Làm rõ những khó khăn trong quản lý hóa chất nhập khẩu

Cụ thể, Bộ Tài chính vừa có Công văn số 7786/BTC-CHQ (ngày 8/6/2026) báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kiến nghị của Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) liên quan đến công tác quản lý nhập khẩu hóa chất.

Bộ Tài chính đề xuất gỡ vướng quản lý hóa chất nhập khẩu. Ảnh: TL

Theo phản ánh của USABC, một số doanh nghiệp cho biết, trong quá trình làm thủ tục nhập khẩu hóa chất đã được cơ quan Hải quan yêu cầu cung cấp thông tin chi tiết về thành phần cấu tạo sản phẩm. Điều này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lộ bí mật kinh doanh và ảnh hưởng đến quyền sở hữu trí tuệ của nhà sản xuất.

Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, từ ngày 1/1/2026, Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, thay thế Luật Hóa chất năm 2007. Cùng với đó, các văn bản hướng dẫn thi hành gồm Nghị định số 24/2026/NĐ-CP, Nghị định số 26/2026/NĐ-CP và Thông tư số 01/2026/TT-BCT cũng được ban hành đồng bộ.

Theo quy định hiện hành, hóa chất được chia thành 4 nhóm, gồm: hóa chất phải khai báo, hóa chất có điều kiện, hóa chất cần kiểm soát đặc biệt và hóa chất cấm. Tùy từng nhóm hàng, doanh nghiệp phải thực hiện các nghĩa vụ quản lý chuyên ngành tương ứng như khai báo hóa chất, xin giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hoặc giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu.

Tuy nhiên, quá trình thực thi đang phát sinh nhiều khó khăn. Bộ Tài chính cho biết, danh mục hóa chất quản lý chuyên ngành hiện chủ yếu thể hiện tên khoa học, mã CAS và công thức hóa học, nhưng chưa gắn với mã số HS. Trong khi đó, hồ sơ của nhiều doanh nghiệp chỉ khai báo tên thương mại hoặc mô tả chung chung như “hỗn hợp hóa chất”, “chất phụ gia”, “dung dịch công nghiệp”, mà không thể hiện đầy đủ thành phần hoặc hàm lượng các chất cấu thành.

Điều này khiến cơ quan Hải quan gặp khó khăn trong việc xác định hàng hóa có thuộc diện phải khai báo, phải có giấy phép chuyên ngành hay được miễn trừ theo các ngưỡng nồng độ quy định tại Nghị định số 26/2026/NĐ-CP.

Theo Bộ Tài chính, hóa chất là nhóm hàng có mức độ rủi ro cao, liên quan trực tiếp đến an toàn hóa chất, môi trường và công tác phòng, chống ma túy. Vì vậy, phần lớn các lô hàng hóa chất xuất nhập khẩu hiện được phân vào luồng kiểm tra hồ sơ hoặc kiểm tra thực tế hàng hóa.

Thực tiễn công tác đấu tranh chống buôn lậu và ma túy cho thấy, các hành vi vi phạm trong lĩnh vực hóa chất đang diễn biến phức tạp. Các đối tượng thường khai báo không đầy đủ thành phần hóa chất, khai sai bản chất hàng hóa hoặc lợi dụng sự thiếu rõ ràng trong hồ sơ để né tránh các quy định quản lý chuyên ngành.

Đáng chú ý, ngay cả khi tiến hành lấy mẫu giám định, cơ quan Hải quan cũng gặp không ít khó khăn. Hiện nay, nhiều tổ chức giám định chưa có đủ phương tiện và phương pháp phân tích để xác định chính xác hàm lượng các đơn chất trong hỗn hợp hóa chất theo các ngưỡng rất thấp như 0,1%, 1% hoặc 5% theo quy định pháp luật.

Điều này dẫn đến tình trạng cơ quan Hải quan gặp khó trong việc xác định hàng hóa có thuộc diện phải cấp phép hay được miễn trừ, ảnh hưởng đến quá trình xử lý thủ tục.

Hoàn thiện chính sách theo hướng minh bạch, thuận lợi hơn

Từ những khó khăn phát sinh trong thực tiễn, đồng thời tiếp thu phản ánh của USABC cùng nhiều hiệp hội ngành hóa chất quốc tế, Bộ Tài chính đề xuất Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành nghiên cứu hoàn thiện chính sách theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Cụ thể, Bộ Tài chính kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công thương rà soát, sửa đổi Nghị định số 26/2026/NĐ-CP để xử lý những bất cập trong quá trình triển khai.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bỏ quy định yêu cầu cơ quan Hải quan phải kiểm tra việc khai báo hóa chất trước khi thông quan. Theo Bộ Tài chính, việc khai báo hóa chất chủ yếu nhằm cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý chuyên ngành, không phải thủ tục cấp phép. Do đó, việc gắn thủ tục này với khâu thông quan có thể làm kéo dài thời gian xử lý hàng hóa và chưa phù hợp với chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Bộ Tài chính cũng đề nghị Bộ Công thương nghiên cứu bổ sung quy định phân biệt rõ giữa hỗn hợp hóa chất với sản phẩm, hàng hóa có chứa hóa chất nhằm tránh cách hiểu không thống nhất giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Liên quan đến các quy định miễn trừ dựa trên hàm lượng hoặc nồng độ hóa chất, Bộ Tài chính đề xuất xác định rõ trách nhiệm khai báo của doanh nghiệp. Trên cơ sở nội dung doanh nghiệp khai báo và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật, cơ quan Hải quan thực hiện thủ tục thông quan, đồng thời tăng cường công tác hậu kiểm và quản lý rủi ro.

Một nội dung khác được Bộ Tài chính đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu bảo mật thông tin kinh doanh của doanh nghiệp. Theo đó, Bộ Công thương được đề nghị nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, xây dựng cơ chế và hệ thống dữ liệu có độ bảo mật cao để doanh nghiệp cung cấp các thông tin nhạy cảm liên quan đến thành phần hóa chất cho cơ quan quản lý chuyên ngành, hạn chế tối đa nguy cơ lộ lọt bí mật thương mại.

Đối với ngành Hải quan, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo tăng cường thu thập thông tin, đánh giá mức độ tuân thủ của doanh nghiệp để đẩy mạnh quản lý rủi ro, giảm kiểm tra trong thông quan và chuyển mạnh sang hậu kiểm.

Theo đó, cơ quan Hải quan sẽ thực hiện thủ tục trên cơ sở hồ sơ và nội dung khai báo của doanh nghiệp theo đúng quy định của Luật Hải quan, không yêu cầu cung cấp thêm tài liệu ngoài quy định nếu không có căn cứ xác định dấu hiệu vi phạm hoặc rủi ro.

Trường hợp phát sinh nghi vấn nhưng chưa đủ cơ sở xử lý, cơ quan Hải quan sẽ chuyển thông tin cho các cơ quan quản lý chuyên ngành như Bộ Công thương hoặc Bộ Công an để phối hợp kiểm tra, giám sát sau thông quan.