Thay đổi cách kiểm soát để dòng vốn đi nhanh hơn

Đầu tư công tiếp tục là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cùng với yêu cầu đẩy nhanh giải ngân, áp lực đặt lên hệ thống Kho bạc cũng lớn hơn. Không chỉ bảo đảm dòng vốn ngân sách được thanh toán kịp thời, Kho bạc còn phải giữ chặt kỷ luật tài chính, không để xảy ra sai sót trong quá trình kiểm soát chi.

Bài toán này càng trở nên rõ nét trong những tháng cuối năm, thời điểm khối lượng hồ sơ thanh toán tăng mạnh. Không rút ngắn quy trình, không nới lỏng kiểm soát, Kho bạc Nhà nước (KBNN) khu vực XIV lựa chọn một hướng đi khác: chuẩn hóa quy trình, ứng dụng công nghệ và hỗ trợ chủ đầu tư hoàn thiện hồ sơ ngay từ đầu, để vừa rút ngắn thời gian xử lý, vừa bảo đảm tuân thủ quy định.

Ông Nguyễn Đức Mạo - Phó Giám đốc KBNN khu vực XIV cho biết, đến hết ngày 30/6/2026, thu ngân sách nhà nước trong cân đối trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa đạt 28.029 tỷ đồng, bằng 74,5% dự toán Hội đồng nhân dân tỉnh giao; tỉnh Đắk Lắk đạt 8.970 tỷ đồng, bằng 50,66% dự toán.

Chi thường xuyên trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa đạt 9.049 tỷ đồng, trong đó ngân sách địa phương đã chi 7.671 tỷ đồng, bằng 41,7% dự toán; ngân sách trung ương chi 1.378 tỷ đồng. Tại tỉnh Đắk Lắk, tổng chi thường xuyên đạt 15.191 tỷ đồng, trong đó ngân sách địa phương chi 12.950 tỷ đồng, bằng 47,15% dự toán.

Theo ông Nguyễn Đức Mạo, thay đổi lớn nhất hiện nay nằm ở cách thức quản lý. Thông qua hệ thống Dịch vụ công trực tuyến và hệ thống TABMIS, số liệu thu, chi ngân sách và giải ngân vốn đầu tư công được cập nhật theo thời gian thực. Dữ liệu được liên thông giữa các hệ thống, giúp cơ quan quản lý theo dõi sát tiến độ từng dự án, dự báo dòng tiền và kịp thời phát hiện những điểm nghẽn trong quá trình giải ngân.

Có thể thấy, khi dữ liệu được số hóa, vai trò của Kho bạc cũng dần thay đổi. Đơn vị không chỉ thực hiện chức năng kiểm soát giao dịch, mà còn cung cấp thông tin phục vụ điều hành ngân sách. Quan trọng hơn, thay vì chờ hồ sơ hoàn chỉnh mới kiểm tra, công chức Kho bạc chủ động hướng dẫn đơn vị sử dụng ngân sách ngay từ khi tiếp nhận hồ sơ để hạn chế sai sót phát sinh.

Công chức Kho bạc Nhà nước Khu vực XIV hướng dẫn, kiểm tra hồ sơ trên hệ thống điện tử. Ảnh: Lạc Nguyên

Ngay từ đầu năm, KBNN khu vực XIV đã phân công công chức theo dõi từng chủ đầu tư, thường xuyên rà soát tiến độ giải ngân của từng dự án để kịp thời tháo gỡ khó khăn trong quá trình thanh toán. Tất cả hồ sơ đầy đủ, hợp lệ đều được xử lý đúng thời hạn, không để tồn đọng, kể cả trong điều kiện thực hiện mô hình KBNN khu vực và chính quyền địa phương hai cấp.

Cách làm này cho thấy, để đẩy nhanh giải ngân, điều quan trọng không phải là giảm yêu cầu kiểm soát, mà là giảm thời gian xử lý những công việc không cần thiết, đồng thời hỗ trợ đơn vị hoàn thiện hồ sơ ngay từ đầu.

