Khi dòng tiền trở thành bài toán sống còn

Mỗi mùa công bố báo cáo tài chính, lợi nhuận thường là chỉ tiêu được giới đầu tư quan tâm nhiều nhất. Tuy nhiên, trong những giai đoạn nhiều biến động, điều quyết định doanh nghiệp có thể duy trì hoạt động liên tục lại là câu chuyện dòng tiền. Khi tiền không quay trở lại đủ nhanh để đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán, doanh nghiệp có thể buộc phải tăng vay, bán tài sản hoặc tái cấu trúc, ngay cả khi doanh thu vẫn duy trì ở quy mô lớn.

Từng là một trong những doanh nghiệp nông nghiệp lớn nhất Việt Nam, Tập đoàn Lộc Trời vẫn chưa thể vực dậy sau cuộc khủng hoảng năm 2024. Trong thông báo phát đi từ một ngân hàng có trụ sở tại TP. Hồ Chí Minh, các tài sản đảm bảo gồm quyền sử dụng đất hơn 700 m2 cùng tài sản gắn liền với đất tại phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh và khu đất cơ sở sản xuất, kinh doanh hơn 988 m2 sẽ được xử lý để thanh toán các khoản nợ thông qua phương thức bán đấu giá. Tính đến tháng 11/2025, dư nợ của Lộc Trời tại ngân hàng này là hơn 99,4 tỷ đồng.

Từng là một trong những doanh nghiệp nông nghiệp lớn nhất Việt Nam, Tập đoàn Lộc Trời vẫn chưa thể vực dậy sau cuộc khủng hoảng năm 2024. Ảnh tư liệu

Theo cập nhật tại báo cáo tài chính công bố gần nhất vào quý I/2024, hơn một nửa tổng tài sản của Lộc Trời nằm ở các khoản phải thu khách hàng, trong khi tiền và các khoản tương đương tiền chỉ còn hơn 100 tỷ đồng. Dòng tiền kinh doanh tiếp tục âm, doanh nghiệp phải liên tục xoay vòng vốn vay cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong quý đầu năm 2024, Lộc Trời tăng vay mới hơn 4.500 tỷ đồng và đồng thời cũng phải trả gần tương ứng số nợ gốc đến hạn, đưa dư nợ vay lên hơn 6.300 tỷ đồng.

Tập đoàn Lộc Trời hoạt động chính trong lĩnh vực sản xuất thuốc bảo vệ cây trồng, kinh doanh hóa chất, hạt giống, bao bì giấy và chế biến gạo xuất khẩu. Từng hưởng lợi từ chu kỳ tăng mạnh của giá gạo thế giới năm 2022, lợi nhuận của doanh nghiệp này lao dốc ngay năm sau đó do phí lãi vay và chi phí quản lý doanh nghiệp tăng cao, chủ yếu là chi phí dự phòng phải thu khó đòi.

Khi dòng tiền bị “kẹt” trong công nợ và vòng quay vốn chậm lại, áp lực nhanh chóng lan sang hoạt động vận hành, dẫn đến tình trạng chậm thanh toán tiền mua lúa cho nông dân từng phát sinh, dù doanh nghiệp đã hoàn tất nghĩa vụ sau đó. Đến nay, cổ phiếu LTG của Lộc Trời đã bị đình chỉ giao dịch từ ngày 26/6/2026 do chưa công bố đầy đủ các báo cáo tài chính theo quy định. Hệ quả từ việc dòng tiền mất cân đối trong thời gian dài đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh, quản trị công ty và niềm tin của thị trường.

Trên thực tế, quá trình phục hồi sau khó khăn về tài chính vốn không đơn giản. Tổng Công ty cổ phần Xây lắp Dầu khí Việt Nam (Petrocons, mã CK: PVX) đã từng bước cải thiện dòng tiền nhờ việc đẩy nhanh tiến độ hoàn thành Nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2 - nơi Petrocons đảm nhận vai trò tổng thầu EPC. Quy mô tồn kho, cũng là chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang tại các dự án, đã giảm đáng kể.

