Doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của cải cách

Muốn đạt tốc độ tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tiếp, động lực không chỉ đến từ đầu tư công, xuất khẩu hay mở rộng tổng cầu, mà quan trọng hơn là phải tạo được sự chuyển biến ngay ở cấp độ doanh nghiệp - chủ thể trực tiếp tạo ra tăng trưởng, việc làm và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nội dung này là thông điệp xuyên suốt được các chuyên gia nhấn mạnh tại diễn đàn.

Các chuyên gia thảo luận tại diễn đàn. Ảnh: Hải Anh

Ông Phạm Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, mô hình tăng trưởng của Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ. Trong giai đoạn mới, tăng trưởng cần dựa nhiều hơn vào năng suất lao động, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chất lượng doanh nghiệp, thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác lợi thế chi phí thấp.

Theo ông Phạm Anh Tuấn, doanh nghiệp vừa là đối tượng chịu tác động trực tiếp từ những biến động của kinh tế thế giới, vừa là lực lượng quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao. Khi doanh nghiệp “khỏe mạnh”, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế sẽ được nâng lên; ngược lại, nếu doanh nghiệp suy yếu, mọi mục tiêu tăng trưởng đều khó đạt được.

Trong bối cảnh Việt Nam đang có nhiều cơ hội từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và dòng vốn FDI chất lượng cao, khu vực doanh nghiệp cũng phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ chi phí đầu vào, các tiêu chuẩn xanh, môi trường - xã hội - quản trị (ESG), yêu cầu chuyển đổi số và sự cạnh tranh gay gắt của thương mại điện tử xuyên biên giới.

Chỉ ra 4 “điểm nghẽn” lớn đang cản trở sự phát triển của doanh nghiệp, gồm thể chế, khả năng tiếp cận các nguồn lực, năng lực nội tại của doanh nghiệp và thị trường, ông Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh, trong bối cảnh yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới công nghệ ngày càng cao, nếu những nút thắt này không được tháo gỡ, mục tiêu tăng trưởng sẽ gặp nhiều thách thức.

Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nhìn nhận, 3 rào cản lớn nhất hiện nay đối với doanh nghiệp là khả năng tiếp cận vốn, đất đai và công nghệ; chi phí tuân thủ pháp luật và hệ thống chính sách vẫn thiên về hỗ trợ trước mắt hơn là tạo nền tảng phát triển dài hạn.

Tại hội thảo, các chuyên gia đều cho rằng, cải cách thể chế cần được đặt ở vị trí trung tâm của chương trình cải cách kinh tế. Chính sách cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ theo năng lực và từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp; nâng cao tính minh bạch và khả năng dự báo của chính sách, khơi thông các nguồn lực về vốn, đất đai, công nghệ, dữ liệu và nhân lực chất lượng cao.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy phát triển thị trường vốn, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI, hình thành các cụm ngành có khả năng lan tỏa công nghệ, từ đó tạo ra năng lực cạnh tranh mới thay vì chỉ giải quyết những khó khăn trước mắt.

Khơi thông tín dụng, tạo động lực tăng trưởng mới

Nếu cải cách thể chế được xem là điều kiện tiên quyết, thì tín dụng và dòng vốn là nguồn lực giúp doanh nghiệp hiện thực hóa các kế hoạch đầu tư, đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất.

Theo PGS.TS. Phạm Thị Hoàng Anh - Học viện Ngân hàng, năm 2026, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát, giữ ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng.

Ngoài việc duy trì mặt bằng lãi suất ở mức hợp lý, ngành ngân hàng đang từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp.

Đáng chú ý, Thông tư số 25/2026/TT-NHNN đã điều chỉnh nhiều quy định về tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng, trong đó nâng tỷ lệ tối đa sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%, đồng thời điều chỉnh cách tính tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa để các tổ chức tín dụng mở rộng cung ứng vốn cho nền kinh tế.

PGS.TS. Phạm Thị Hoàng Anh đánh giá, định hướng điều hành tín dụng năm 2026 không đơn thuần là mở rộng quy mô vốn, mà hướng mạnh dòng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các động lực tăng trưởng mới.

Đáng chú ý, nhiều khoản vay phục vụ nhà ở xã hội và các dự án quy mô lớn có tác động lan tỏa đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ không tính vào hạn mức tăng trưởng tín dụng. Đây được đánh giá là bước điều hành linh hoạt, vừa kiểm soát rủi ro, vừa tạo điều kiện cho dòng vốn chảy vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao.

Cùng với đó, nhiều chính sách hỗ trợ mới đang được nghiên cứu và triển khai như hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp thực hiện các dự án xanh, gói tín dụng quy mô lớn cho hạ tầng và công nghệ số, mở rộng hoạt động cho thuê tài chính đối với phần mềm, tài sản trí tuệ và dữ liệu, phát triển tín dụng theo chuỗi giá trị dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Tuy nhiên, các chuyên gia thẳng thắn chỉ ra rằng, những chính sách này chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ với cải cách thể chế và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Dòng vốn chỉ có thể tạo ra tăng trưởng khi doanh nghiệp có khả năng hấp thụ vốn, có dự án khả thi và hoạt động trong môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch.

Đồng quan điểm, ông Tô Hoài Nam cho rằng, cần ưu tiên hoàn thiện thể chế để doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, được tiếp cận công bằng các nguồn lực. Quan trọng hơn, tư duy quản lý cần chuyển từ “hỗ trợ” sang “kiến tạo”.

Từ góc độ nghiên cứu, ông Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh, việc khơi thông nguồn lực tài chính phải đi cùng cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn, nâng cao năng lực quản trị và đổi mới công nghệ của doanh nghiệp. PGS.TS. Phạm Thị Hoàng Anh khẳng định, ngành ngân hàng sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua các giải pháp tín dụng linh hoạt, ưu tiên vốn cho các lĩnh vực sản xuất, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.