Tháo “điểm nghẽn” thể chế để khơi thông nguồn lực

Chiều 23/4, tại Hà Nội, Diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh 2026” thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh. Ảnh: HA

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng trưởng nhanh mà còn phải bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện đúng các “điểm nghẽn” về thể chế, chính sách và tổ chức thực thi là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược.

Các nghị quyết lớn của Đảng đã xác định hoàn thiện thể chế phát triển là một trong những đột phá chiến lược nhằm khơi thông nguồn lực. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở việc ban hành chính sách mà còn ở chất lượng thực thi, tính đồng bộ và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật. Thể chế phải đi trước một bước, tạo không gian phát triển, biến tiềm năng thành nguồn lực, biến nguồn lực thành động lực.

Từ góc nhìn này, nhiều ý kiến cho rằng, điểm nghẽn hiện nay không chỉ là thiếu vốn, mà còn là cách phân bổ, sử dụng nguồn lực và sự thiếu liên kết giữa các chủ thể. Nếu không giải quyết đồng bộ, các nguồn lực sẽ tiếp tục bị phân tán, kém hiệu quả.

Tại diễn đàn, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn đặt vấn đề: vì sao tăng trưởng xanh trở nên cấp thiết trong giai đoạn hiện nay?

Theo ông, mô hình tăng trưởng truyền thống đang bộc lộ rõ những giới hạn, đặc biệt là sự phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, khai thác tài nguyên và lao động chi phí thấp. Những yếu tố này không còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững, thậm chí làm gia tăng rủi ro cho nền kinh tế.

Trong khi đó, thị trường quốc tế đang thay đổi nhanh chóng. Các tiêu chuẩn về môi trường, phát thải carbon, trách nhiệm xã hội ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu. Doanh nghiệp nếu không chuyển đổi xanh sẽ đối mặt với nguy cơ mất thị trường.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh hơn, sạch hơn và hiệu quả hơn. Trong đó, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thực thi mà phải trở thành trung tâm của quá trình chuyển đổi.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn xanh, công nghệ và thông tin thị trường. Đây là rào cản lớn khiến tiến trình chuyển đổi chưa đạt kỳ vọng.

Nút thắt nhân lực và yêu cầu chuyển đổi số

Một trong những vấn đề được quan tâm tại diễn đàn là khoảng trống về nguồn nhân lực phục vụ kinh tế xanh. Theo TS. Vũ Văn Doanh, tỷ lệ việc làm xanh tại Việt Nam hiện còn thấp, mới chiếm khoảng 3,6% tổng số việc làm, song được dự báo có thể tăng mạnh trong thời gian tới.

Xu hướng tuyển dụng đang dịch chuyển rõ rệt sang các ngành liên quan đến sản xuất, năng lượng, công nghệ và khoa học đời sống, dưới tác động của các cam kết ESG và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Tuy nhiên, nguồn nhân lực hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng và chất lượng. Hệ thống đào tạo còn thiếu nội dung về phát triển bền vững, kỹ năng xanh chưa được trang bị đầy đủ, trong khi sự kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp còn hạn chế.

Đáng chú ý, trong bối cảnh này, chuyển đổi số đang nổi lên như một công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp vừa nâng cao hiệu quả sản xuất, vừa đáp ứng yêu cầu xanh hóa.

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Lê Nguyễn Trường Giang, Viện trưởng Viện Chiến lược Chuyển đổi số cho rằng, chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mà là một cuộc cách mạng về tư duy phát triển, trong đó dữ liệu trở thành nguồn lực cốt lõi, dần thay thế vai trò của vốn tài chính truyền thống.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông cho rằng chuyển đổi số mở ra khả năng “nhìn thấy” toàn bộ hệ thống năng lượng thông qua dữ liệu. Khi các dòng năng lượng được đo lường, phân tích và lượng hóa, doanh nghiệp có thể hiểu rõ mình đang sử dụng loại năng lượng nào, ở khâu nào và với hiệu quả ra sao.

“Vấn đề không chỉ là tiết kiệm năng lượng, mà là tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng dựa trên dữ liệu”, ông nhấn mạnh, đồng thời cho rằng đây là nền tảng để doanh nghiệp đưa ra các quyết định chính xác hơn, từ vận hành đến đầu tư.

Theo ông Giang, chuyển đổi số cũng làm thay đổi căn bản phương thức quản trị doanh nghiệp, từ quản trị công việc sang quản trị dòng thông tin, từ các chỉ số rời rạc sang đánh giá hiệu quả tổng thể. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể chuyển từ lợi thế cạnh tranh tĩnh sang lợi thế cạnh tranh động dựa trên đổi mới sáng tạo liên tục.

Ở góc độ này, chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà trở thành “đòn bẩy kép”, vừa thúc đẩy hiệu quả sử dụng năng lượng, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh.

Từ các phân tích tại diễn đàn, có thể thấy tăng trưởng xanh là một bài toán tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thể chế, nguồn lực và năng lực thực thi.

Trong đó, thể chế phải đóng vai trò dẫn dắt, tạo hành lang pháp lý thuận lợi và ổn định. Nguồn lực cần được phân bổ hiệu quả, ưu tiên cho các lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao và thân thiện với môi trường. Đồng thời, công nghệ và chuyển đổi số phải trở thành nền tảng để tối ưu hóa toàn bộ quá trình. Đặc biệt, con người vẫn là yếu tố quyết định. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy đào tạo kỹ năng xanh, gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra.