Không chỉ cần giải ngân nhanh, mà quan trọng là hiệu quả

Giải ngân vốn đầu tư công vẫn đang tiếp tục xu hướng tích cực, với con số tính đến ngày 9/7/2026 là khoảng trên 370.854 tỷ đồng, đạt 38,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Tuy vậy, một cách thẳng thắn, trong báo cáo gần đây về nội dung này, Bộ Tài chính cho rằng, giải ngân vốn đầu tư công vẫn chưa đạt kỳ vọng. Hiện tại, các dự án đang chịu áp lực điều chỉnh chi phí, tổng mức đầu tư do giá nguyên vật liệu đầu vào tăng tốc. Đáng chú ý, tiếp tục xuất hiện xu hướng các bộ ngành xin “trả lại vốn”, làm ảnh hưởng tới việc thực hiện mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công trong năm nay.

Giải ngân vốn đầu tư công vẫn đang tiếp tục xu hướng tích cực. Trong ảnh: Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh. Ảnh: Đức Thanh

Áp lực giải ngân vốn đầu tư công trong năm nay là rất lớn. Và điều này đến từ ngân khoản hơn 1 triệu tỷ đồng vốn kế hoạch năm 2026. Hơn thế, trong bối cảnh Chính phủ quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm nay, việc thúc đẩy giải ngân 100% vốn kế hoạch là vô cùng quan trọng.

Hơn 6 tháng mới giải ngân được gần 371.000 tỷ đồng, do vậy những tháng còn lại của năm, phải đưa được khoảng 640.000 tỷ đồng vốn kế hoạch năm vào các công trình, dự án.

“Giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ chính trị quan trọng, góp phần thúc đẩy thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026. Nhưng giải ngân nhanh chỉ là điều kiện cần, mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả đầu tư” - ông Lê Thành Quân - Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) đã phát biểu như vậy tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, phương hướng nhiệm vụ công tác 6 tháng cuối năm của Bộ Tài chính.

Theo ông Lê Thành Quân, việc đẩy nhanh vốn đầu tư công gắn với nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện đồng thời hai mục tiêu: thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xã hội.

Thực tế, ý kiến từ các chuyên gia cả trong và ngoài nước lâu nay đều khẳng định rằng, vấn đề không chỉ là giải ngân nhanh, mà là phải là sử dụng hiệu quả nguồn lực đó. Cũng tại Hội nghị đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã chỉ đạo, phải làm sao giải ngân 100% kế hoạch vốn, đồng thời đảm bảo chi ngân sách hiệu quả đến từng dự án, từng công trình…

Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Nguyễn Ngọc Tú cũng cho biết, Hà Nội xác định đưa nhanh vốn đến công trường, để “từ công trường thành công trình, từ công trình biến thành động lực tăng trưởng”. Nhìn trên góc độ này, rõ ràng, chuyện hiệu quả đầu tư cũng rất được các địa phương coi trọng.

Hiệu quả đầu tư lâu nay được đo bằng hệ số ICOR. ICOR được xem là “giá vốn của tăng trưởng”. Nếu ICOR thấp, chứng tỏ vốn được sử dụng hiệu quả. Nếu ICOR cao, có nghĩa cần nhiều tiền đầu tư mới tạo ra được một đơn vị tăng trưởng, hiệu quả sử dụng vốn không cao.

“Nếu dự án kéo dài tiến độ, điều chỉnh nhiều lần hoặc chậm đưa vào khai thác sẽ làm gia tăng chi phí, giảm hiệu quả sử dụng vốn và tác động bất lợi đến hệ số ICOR” - ông Lê Thành Quân lý giải.

Giảm hệ số ICOR để nâng cao hiệu quả đầu tư

Dẫn số liệu thống kê về hệ số ICOR thời gian qua, ông Lê Thành Quân cho biết, hệ số này đã có nhiều cải thiện trong thời gian vừa qua.

Tuy vậy, thực tế cho thấy, ICOR của Việt Nam vẫn còn khá cao. Cụ thể, theo số liệu của Cục Thống kê, hệ số ICOR bình quân của Việt Nam trong giai đoạn 2021 - 2025 đạt 6,43, giảm nhẹ so với mức 6,77 của giai đoạn 2016 - 2020.

