiện quan trọng để khu vực thích ứng với những thay đổi của môi trường quốc tế”.

Lần đầu tiên tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN với tư cách thành viên chính thức của ASEAN - dấu mốc đặc biệt quan trọng, Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão chia sẻ, trong bối cảnh thế giới đối mặt với xung đột gia tăng, căng thẳng địa chính trị, những thách thức đối với luật pháp quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), ASEAN tiếp tục là hình mẫu về đối thoại, hợp tác và khả năng dung hòa khác biệt. Thủ tướng Timor-Leste kêu gọi ASEAN phát huy đoàn kết, bảo vệ luật pháp quốc tế và trở thành tiếng nói của hòa bình trong một thế giới ngày càng phân cực. Các nguyên tắc cốt lõi như tôn trọng chủ quyền, đồng thuận, giải quyết hòa bình tranh chấp và vai trò trung tâm của ASEAN cần tiếp tục được gìn giữ và phát huy.