Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Kim Long Biên - Trưởng ban Pháp chế, Cục Hải quan cho biết, khác với những lần sửa đổi trước đây, quá trình xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan lần này được triển khai theo hướng mở, lấy thực tiễn làm nền tảng và doanh nghiệp làm trung tâm. Ngoài việc lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương và đăng tải dự thảo trên các cổng thông tin điện tử theo quy định, Cục Hải quan còn phối hợp với các hiệp hội doanh nghiệp tổ chức nhiều hội thảo chuyên đề, khảo sát thực tế nhằm lắng nghe đầy đủ ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp trước khi hoàn thiện dự thảo.
 |
| Cán bộ hải quan tiếp nhận và giải quyết hồ sơ xuất khẩu hàng hoá cho doanh nghiệp. Ảnh: CHQ |
Nhiều ý kiến từ đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp đã tập trung phân tích những nội dung sửa đổi có tác động trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm bảo đảm các quy định mới vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Cơ quan hải quan đã và đang nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng của hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp để xây dựng quy định pháp luật ngày càng rõ ràng, chi tiết và có tính định lượng cao hơn.
Theo đại diện Cục Hải quan, mục tiêu của lần sửa đổi này là giúp người khai hải quan thực hiện thủ tục đầy đủ, nhanh chóng và thuận tiện hơn; phù hợp với các cam kết quốc tế và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam đã tham gia. Quan trọng hơn, cải cách thủ tục hải quan sẽ được thúc đẩy trên cơ sở quản lý rủi ro và phân loại mức độ tuân thủ, qua đó biến việc tuân thủ pháp luật từ nghĩa vụ bắt buộc trở thành lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chia sẻ, sau hơn 10 năm thực hiện Luật Hải quan (năm 2014), cộng đồng doanh nghiệp có đủ cơ sở để ghi nhận những bước tiến mạnh mẽ trong cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Từ mô hình khai báo trên hồ sơ giấy, đến nay, gần như toàn bộ quy trình thủ tục cơ bản đã được tự động hóa, thời gian thông quan đối với luồng xanh chỉ còn tính bằng giây, tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa giảm xuống khoảng 2,65%, trong khi số lượng tờ khai tăng lên nhiều lần. Cùng với Cơ chế một cửa quốc gia, nộp thuế điện tử 24/7 và giám sát bằng seal định vị điện tử, những cải cách này đã góp phần giảm đáng kể thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, nền tảng cải cách đó tạo ra kỳ vọng lớn đối với dự thảo Luật Hải quan sửa đổi. Điều quan trọng là các quy định mới phải được thiết kế theo hướng giúp doanh nghiệp giảm ít nhất 30% thời gian, 30% chi phí tuân thủ và 30% điều kiện kinh doanh theo mục tiêu Chính phủ đề ra.
Tinh thần đó cũng được cộng đồng doanh nghiệp đồng tình, ủng hộ. Đại diện Công ty TNHH BowerGroupAsia Việt Nam đề nghị bổ sung cơ chế giải trình trong quá trình đánh giá mức độ tuân thủ để bảo đảm khách quan đối với những trường hợp phát sinh do nguyên nhân khách quan hoặc sự chồng chéo của các quy định pháp luật. Trong khi đó, đại diện Công ty TNHH Canon Việt Nam kiến nghị rà soát quy định đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại chỗ, tránh phát sinh các thủ tục quản lý chuyên ngành không còn phù hợp, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian xử lý.
Tuy tiếp cận từ những góc độ khác nhau, song các ý kiến góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Hải quan sửa đổi đều gặp nhau ở một điểm chung là mong muốn tiếp tục tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu. Đây cũng là cơ sở thực tiễn quan trọng để cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa đồng hành cùng doanh nghiệp trong tiến trình hội nhập và phát triển.
