Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh gọn đầu mối và sắp xếp lại đơn vị hành chính, một khối lượng lớn trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp và các cơ sở nhà, đất dôi dư đã được đặt ra yêu cầu xử lý. Đây là nguồn lực tài sản công lớn, nhưng cũng là bài toán không dễ giải quyết khi liên quan đến đất đai, tài sản công, quy hoạch, xây dựng và nhu cầu sử dụng của địa phương.
Thực tế cho thấy, việc xử lý nhà, đất dôi dư ở nhiều nơi vẫn gặp không ít vướng mắc, một số cơ sở chưa xác định được phương án sử dụng phù hợp. Đơn cử, nơi vướng quy hoạch, nơi chưa hoàn tất hồ sơ pháp lý về đất đai, nơi có tài sản cần điều chuyển, nơi có cơ sở phải thu hồi, trong khi một số địa điểm có thể khai thác để tạo nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội.
 |
| Khi Nghị quyết 31 được ban hành, nhiều địa phương đã triển khai rà soát, xây dựng phương án xử lý nhà, đất dôi dư theo cơ chế đặc thù mới. (Trong ảnh: Một số trụ sở tại phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi). Ảnh tư liệu |
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 của Chính phủ về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính được kỳ vọng tạo thêm cơ chế để các địa phương xử lý nhanh hơn khối tài sản dôi dư sau sắp xếp, hạn chế tình trạng tài sản công bị bỏ không, xuống cấp hoặc sử dụng kém hiệu quả. Điểm đáng chú ý là, thay vì chờ đợi hướng dẫn rồi mới triển khai, nhiều địa phương đã nhanh chóng đưa Nghị quyết vào chương trình hành động.
Tại Quảng Ngãi, chỉ một ngày sau khi Nghị quyết 31 được ban hành, UBND tỉnh đã ban hành Công văn số 6074/UBND-KTTH về triển khai thực hiện Nghị quyết. Cùng thời điểm, tỉnh tiếp tục rà soát quỹ nhà, đất dôi dư phục vụ phát triển nhà ở cho thuê.
Đến đầu tháng 7, UBND tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục ban hành công văn yêu cầu các cơ quan, tổ chức, đơn vị, địa phương triển khai các nội dung của Nghị quyết 31, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến cơ chế mới tới các đối tượng có liên quan.
Cách làm của Quảng Ngãi cho thấy một chuyển động đáng chú ý: từ tiếp nhận chính sách sang tổ chức thực hiện. Nhà, đất dôi dư không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ phải xử lý để tránh lãng phí, mà còn được đặt trong bài toán khai thác, phát huy giá trị, phục vụ phát triển.
Bên cạnh đó, tỉnh Quảng Ngãi còn tính đến việc tăng cường kiểm tra, thanh tra và gắn kết quả xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư với trách nhiệm của người đứng đầu, tạo áp lực để quá trình xử lý không bị kéo dài.
Trao quyền để địa phương chủ động xử lýTại Hội nghị triển khai Nghị quyết 31 được Bộ Tài chính tổ chức vào ngày 26/6/2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, cả nước còn hơn 11.000 cơ sở nhà, đất đã thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương nhưng cần tiếp tục xử lý để đưa vào khai thác hiệu quả. Thứ trưởng nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn tất thủ tục mà phải đưa tài sản vào sử dụng, tạo ra giá trị mới, tránh bỏ trống, xuống cấp, thất thoát, lãng phí. Làm rõ cơ chế mới, Cục trưởng Cục Quản lý công sản Nguyễn Tân Thịnh cho biết, Nghị quyết 31 tăng cường phân cấp, phân quyền, tạo điều kiện để địa phương chủ động xử lý, khai thác tài sản, với tinh thần: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. |
Tại An Giang, ngay sau khi Nghị quyết 31 được ban hành, địa phương đã triển khai rà soát, xây dựng phương án xử lý nhà, đất dôi dư theo cơ chế đặc thù mới. Tỉnh xác định việc rà soát, phân loại, xây dựng phương án xử lý là bước quan trọng để đưa các cơ sở nhà, đất dôi dư vào sử dụng hiệu quả, tránh để tài sản công tiếp tục bỏ không, xuống cấp hoặc gây lãng phí nguồn lực.
