Sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là việc thay đổi tổ chức bộ máy. Đi cùng với đó là bài toán rất lớn về trụ sở làm việc, phương tiện, máy móc, trang thiết bị và hàng nghìn cơ sở nhà, đất cần được bố trí, sắp xếp lại trong thời gian ngắn.
Để đáp ứng yêu cầu này, trong 6 tháng đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã trình cấp có thẩm quyền ban hành 1 nghị quyết, 6 nghị định của Chính phủ, 1 quyết định của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời ban hành 4 thông tư theo thẩm quyền nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác quản lý, sử dụng và xử lý tài sản công (TSC) trong bối cảnh mới. Bộ Tài chính cũng liên tục ban hành các văn bản hướng dẫn, thành lập tổ công tác liên ngành, tổ chức hội nghị trực tuyến với toàn bộ địa phương, thiết lập đường dây nóng và phân công cán bộ phụ trách từng địa bàn để kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
 |
| Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh |
Kết quả bước đầu cho thấy, việc sắp xếp TSC đã góp phần quan trọng bảo đảm bộ máy mới đi vào hoạt động ổn định ngay sau khi hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính. Đến nay, 100% cơ quan, tổ chức, đơn vị sau sắp xếp đã có trụ sở làm việc phục vụ công tác và về cơ bản đã được giao quản lý chính thức.
Đối với cấp xã, toàn bộ 34 địa phương đã hoàn thành việc giao, điều chuyển hoặc mua sắm xe ô tô, bảo đảm mỗi xã mới được trang bị tối thiểu 1 xe ô tô phục vụ công tác. Trong đó, 10 địa phương (Hà Nội, Phú Thọ, Lào Cai, Quảng Trị, Quảng Ninh, Hải Phòng, Khánh Hoà, Đồng Nai, Tây Ninh, Cà Mau) đã bảo đảm đủ 2 xe ô tô phục vụ công tác chung cho mỗi xã theo tiêu chuẩn, định mức quy định.
Bên cạnh đó, 100% xã mới cũng đã được trang bị máy móc, thiết bị phục vụ công việc. Việc điều chỉnh tiêu chuẩn, định mức theo hướng tăng số lượng và nâng mức giá tối đa cho phép các địa phương đầu tư các thiết bị có cấu hình tốt hơn, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong giai đoạn mới.
Những kết quả này góp phần bảo đảm việc giải quyết công việc cho người dân, doanh nghiệp được duy trì liên tục, không bị ảnh hưởng bởi quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy.
Quá trình tinh gọn bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính đã tạo ra số lượng lớn trụ sở, cơ sở nhà, đất không còn nhu cầu sử dụng hoặc sử dụng chưa hiệu quả. Trong nhiều năm, đây từng được xem là một trong những điểm nghẽn của công tác quản lý TSC khi không ít cơ sở bị bỏ trống, xuống cấp hoặc chậm đưa vào khai thác.
Với sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ cùng sự hướng dẫn, đôn đốc của Bộ Tài chính, đến nay toàn bộ 34 địa phương đã hoàn thành việc sắp xếp, xử lý các cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm tất cả các cơ sở nhà, đất đều có chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng hoặc tiếp nhận xử lý.
Tăng tốc xử lý nhà, đất dôi dư6 tháng cuối năm, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đôn đốc các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh sắp xếp, xử lý nhà, đất theo quy định, trọng tâm là các cơ sở dôi dư, bỏ trống hoặc sử dụng kém hiệu quả. Đồng thời, thực hiện nghiêm việc xử lý TSC, trụ sở làm việc sau sắp xếp bộ máy, đơn vị hành chính; kịp thời tháo gỡ vướng mắc và hướng dẫn địa phương trong quản lý, sử dụng TSC và chính sách đất đai. |
Tuy nhiên, việc xác định đơn vị tiếp nhận mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để những tài sản này được đưa vào sử dụng hiệu quả, tránh tình trạng “đóng cửa chờ xử lý” hoặc tiếp tục bị bỏ hoang trong nhiều năm.
Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.
Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính cho biết, mục tiêu của việc sắp xếp không chỉ dừng lại ở việc xác định cơ quan quản lý đối với từng cơ sở nhà, đất mà quan trọng hơn là phải đưa các tài sản này vào khai thác hiệu quả, tạo ra nguồn lực mới cho phát triển.
Vì thế, theo ông Thịnh, các địa phương cần chuyển mạnh tư duy từ xử lý tài sản dôi dư như một nhiệm vụ hành chính sang coi đây là cơ hội để tái cơ cấu và khai thác hiệu quả nguồn lực công phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Thực tế cho thấy, việc xử lý hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư không chỉ giúp chống lãng phí TSC mà còn mở ra cơ hội tạo thêm nguồn lực cho phát triển địa phương. Nhiều cơ sở nhà, đất sau sắp xếp đang được ưu tiên bố trí cho các mục tiêu y tế, giáo dục, văn hóa, thể dục thể thao và các công trình phục vụ cộng đồng. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ công mà còn tiết kiệm một khoản ngân sách rất lớn cho việc đầu tư mới cơ sở hạ tầng, đặc biệt đã góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, bảo đảm người dân được thụ hưởng thành quả của cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy.
Đối với các khu đất có lợi thế phát triển kinh tế, việc đưa vào khai thác theo quy hoạch phù hợp cũng sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính quan trọng cho địa phương trong những năm tới.
Song song với việc xử lý tài sản dôi dư, ngành Tài chính cũng thực hiện một nhiệm vụ có ý nghĩa nền tảng đối với công tác quản trị TSC quốc gia, đó là tổng kiểm kê TSC tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị và tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, quản lý tại thời điểm 0 giờ ngày 1/1/2026.
Đây được xem là cuộc tổng kiểm kê có quy mô lớn nhất từ trước tới nay khi bao phủ hầu hết các loại TSC của Nhà nước, từ trụ sở, đất đai, phương tiện, máy móc thiết bị cho tới các loại tài sản kết cấu hạ tầng.
Để triển khai nhiệm vụ này, Bộ Tài chính đã ban hành kế hoạch tổng thể, tổ chức các hội nghị tập huấn trên phạm vi toàn quốc, đồng thời duy trì cơ chế cập nhật tiến độ hai lần mỗi tuần để kịp thời tháo gỡ các khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện.
Cùng với đó, công tác rà soát, chuẩn hóa dữ liệu được đặc biệt chú trọng nhằm bảo đảm số liệu kiểm kê chính xác, đầy đủ và có tính logic, tạo nền tảng cho việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công trong thời gian tới. Kết quả đến hết tháng 5/2026, toàn bộ các bộ, ngành, địa phương đã hoàn thành việc kiểm kê theo đúng thời hạn quy định.
Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, ý nghĩa của cuộc tổng kiểm kê lần này không chỉ nằm ở việc xác định quy mô và hiện trạng TSC mà quan trọng hơn là tạo nền tảng dữ liệu phục vụ công tác quản trị trong giai đoạn mới.
“Khai thác hiệu quả TSC trước hết phải bắt đầu từ việc biết chúng ta đang có gì, ở đâu, được sử dụng như thế nào và hiệu quả ra sao. Tổng kiểm kê TSC lần này chính là nền móng để tiến tới quản trị TSC theo hướng hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu” - ông Thịnh cho biết.
Theo đánh giá của giới chuyên môn, nếu như cuộc sắp xếp tổ chức bộ máy đang mở ra cơ hội tái cấu trúc nguồn lực công thì cuộc tổng kiểm kê TSC được kỳ vọng sẽ tạo ra “bản đồ số” đầy đủ đầu tiên về TSC quốc gia. Đó cũng là nền tảng để TSC thực sự trở thành nguồn lực cho tăng trưởng, thay vì chỉ là đối tượng của hoạt động quản lý hành chính như trước đây.
