Mở đường bằng thể chế

Năm 2026 mở đầu giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao nhất từ trước đến nay, nhưng vẫn phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn. Để giải được bài toán khó này, nền kinh tế trước hết cần có nguồn lực và phải dựa trên động lực đổi mới sáng tạo. Khơi thông điểm nghẽn thể chế và hoàn thiện pháp luật là chìa khóa then chốt để giải phóng nguồn lực, mở đường cho đổi mới sáng tạo.

Nắm bắt được yêu cầu đó, một trong những trọng tâm của ngành Tài chính trong 6 tháng đầu năm là hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh

Tính đến ngày 30/6/2026, Bộ Tài chính đã trình cấp có thẩm quyền ban hành và ban hành theo thẩm quyền 152 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 2 luật, nghị quyết của Quốc hội; 1 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; 56 nghị định, 6 nghị quyết của Chính phủ; 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 81 thông tư.

Cùng với hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính được triển khai theo hướng giảm thời gian, chi phí và giấy tờ cho người dân, doanh nghiệp. Bộ Tài chính đã thực hiện cắt giảm 797 trong tổng số 962 thủ tục hành chính, đạt 82,84%. Thời gian giải quyết thủ tục được cắt giảm 53,88%, chi phí giải quyết giảm 52,24%; tỷ lệ phân cấp thẩm quyền giải quyết đạt 75,58%.

Đến cuối tháng 6/2026, tổng số thủ tục hành chính còn hiệu lực thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ là 687 thủ tục, giảm 314 thủ tục so với tháng 1/2025.

Về tài khoá, trong 6 tháng đầu năm, chính sách tài khóa tiếp tục được điều hành theo yêu cầu vừa bảo đảm nguồn lực cho phát triển, vừa hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và giữ an toàn tài chính quốc gia.

Đến ngày 30/6/2026, thu ngân sách nhà nước đạt 1.568,2 nghìn tỷ đồng, bằng 62% dự toán và tăng 17,4% so với cùng kỳ. Thu nội địa chiếm trên 86% tổng thu, trong đó nguồn thu từ sản xuất, kinh doanh chiếm gần 70%.

Cùng với quản lý thu, ngành Tài chính đã nghiên cứu, tham mưu ban hành các giải pháp về thuế, phí và lệ phí với giá trị ước tính khoảng 89.000 tỷ đồng. Qua đó, góp phần tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh, ứng phó với biến động của thị trường. Đây là yêu cầu quan trọng trong điều hành tài khóa: thu đúng, thu đủ để bảo đảm nguồn lực công nhưng không làm suy giảm động lực sản xuất.

Trong điều hành chi, những khoản chưa thực sự cấp thiết được rà soát, tiết giảm để ưu tiên nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội. Cân đối ngân sách trung ương và địa phương được bảo đảm; nghĩa vụ trả nợ của Chính phủ được thực hiện kịp thời, đầy đủ.

Huy động các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế

Nếu thể chế mở đường thì đầu tư công là một trong những công cụ trực tiếp đưa nguồn lực vào phát triển. Năm 2026, tổng kế hoạch vốn đầu tư công được Thủ tướng Chính phủ giao là 1.004,6 nghìn tỷ đồng. Đến hết tháng 6, cả nước đã giải ngân 356,9 nghìn tỷ đồng, đạt 35,5% kế hoạch, cao hơn cùng kỳ năm 2025 khoảng 38,4 nghìn tỷ đồng về số tuyệt đối.

Kết quả này cho thấy một lượng vốn lớn hơn đã được đưa vào nền kinh tế, dù yêu cầu đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vẫn còn rất lớn. Để tiếp tục thúc đẩy tiến độ và cải thiện hiệu quả nguồn vốn, Bộ Tài chính đã tiến hành nhiều giải pháp, bao gồm duy trì theo dõi, báo cáo hằng tuần; đôn đốc các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đẩy nhanh phân bổ, giải ngân; công khai kết quả thực hiện để tăng tính minh bạch và trách nhiệm. Kết quả giải ngân được đưa thành một tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư công và chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị.

Đáng chú ý, một nguồn lực lớn khác nằm trong các dự án tồn đọng, kéo dài cũng được đưa vào nền kinh tế. Với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 751, Bộ Tài chính đã tham mưu các cơ chế xử lý, thành lập tổ công tác làm việc tại địa phương, nâng cấp hệ thống theo dõi và hướng dẫn rà soát, phân loại dự án. Trong số 4.608 dự án, đã có 3.791 dự án, tương đương hơn 82%, được phân loại. Đây là cơ sở để từ đó xác định đúng nguyên nhân, thẩm quyền và trách nhiệm xử lý. Mỗi dự án được tháo gỡ sẽ đưa một phần vốn, đất đai và tài sản đã hình thành trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh; hạn chế lãng phí và bổ sung năng lực tăng trưởng.

Việc sắp xếp tài sản công sau tổ chức lại bộ máy cũng được triển khai theo hướng vừa bảo đảm điều kiện vận hành của chính quyền địa phương hai cấp, vừa xử lý nhà, đất dôi dư, tạo quỹ đất cho công trình công cộng và phát triển kinh tế - xã hội.

Dù vậy, nguồn lực nhà nước không thể đáp ứng hết các nhu cầu phát triển. Do đó, một nhiệm vụ quan trọng của ngành Tài chính là tạo khuôn khổ thuận lợi để huy động các nguồn vốn trong xã hội đưa vào phục vụ phát triển kinh tế.

Trong 6 tháng đầu năm, các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp về đất đai, thuế, phí, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nhân lực tiếp tục được cụ thể hóa. Bộ Tài chính cũng làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp để nhận diện vướng mắc từ thực tế sản xuất, kinh doanh, làm căn cứ hoàn thiện chính sách.

Việc hoàn thiện thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu và các dịch vụ tài chính cũng hướng tới hình thành những kênh huy động vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế. Đến ngày 28/6/2026, ba thỏa thuận vay nước ngoài đã được ký kết cho các dự án, với tổng giá trị khoảng 585,7 triệu USD, tương đương 14,7 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 30% so với cùng kỳ. Nguồn vốn này góp phần bổ sung nguồn lực cho các dự án đầu tư, nhất là hạ tầng kinh tế - xã hội và giảm nghèo bền vững.

Bên cạnh đó, trong 6 tháng đầu năm, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao bổ sung 22,3 nghìn tỷ đồng vốn ngân sách trung ương thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia. Chính sách chi ngân sách, hệ thống bảo hiểm xã hội và dự trữ quốc gia tiếp tục được sử dụng để bảo đảm an sinh, xử lý nhiệm vụ cấp bách, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh và hỗ trợ đời sống nhân dân. Nguồn lực này là đã góp phần giải quyết những vấn đề gắn với quyền lợi thiết thực của người dân, thu hẹp khoảng cách phát triển và tạo điều kiện để các nhóm dân cư, địa bàn còn khó khăn thụ hưởng tốt hơn thành quả tăng trưởng.

Những kết quả trên cho thấy, ngành Tài chính đã vừa thực hiện hiệu quả nhiệm vụ huy động nguồn lực, vừa phân bổ và góp phần đưa nguồn lực đến đúng địa chỉ, tạo thêm việc làm, hoàn thiện hạ tầng và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công. Kết quả tăng trưởng từ đó được chuyển hóa thành đời sống ổn định hơn, cơ hội phát triển rộng mở hơn và mạng lưới an sinh vững chắc hơn, giúp mỗi người dân được hưởng thụ những thành quả thiết thực của tăng trưởng.