Áp lực môi trường gia tăng: Net Zero không còn là lựa chọn

Theo ông Nguyễn Quang Vinh - Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD), trong bối cảnh thách thức chuyển đổi xanh ngày càng lớn, diễn đàn do VCCI khởi xướng không chỉ mở ra không gian đối thoại chính sách, mà còn hướng tới thúc đẩy các giải pháp cụ thể, huy động nguồn lực và hành động thực chất từ cộng đồng doanh nghiệp để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam.

Hành động Net Zero thực chất: VCCI phát động diễn đàn năng lượng - môi trường 2026. Ảnh: TL

Việt Nam đang ở “điểm giao” giữa tăng trưởng nhanh và áp lực môi trường ngày càng lớn. Từ ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, suy giảm tài nguyên, đến các hiện tượng thời tiết cực đoan, tất cả đang tạo ra sức ép buộc nền kinh tế phải chuyển đổi mô hình phát triển.

Là một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, Việt Nam đã đưa ra cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại COP26. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất không nằm ở mục tiêu, mà ở năng lực hiện thực hóa mục tiêu đó.

Ông Nguyễn Quang Vinh nhận định, hành trình Net Zero của Việt Nam đang đối mặt với ba “nút thắt” lớn: vốn, công nghệ và thể chế. Nhu cầu vốn cho chuyển đổi năng lượng và phát triển hạ tầng xanh là rất lớn, trong khi khả năng hấp thụ và tiếp cận các dòng tài chính xanh còn hạn chế. Công nghệ lõi, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng sạch, vẫn phụ thuộc vào bên ngoài.

Ở góc nhìn độc lập, nhiều chuyên gia năng lượng cho rằng, Việt Nam đang đứng trước “bài toán kép”: vừa phải đảm bảo an ninh năng lượng cho tăng trưởng, vừa phải giảm nhanh cường độ phát thải. Nếu không có cơ chế điều phối hiệu quả và thị trường carbon vận hành thực chất, mục tiêu Net Zero sẽ gặp rủi ro chậm tiến độ.

Một vấn đề khác được nhấn mạnh là khoảng cách giữa chính sách và thực thi. Dù nhiều chủ trương, chiến lược đã được ban hành, song năng lực triển khai ở cấp địa phương và doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, lại đang thiếu nguồn lực và thông tin để tham gia chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh đó, việc VCCI phát động Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026” được xem là bước đi nhằm “lấp khoảng trống” giữa cam kết và hành động. Không chỉ dừng ở việc trao đổi chính sách, diễn đàn hướng tới tạo ra cơ chế kết nối và thúc đẩy triển khai thực tế.

Thúc đẩy hành động chuyển đổi xanh

Điểm khác biệt của Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026” nằm ở cách tiếp cận: không chỉ là diễn đàn thảo luận, mà là nền tảng thúc đẩy hành động và kết nối nguồn lực.

Thông qua VBCSD, VCCI đặt mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh, từ tiếp cận chính sách, công nghệ đến tài chính.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy - Chủ tịch Hội đồng Năng lượng Thế giới tại Việt Nam (WEC-VN) cũng chia sẻ, chuyển dịch năng lượng là quá trình phức tạp, đòi hỏi sự hợp tác đa bên và đổi mới liên tục. “Không một quốc gia hay doanh nghiệp nào có thể tự mình giải quyết. Điều cần thiết là tạo ra các nền tảng để cùng đồng kiến tạo giải pháp” - bà Nguyễn Thị Thanh Thúy nói.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều chuyên gia cho rằng áp lực chuyển đổi xanh đang ngày càng trở nên “hữu hình” thông qua các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG), cũng như các cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới từ các thị trường xuất khẩu lớn. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc.

Diễn đàn vì vậy được kỳ vọng sẽ đóng vai trò “bệ đỡ” để doanh nghiệp tiếp cận thông tin, công nghệ và nguồn vốn. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc lựa chọn, vinh danh các mô hình, sáng kiến tiêu biểu trong lĩnh vực năng lượng và môi trường. Đây không chỉ là hoạt động tôn vinh, mà còn góp phần lan tỏa các thực tiễn tốt, tạo hiệu ứng dẫn dắt thị trường.

Bên cạnh đó, việc kết nối với các quỹ khí hậu, nhà đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế được xem là điểm then chốt. Theo các chuyên gia, nếu không khơi thông được dòng vốn xanh, quá trình chuyển đổi sẽ khó đạt quy mô và tốc độ như kỳ vọng.

Theo kế hoạch, diễn đàn sẽ diễn ra vào ngày 11-12/6/2026 với sự tham gia của lãnh đạo Chính phủ, các tổ chức quốc tế, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Điểm nhấn của chương trình là chuỗi hoạt động đa dạng: các phiên thảo luận chuyên sâu về năng lượng và môi trường, chương trình bình xét và vinh danh các sáng kiến “Năng lượng và môi trường xanh bền vững tại Việt Nam”, cùng triển lãm “Con đường xanh - Net Zero Việt Nam”.

Không gian triển lãm được kỳ vọng trở thành cầu nối giữa doanh nghiệp với các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính xanh, nhà tài trợ và hệ sinh thái chuyên gia, qua đó thúc đẩy các dự án chuyển đổi xanh từ ý tưởng đến triển khai thực tế.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây không chỉ là một diễn đàn thường niên, mà có thể trở thành một “hạ tầng mềm” quan trọng, giúp kết nối chính sách với thị trường, doanh nghiệp với nguồn lực, qua đó rút ngắn hành trình tiến tới Net Zero của Việt Nam.

Đồng thời đó, trong năm 2026, VCCI tiếp tục triển khai các chương trình như Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) và chương trình đánh giá, công bố Doanh nghiệp bền vững tại Việt Nam (CSI), qua đó tạo thành chuỗi hành động xuyên suốt thúc đẩy chuyển đổi xanh trong cộng đồng doanh nghiệp.