Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn ghi nhận kết quả tích cực.
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 6 tháng đầu năm 2026 đạt 549,69 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 266,52 tỷ USD, tăng 21%; nhập khẩu đạt 283,17 tỷ USD, tăng 33,4%.
 |
| Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh |
Đà tăng trưởng này không chỉ phản ánh sự phục hồi của nhu cầu tại nhiều thị trường mà còn cho thấy hiệu quả của các chính sách điều hành kinh tế vĩ mô, hỗ trợ sản xuất, xúc tiến thương mại và hội nhập quốc tế. Đồng thời, đây cũng là minh chứng cho khả năng thích ứng ngày càng tốt của cộng đồng doanh nghiệp trước những biến động của thương mại toàn cầu.
Cơ cấu xuất khẩu tiếp tục duy trì nền tảng vững chắc với nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 239,8 tỷ USD, chiếm khoảng 90% tổng kim ngạch. Nhóm nông, lâm, thủy sản đóng góp gần 25 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong tăng trưởng xuất khẩu.
Đáng chú ý, cả nước có 29 mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, trong đó 5 mặt hàng vượt 10 tỷ USD gồm điện tử, máy tính và linh kiện; máy móc, thiết bị; điện thoại và linh kiện; dệt may; giày dép. Những kết quả này cho thấy năng lực sản xuất trong nước tiếp tục được củng cố, đồng thời phản ánh hiệu quả từ việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), mức tăng trưởng xuất khẩu khoảng 21% trong bối cảnh hiện nay là rất tích cực. Nếu duy trì được nhịp độ này, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2026 hoàn toàn có khả năng vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Tuy nhiên, ông Hải cũng lưu ý, nhập khẩu tăng mạnh chủ yếu do doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên liệu để mở rộng sản xuất, đặc biệt ở khu vực FDI, đồng thời chủ động dự trữ nguyên liệu phục vụ các đơn hàng cuối năm.
Nếu chính sách tạo nền tảng thì doanh nghiệp chính là nhân tố quyết định chuyển hóa cơ hội thành tăng trưởng.
Theo ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), xuất khẩu thủy sản nửa đầu năm 2026 ước đạt khoảng 5,7 tỷ USD, tăng khoảng 11% so với cùng kỳ. Dù tốc độ tăng trưởng quý II chậm lại do thị trường Hoa Kỳ biến động và xuất khẩu cá ngừ suy giảm, kết quả này vẫn phản ánh nỗ lực duy trì sản xuất và mở rộng thị trường của doanh nghiệp.
Ngay từ đầu năm, Vasep đã tăng 30 - 40% các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại và kết nối thị trường. Hiệp hội cũng đánh giá cao những cải cách thủ tục hành chính của các bộ, ngành, góp phần tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.
Cải cách thủ tục, tối ưu FTA để thúc đẩy tăng trưởngĐể duy trì đà tăng trưởng và hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số, Chính phủ và Bộ Công thương đã quyết liệt triển khai các giải pháp đồng bộ như cắt giảm 367/658 điều kiện kinh doanh, tương đương trên 55,7%, bãi bỏ 111 thủ tục hành chính và đơn giản hóa 177 thủ tục hành chính và tối ưu hóa các Hiệp định thương mại tự do. |
Tuy nhiên, ngành thủy sản vẫn đối mặt với nhiều sức ép như thiếu lao động, khó tiếp cận tín dụng, chi phí đầu vào tăng và yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU), cũng như các tiêu chuẩn môi trường.
Ở lĩnh vực dệt may, kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm đạt khoảng 22,2 tỷ USD, tăng 1,7% so với cùng kỳ năm trước. Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, ngành đang chịu áp lực từ sức mua phục hồi chậm tại các thị trường lớn, cạnh tranh gay gắt về giá, phụ thuộc 60 - 70% nguyên phụ liệu nhập khẩu, cùng với chi phí thực hiện các tiêu chuẩn ESG, truy xuất nguồn gốc và rủi ro từ chính sách thương mại.
Trong khi đó, ngành chế biến gỗ có lợi thế khi chủ động được trên 80% nguồn nguyên liệu từ rừng trồng trong nước. Theo ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, đây là nền tảng quan trọng giúp ngành duy trì xuất siêu và nâng cao giá trị gia tăng.
Dẫu vậy, doanh nghiệp gỗ cũng đang chịu áp lực từ chi phí logistics, yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về tính hợp pháp của gỗ, truy xuất nguồn gốc và phát triển xanh. Để thích ứng, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đa dạng hóa thị trường, tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) và mở rộng xuất khẩu sang những thị trường mới.
Để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong những tháng cuối năm, giới chuyên gia cho rằng cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn mà doanh nghiệp đang gặp phải.
Theo Bộ Công thương, ưu tiên trước mắt là khơi thông sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị hàng hóa Việt Nam. Việc xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng phát triển các ngành công nghiệp chủ lực, qua đó nâng cao năng lực xuất khẩu trong dài hạn.
Cùng với đó, hoạt động xúc tiến thương mại cần tiếp tục được đẩy mạnh, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường và ứng phó hiệu quả với các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe liên quan đến truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh, sở hữu trí tuệ và phòng vệ thương mại.
Một dư địa quan trọng khác là khai thác hiệu quả mạng lưới 17 FTA mà Việt Nam đang tham gia. Để tận dụng ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp cần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, đáp ứng quy tắc xuất xứ và chủ động phòng ngừa rủi ro gian lận xuất xứ.
Theo ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, ngành dệt may không còn nhiều dư địa để tăng trưởng theo chiều rộng mà cần chuyển mạnh sang nâng cao năng suất, gia tăng giá trị, chủ động nguyên phụ liệu, đa dạng hóa thị trường và thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Cao Hữu Hiếu - Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), cho biết mục tiêu xuất khẩu 48 - 49 tỷ USD trong năm 2026 sẽ được thực hiện thông qua chiến lược tăng trưởng theo chiều sâu, tập trung nâng cao hiệu quả sản xuất, gia tăng giá trị gia tăng và cải thiện năng suất lao động.
Theo ông Hiếu, Vinatex sẽ tiếp tục xây dựng các kịch bản điều hành linh hoạt theo diễn biến thị trường, đặc biệt trước những thay đổi về chính sách thuế của Hoa Kỳ. Song song với việc kiểm soát nguyên liệu, chi phí sản xuất và ưu tiên các đơn hàng có giá trị gia tăng cao, doanh nghiệp sẽ đẩy mạnh đầu tư vào chuỗi dệt - nhuộm, điện mặt trời áp mái, sản xuất tuần hoàn, đo lường phát thải carbon và phát triển nhà máy thông minh nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ESG của các thương hiệu quốc tế.
Với nền tảng tăng trưởng tích cực trong nửa đầu năm, cùng sự đồng hành của Nhà nước và nỗ lực chuyển đổi của cộng đồng doanh nghiệp, xuất khẩu được kỳ vọng sẽ tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, để giữ vững mục tiêu tăng trưởng hai con số, việc tháo gỡ khó khăn, nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng dư địa thị trường cần được triển khai quyết liệt hơn trong những tháng cuối năm.