“Chỉ số này đã có xu hướng giảm cải thiện sau giai đoạn chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19 nhưng nhìn chung vẫn ở mức cao”, ông Lê Thành Quân nói và cho biết, hai năm gần đây, hệ số ICOR đã giảm từ con số 5,79 của năm 2024 xuống còn khoảng 5,15 trong năm 2025.

“Điều này cho thấy năng lực chuyển hóa vốn thành sản lượng thực tế vẫn còn dư địa tăng trưởng” - ông Lê Thành Quân nói.

Giảm hệ số ICOR xuống cũng đã luôn là câu chuyện được thảo luận rất nhiều. Ngay tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội Khóa XVI mới đây (tổ chức vào tháng 4/2026), các đại biểu Quốc hội cũng đã kiến nghị Chính phủ phải có lộ trình giảm hệ số ICOR để không chỉ nâng cao hiệu quả đầu tư, mà còn thúc đẩy tăng trưởng.

Các mục tiêu cũng đã được Chính phủ đưa ra, đó là trong giai đoạn 2026-2030 phải giảm hệ số ICOR xuống còn 4,5 - 4,8. Đây là một thách thức không nhỏ, bởi thực tế 5 năm 2016 - 2020, hệ số ICOR chỉ giảm được 0,34 điểm. Trong khi bài toán của giai đoạn 5 năm 2026 - 2030, hệ số ICOR phải giảm tới 1,6 - 1,9 điểm.

Tuy vậy, vào thời điểm đó, khi trả lời ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, nếu như không cải thiện được hệ số ICOR, thì để tăng trưởng 2 con số, tổng đầu tư toàn xã hội phải lên tới 70% GDP (theo tính toán của Bộ Tài chính, để thúc đẩy tăng trưởng, giai đoạn 2026 - 2030, vốn đầu tư toàn xã hội phải ở mức 40% GDP - PV).

Bởi vậy, mục tiêu bắt buộc là phải giảm được hệ số ICOR xuống. Đây cũng chính là một trong những giải pháp quan trọng để đưa nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030. Giai đoạn 5 năm này, để hỗ trợ cho tăng trưởng, Quốc hội cũng đã quyết nghị ngân sách cho Kế hoạch Đầu tư công trung hạn lên tới 8,22 triệu tỷ đồng.

Đánh giá cao điều này, trao đổi với báo giới mới đây, Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, cho rằng, đầu tư công đang trở thành một trong những “đòn bẩy tăng trưởng then chốt”. Tuy nhiên, theo bà Mariam J. Sherman, điều quan trọng là đầu tư công cần “chuyển từ mục tiêu giải ngân nhanh sang mục tiêu tạo ra tác động thực sự”.

“Điều đó đòi hỏi phải nâng cao chất lượng lựa chọn dự án, tăng cường năng lực chuẩn bị đầu tư, cải thiện hiệu quả đấu thầu và xây dựng cơ chế giảm thiểu rủi ro để thu hút vốn tư nhân” - bà Mariam J. Sherman nhấn mạnh.

Liên quan đến vấn đề này, ông Lê Thành Quân cho biết, để phấn đấu hoàn thành mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 và từng bước đưa hệ số ICOR giai đoạn 2026 - 2030 về mức 4,5 - 4,8, cần có sự phối hợp chặt chẽ của các bộ ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện, triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính tầm nhìn dài hạn, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Có 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp đã được ông Lê Thành Quân nhắc tới, bao gồm việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, chủ động rà soát vướng mắc trong cơ chế, chính sách liên quan đến công tác thực hiện, giải ngân đầu tư công; nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, chuẩn bị đầu tư, lựa chọn dự án…, làm sao đảm bảo mỗi đồng vốn đầu tư công tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế…

“Cũng cần đổi mới tư duy quản lý đầu tư công theo hướng lấy hiệu quả đầu tư làm mục tiêu, trong đó giải ngân là điều kiện để sớm đưa công trình vào khai thác, phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội” - ông Lê Thành Quân nhấn mạnh.