Đồng hành cùng chủ đầu tư để gỡ điểm nghẽn giải ngân

Thực tế kiểm soát chi cho thấy, không ít trường hợp giải ngân chậm không xuất phát từ quy trình thanh toán, mà đến từ chính chất lượng hồ sơ của chủ đầu tư.

Theo KBNN khu vực XIV, sau khi Nghị định 217 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nhiều đơn vị chưa kịp cập nhật các mẫu biểu mới, dù KBNN đã có văn bản hướng dẫn. Bên cạnh đó, những lỗi như hồ sơ thanh toán chưa đầy đủ, hợp đồng và phụ lục hợp đồng chưa thống nhất, biên bản nghiệm thu thiếu thông tin, bảng xác định giá trị khối lượng hoàn thành chưa chính xác hay sai mã dự án, sai mục lục ngân sách... vẫn xuất hiện khá phổ biến.

Đặc biệt, có trường hợp quyết định giao vốn và quyết định phê duyệt dự án không thống nhất tên dự án hoặc quyết định phân bổ vốn còn sai số tiền bằng chữ. Những sai sót tưởng chừng nhỏ, nhưng lại khiến hồ sơ chưa đủ điều kiện nhập vốn trên hệ thống TABMIS, kéo theo tiến độ thanh toán bị ảnh hưởng.

Nếu xử lý theo cách thông thường, hồ sơ sẽ bị trả lại để đơn vị hoàn thiện. Tuy nhiên, KBNN khu vực XIV lựa chọn phương án chủ động hơn. Với những sai sót có thể khắc phục, công chức Kho bạc trực tiếp trao đổi với chủ đầu tư, hướng dẫn chỉnh sửa ngay từ khi tiếp nhận hồ sơ. Những nội dung còn có cách hiểu khác nhau do thay đổi cơ chế, chính sách cũng được phối hợp với cơ quan tài chính và cơ quan chuyên môn để thống nhất phương án xử lý, hạn chế tình trạng hồ sơ phải chỉnh sửa, bổ sung nhiều lần.

Ông Nguyễn Thanh Hiến - Giám đốc Ban Quản lý dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa chia sẻ, sau 6 tháng đầu năm, đơn vị đã giải ngân đạt 51,67% kế hoạch, vượt chỉ tiêu theo Chỉ thị số 01/CT-UBND của UBND tỉnh.

Khu tái định cư Vạn Thắng do Ban Quản lý dự án phát triển tỉnh Khánh Hòa làm chủ đầu tư. Ảnh: Lạc Nguyên

Tuy nhiên, theo ông Hiến, tiến độ giải ngân vẫn chịu tác động lớn từ nhiều yếu tố khách quan. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng kéo dài khiến mặt bằng bàn giao không liên tục, buộc nhà thầu phải thi công ngắt quãng. Trong khi đó, việc nhiều dự án lớn được triển khai đồng thời trên địa bàn tạo áp lực đáng kể lên công tác đo đạc, thẩm định phương án bồi thường và phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Biến động giá, nguồn cung vật liệu xây dựng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công.

Một thực tế khác nữa, nhiều nhà thầu có xu hướng dồn khối lượng lớn để lập hồ sơ thanh toán một lần thay vì nghiệm thu theo từng giai đoạn. Điều này khiến hồ sơ thanh toán tập trung vào một thời điểm, làm tăng áp lực xử lý và ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân đã cam kết.

Trong quá trình đó, sự phối hợp của KBNN khu vực XIV được đánh giá là đã góp phần giảm thời gian xử lý hồ sơ. Theo ông Nguyễn Thanh Hiến, khi hồ sơ phát sinh sai sót, giao dịch viên Kho bạc không chỉ thông báo nội dung cần bổ sung, mà còn nêu rõ căn cứ pháp lý của từng lỗi trên hệ thống dịch vụ công, giúp Ban Quản lý dự án dễ dàng đối chiếu và hoàn thiện hồ sơ. Việc phân công giao dịch viên thường xuyên trao đổi qua điện thoại hoặc hướng dẫn trực tiếp cũng giúp hạn chế tình trạng hồ sơ phải đi lại nhiều lần.