Cắt giảm tối thiểu 30% chi phí tuân thủTheo Phó Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Thành Hưng, để hiện thực hóa mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% chi phí tuân thủ theo Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, dự thảo Luật Hải quan sửa đổi đề xuất nhiều giải pháp cải cách mạnh mẽ như bãi bỏ 16 điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục đối với đại lý làm thủ tục hải quan; kéo dài thời hạn lưu giữ hàng hóa tại kho ngoại quan, cửa hàng miễn thuế và địa điểm thu gom hàng lẻ, đồng thời bãi bỏ nhiều thủ tục xin gia hạn. |
Đề cập phương hướng hoàn thiện dự thảo Luật Hải quan sửa đổi, ông Nguyễn Thành Hưng - Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho hay, việc sửa đổi Luật Hải quan lần này nhằm khắc phục những bất cập sau hơn một thập kỷ thực thi Luật Hải quan năm 2014, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số và những định hướng chiến lược mới của Đảng, Nhà nước. Các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW đều đặt ra yêu cầu hệ thống pháp luật phải mang tính dự báo, đóng vai trò dẫn dắt và giải phóng tối đa các nguồn lực cho tăng trưởng.
Theo lãnh đạo Cục Hải quan, thực tiễn cho thấy, nhiều quy định của Luật Hải quan hiện hành đã không còn theo kịp tốc độ phát triển của chuỗi cung ứng toàn cầu, thương mại điện tử xuyên biên giới và các mô hình kinh doanh mới. Trong bối cảnh dòng chảy thương mại được vận hành theo thời gian thực, việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là nền tảng để xây dựng hải quan số, hải quan thông minh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Điểm nổi bật của dự thảo Luật Hải quan sửa đổi là sự thay đổi về triết lý quản lý. Nếu như trước đây, trọng tâm là quản lý hành chính, kiểm soát trực tiếp, thì nay chuyển mạnh sang tư duy phục vụ, kiến tạo, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và thúc đẩy tuân thủ tự nguyện trên cơ sở quản lý rủi ro hiện đại. Cơ quan Hải quan đóng vai trò hỗ trợ, tạo môi trường minh bạch, giảm tối đa chi phí tuân thủ để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hải quan số, dự thảo Luật Hải quan sửa đổi cũng tạo nền tảng pháp lý cho việc chuyển từ số hóa quy trình sang quản trị bằng dữ liệu. Hồ sơ, chứng từ hải quan sẽ được chuẩn hóa thành các thông điệp dữ liệu điện tử, kết nối đồng bộ với các cơ sở dữ liệu quốc gia và hệ thống của các bộ, ngành.
Một điểm mới đáng chú ý là việc luật hóa cơ chế thông quan tự động trên nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI). Hệ thống sẽ tự động đối chiếu thông tin tờ khai với dữ liệu quản lý và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp để quyết định phân luồng hàng hóa theo thời gian thực. Toàn bộ quá trình được vận hành bằng thuật toán, hạn chế tối đa sự can thiệp chủ quan của con người, qua đó tăng tính minh bạch trong thực thi công vụ.
Dự thảo Luật cũng dành một chương riêng để hoàn thiện cơ chế quản lý đối với thương mại điện tử xuyên biên giới - lĩnh vực đang phát triển rất nhanh nhưng còn nhiều khoảng trống pháp lý. Thay vì chỉ tập trung vào người mua, dự thảo chuyển sang xác lập trách nhiệm pháp lý của các sàn thương mại điện tử thông qua cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu đơn hàng và thanh toán với cơ quan hải quan, đồng thời yêu cầu xác thực định danh điện tử đối với người mua. Khi dòng hàng, dòng tiền và thông tin định danh được minh bạch ngay từ đầu, cơ quan hải quan có đủ dữ liệu để đưa ra quyết định thông quan nhanh chóng, đồng thời kiểm soát hiệu quả các hành vi lợi dụng chính sách miễn thuế hoặc chia nhỏ đơn hàng để gian lận.