Tuy nhiên, việc cải thiện dòng tiền mới chỉ là bước khởi đầu. Những áp lực tài chính tích tụ qua nhiều năm vẫn chưa thể xử lý trong thời gian ngắn. Báo cáo tài chính năm 2025 cho thấy, Petrocons vẫn còn khoản lỗ lũy kế lớn, nợ phải trả chiếm tỷ trọng rất cao trong cơ cấu nguồn vốn và kiểm toán tiếp tục từ chối đưa ra ý kiến do hàng loạt vấn đề không thể đánh giá được ảnh hưởng.

Gần nhất, cuối tháng 6 vừa qua, Petrocons phát hành thư mời quan tâm tìm kiếm đơn vị tư vấn tái cấu trúc tổng thể với mục tiêu khôi phục hoạt động sản xuất, kinh doanh, xây dựng chiến lược phát triển và từng bước đưa doanh nghiệp trở lại trạng thái tài chính lành mạnh.

Lợi thế cạnh tranh từ nguồn tiền có sẵn

Khi dòng tiền không còn đủ để duy trì vòng quay vốn và đáp ứng các nghĩa vụ tài chính, doanh nghiệp buộc phải chuyển từ mục tiêu tăng trưởng sang ưu tiên thanh khoản và tái cấu trúc. Chỉ khi bài toán dòng tiền được giải quyết, doanh nghiệp mới có cơ hội lấy lại thế chủ động cho chặng đường phát triển tiếp theo. Trong khi đó, các doanh nghiệp sở hữu dòng tiền và nền tảng tài chính lành mạnh lại có thêm quyền lựa chọn trước biến động của thị trường.

Phản ứng của Công ty cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) thời gian qua là một ví dụ. Sau sự cố cựu Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ (P-Lab) bị bắt, giá cổ phiếu PNJ giảm sàn 3 phiên liên tiếp với lượng dư bán giá sàn không được khớp lệnh vượt trên chục triệu cổ phiếu.

Cùng với việc ưu tiên đảm bảo quyền lợi khách hàng và duy trì hoạt động kinh doanh bình thường, Hội đồng Quản trị PNJ đã thông qua chủ trương lấy ý kiến cổ đông về phương án mua lại cổ phiếu quỹ với mục tiêu bảo vệ giá trị doanh nghiệp và lợi ích của cổ đông.

Quyết định mua lại cổ phiếu của chính công ty không đơn thuần là một biện pháp hỗ trợ giá cổ phiếu. Việc mua cổ phiếu quỹ luôn đòi hỏi doanh nghiệp phải sử dụng nguồn tiền thực có trên bảng cân đối kế toán. Điều đó đồng nghĩa, doanh nghiệp cần có năng lực tài chính đủ mạnh và thanh khoản dồi dào mới có khả năng chủ động thực hiện các quyết định phân bổ vốn như vậy, bên cạnh việc ưu tiên nguồn lực để xử lý các nghĩa vụ nợ hoặc duy trì hoạt động thường nhật.

Trong những giai đoạn bất định, nguồn tiền có sẵn trở thành “lớp đệm” quan trọng của doanh nghiệp. Lớp đệm này không chỉ giúp hấp thụ những cú sốc bất ngờ, mà còn tạo khoảng thời gian cần thiết để ban lãnh đạo đưa ra các quyết định chiến lược thay vì bị cuốn vào áp lực thanh khoản ngắn hạn. Doanh nghiệp có thể chủ động đáp ứng nghĩa vụ với khách hàng, thanh toán đúng hạn cho nhà cung cấp, duy trì tiến độ dự án mà không phải bán tài sản hoặc huy động vốn trong thời điểm bất lợi.

Khi dòng tiền suy yếu, doanh nghiệp buộc phải dành nguồn lực để xử lý các nghĩa vụ trước mắt, từ thanh toán công nợ, cơ cấu nợ đến tái cấu trúc hoạt động. Ngược lại, khi sở hữu một “bộ đệm” tiền đủ lớn, doanh nghiệp có thêm quyền lựa chọn để bảo vệ khách hàng, củng cố niềm tin của cổ đông và chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, dòng tiền sẽ là yếu tố quyết định doanh nghiệp có đủ sức chống chịu trước biến cố và chuyển hóa cơ hội thành tăng trưởng bền vững hay không.