Theo ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính, việc bắt tay vào rà soát, phân loại và xây dựng phương án của các địa phương cho thấy quá trình triển khai Nghị quyết 31 đang được chuyển từ bước quán triệt chính sách sang xử lý từng nhóm tài sản cụ thể. “Đây cũng là khâu có ý nghĩa quyết định, bởi chỉ khi xác định rõ hiện trạng, pháp lý và nhu cầu sử dụng, địa phương mới có thể lựa chọn phương án phù hợp cho từng cơ sở” - ông Thịnh nhấn mạnh.
Từ thực tế tại Quảng Ngãi và An Giang có thể thấy, cơ chế mới đang bắt đầu được cụ thể hóa theo những cách khác nhau: nơi tập trung vào ban hành chỉ đạo, đôn đốc; nơi bắt tay ngay vào rà soát, phân loại, xây dựng phương án. Điểm chung là các địa phương đang cố gắng rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn.
Bên cạnh những động thái nhanh chóng từ Quảng Ngãi và An Giang, câu chuyện xử lý nhà, đất dôi dư tại Phú Thọ lại cho thấy một áp lực khác: khối lượng tài sản cần xử lý rất lớn.
Theo thông tin từ địa phương, hiện toàn tỉnh còn 538 cơ sở nhà, đất dôi dư tiếp tục hoàn thiện phương án xử lý. Trong số này, 422 cơ sở do UBND cấp xã tiếp nhận quản lý đã có phương án xử lý bước đầu (gồm 379 cơ sở xây dựng phương án giao đất, cho thuê đất; 34 cơ sở đề nghị chuyển giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất để quản lý, khai thác; 9 cơ sở dự kiến điều chuyển, chuyển đổi công năng sang nhà văn hóa, cơ sở giáo dục và các công trình phục vụ cộng đồng).
Đáng chú ý, tỉnh Phú Thọ xác định sẽ vận dụng cơ chế tại Nghị quyết 31/2026/NQ-CP để rút ngắn thời gian xử lý và gắn trách nhiệm đánh giá KPI của người đứng đầu. Đây là cách tiếp cận cho thấy địa phương không chỉ tập trung vào việc rà soát, phân loại tài sản mà còn đặt yêu cầu xử lý gắn với tiến độ và trách nhiệm cụ thể.
Cùng với Phú Thọ, Lạng Sơn cũng nhanh chóng đưa yêu cầu triển khai Nghị quyết 31 tới các sở, ban, ngành và chính quyền cấp cơ sở. Công văn số 1784/UBND-KTTH của UBND tỉnh yêu cầu tiếp tục thực hiện nghiêm các nội dung liên quan đến quản lý, sử dụng tài sản công, sắp xếp, xử lý nhà, đất; đồng thời phổ biến rộng rãi các cơ chế mới tới các cơ quan, tổ chức, đơn vị và những đối tượng có nhu cầu khai thác nhà, đất dôi dư.
Những động thái tại Quảng Ngãi, An Giang, Phú Thọ và Lạng Sơn cho thấy một chuyển động mới: Nghị quyết 31 đang được cụ thể hóa bằng những hành động rõ hơn, phạm vi triển khai rộng hơn và trách nhiệm được phân định cụ thể hơn.
Có thể thấy, từ cấp tỉnh tới sở, ngành, từ cơ quan quản lý tài sản tới chính quyền cơ sở, các mắt xích trong quy trình xử lý tài sản đang được kéo vào cùng một guồng hành động. Vấn đề không còn chỉ là “có bao nhiêu” cơ sở nhà, đất dôi dư, mà là bao nhiêu tài sản đã được xử lý, bao nhiêu tài sản được đưa trở lại sử dụng và bao nhiêu tài sản có thể tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế.
Những động thái ban đầu cho thấy một “cuộc đua” mới đang bắt đầu: địa phương nào tổ chức thực hiện nhanh, rõ trách nhiệm, tháo gỡ được điểm nghẽn thì địa phương đó sẽ sớm biến tài sản dôi dư thành nguồn lực phát triển.
Nghị quyết 31 đã mở thêm một cánh cửa, nhưng để những trụ sở bỏ không, những cơ sở nhà, đất chưa được khai thác thực sự “thức dậy”, điều quyết định vẫn là hành động của chính quyền địa phương. Giá trị của cơ chế đặc thù cuối cùng sẽ được đo bằng số tài sản công được đánh thức và đưa trở lại phục vụ phát triển.
