Chuyển đổi xanh là động lực của mô hình tăng trưởng mới

Phát biểu tại Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026”, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp và các tiêu chuẩn xanh đang định hình lại thương mại, đầu tư cũng như chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi quốc gia, doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại sự kiện. Ảnh: QT

Theo Phó Thủ tướng, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, trong khi nền kinh tế có độ mở lớn, nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng mạnh để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cao trong những năm tới. Bên cạnh đó, các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng áp dụng nhiều tiêu chuẩn về phát thải, môi trường và phát triển bền vững, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải nhanh chóng thích ứng nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 mà Việt Nam đưa ra tại COP26 không chỉ thể hiện trách nhiệm với cộng đồng quốc tế mà còn là định hướng chiến lược nhằm đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế và hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Phó Thủ tướng cho biết, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng về tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường và bảo đảm an ninh năng lượng. Đặc biệt, Quốc hội vừa thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, tạo nền tảng thể chế quan trọng để thúc đẩy đầu tư, đổi mới công nghệ và phát triển hệ thống năng lượng hiện đại, bền vững.

Theo Phó Thủ tướng, để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn tới, Việt Nam phải xây dựng được nền tảng năng lượng đủ mạnh, đa dạng và an toàn. Vì vậy, Chính phủ sẽ tiếp tục ưu tiên phát triển đồng bộ các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, điện sinh khối; thúc đẩy nghiên cứu và phát triển hydrogen, amoniac xanh; đầu tư hệ thống truyền tải điện, lưới điện thông minh và các giải pháp lưu trữ năng lượng hiện đại nhằm nâng cao khả năng tích hợp các nguồn năng lượng sạch.

Cùng với đó, Việt Nam sẽ từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch theo lộ trình phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu giảm phát thải với yêu cầu an ninh năng lượng và tăng trưởng kinh tế. Chính phủ cũng sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế phát triển thị trường điện cạnh tranh, khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư vào lĩnh vực năng lượng.

“Chuyển đổi xanh, giảm phát thải và phát triển bền vững không chỉ là yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế mà phải trở thành động lực tăng trưởng mới, tạo lợi thế cạnh tranh mới cho nền kinh tế Việt Nam” - Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đồng tình với quan điểm này, Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) - ông Nguyễn Quang Vinh cho rằng, Net Zero đang trở thành “chuẩn năng lực cạnh tranh” mới của các quốc gia và doanh nghiệp. Theo ông, chuyển dịch năng lượng không chỉ giúp thực hiện các cam kết về khí hậu mà còn mở ra cơ hội đổi mới mô hình tăng trưởng, thu hút dòng vốn đầu tư xanh, nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đồng hành cùng doanh nghiệp hiện thực hóa mục tiêu Net Zero

Cũng tại diễn đàn, nhấn mạnh vai trò của cộng đồng doanh nghiệp, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng doanh nghiệp là lực lượng giữ vai trò then chốt trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu Net Zero. Vì vậy, mỗi doanh nghiệp cần chủ động xây dựng lộ trình giảm phát thải, tích hợp các tiêu chí ESG vào chiến lược phát triển dài hạn; đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ sạch, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: QT

Theo Phó Thủ tướng, doanh nghiệp cũng cần từng bước thực hiện kiểm kê phát thải khí nhà kính, minh bạch dữ liệu môi trường, tham gia thị trường carbon và công bố thông tin phát triển bền vững để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

“Doanh nghiệp nào chuyển đổi sớm, quản trị tốt dữ liệu phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đáp ứng tốt các tiêu chuẩn xanh sẽ có lợi thế lớn hơn trong tiếp cận thị trường, tiếp cận nguồn vốn và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu” - Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận nguồn lực, vốn, công nghệ và thị trường. Đồng thời, đẩy mạnh phát triển tài chính xanh, tín dụng xanh, trái phiếu xanh và vận hành hiệu quả thị trường carbon trong nước nhằm tạo thêm nguồn lực cho đầu tư vào các dự án phát thải thấp.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị các bộ, ngành và địa phương tiếp tục quán triệt tinh thần chuyển từ cam kết sang hành động, từ định hướng sang các dự án cụ thể, từ chính sách chung sang những kết quả có thể đo lường. Trong đó, các địa phương cần chủ động rà soát quy hoạch, chuẩn bị danh mục dự án xanh, cải thiện môi trường đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp triển khai các dự án năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải.

Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Vinh cho biết, nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện đã thay đổi tư duy, không còn coi chuyển đổi xanh là chi phí mà xem đây là cơ hội để đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, tiếp cận nguồn vốn xanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, theo ông, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp không ít khó khăn về vốn, công nghệ, nguồn nhân lực, dữ liệu phát thải và năng lực quản trị ESG. Do đó, chuyển đổi xanh không thể là nỗ lực đơn lẻ của doanh nghiệp mà cần sự đồng hành của Nhà nước, các tổ chức tài chính, địa phương và các đối tác quốc tế để hình thành hệ sinh thái hỗ trợ hiệu quả.

Khẳng định cam kết đồng hành với cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Vinh cho biết VCCI sẽ tiếp tục thúc đẩy các sáng kiến hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững, trong đó có Chương trình công bố doanh nghiệp bền vững (CSI) đã được triển khai hơn 10 năm qua.

Chương trình không chỉ góp phần lan tỏa tư duy phát triển bền vững mà còn giúp nhiều doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, tăng sức cạnh tranh và gắn kết hiệu quả giữa tăng trưởng kinh tế với trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường.