Ngày 10/6, trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 tại Hà Nội, đã diễn ra Phiên thảo luận chuyên đề “Tăng cường an ninh năng lượng trong bối cảnh mới”.

Đẩy nhanh chuyển đổi năng lượng để ứng phó với các cú sốc bên ngoài

Chia sẻ tại sự kiện, bà Seema Malhotra - Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Vương quốc Anh cho rằng, những biến động địa chính trị gần đây đã đưa an ninh năng lượng trở lại vị trí trung tâm trong chương trình nghị sự toàn cầu. Các rủi ro đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz đã tác động trực tiếp tới giá dầu, khí và chuỗi cung ứng năng lượng, khiến nhiều quốc gia Đông Nam Á chịu áp lực lớn về chi phí phát điện và vận tải.

Bà Seema Malhotra - Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Vương quốc Anh chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: Đức Thanh

Từ những bài học của các cuộc khủng hoảng gần đây, bà Seema Malhotra cho rằng, ASEAN và các đối tác cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các hệ thống năng lượng sạch và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài.

“Trong bối cảnh đó, Vương quốc Anh đang phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Ngân hàng Thế giới để triển khai các dự án nhằm hiện thực hóa Lưới điện ASEAN. Sáng kiến này được kỳ vọng sẽ tăng cường an ninh và khả năng phục hồi của hệ thống năng lượng khu vực, mở rộng khả năng tiếp cận điện năng cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời khai thác hiệu quả hơn tiềm năng năng lượng tái tạo phong phú của ASEAN” - bà Seema Malhotra cho biết.

Bà cũng khẳng định, Vương quốc Anh sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm về quản lý rủi ro thị trường, đa dạng hóa nguồn cung và phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời tiếp tục thúc đẩy các sáng kiến hợp tác như Đối tác Chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) tại Việt Nam và Indonesia, cũng như hỗ trợ hiện thực hóa Lưới điện ASEAN.

Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hoàng Long, xung đột, căng thẳng địa chính trị, gián đoạn các tuyến hàng hải trọng yếu, tác động của biến đổi khí hậu và quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu đang tạo ra sức ép chưa từng có đối với các hệ thống năng lượng quốc gia và khu vực.

Đối với ASEAN, một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới, việc bảo đảm nguồn năng lượng ổn định và có giá cả hợp lý có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế cũng như đời sống người dân tại khu vực.

Từ góc độ hợp tác khu vực, đại diện Bộ Công thương Việt Nam nhấn mạnh, ASEAN cần duy trì sự cân bằng giữa 3 mục tiêu then chốt là bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và duy trì khả năng chi trả cho người dân, doanh nghiệp.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long cho rằng, khu vực cần tiếp tục phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có như Kế hoạch hành động ASEAN về hợp tác năng lượng (APAEC), Thỏa thuận An ninh dầu mỏ ASEAN (APSA), đẩy nhanh kết nối hạ tầng thông qua Lưới điện ASEAN, mở rộng thương mại điện xuyên biên giới và tăng cường liên kết trong khuôn khổ Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN.

Theo Thứ trưởng Bộ Công thương, ASEAN cần tập trung vào 5 định hướng ưu tiên gồm: tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng; đa dạng hóa nguồn cung và tuyến vận chuyển; thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng công bằng; đẩy mạnh sử dụng năng lượng hiệu quả và quản lý nhu cầu năng lượng; huy động mạnh mẽ hơn các nguồn lực tài chính, công nghệ, tri thức từ các đối tác quốc tế cho quá trình chuyển đổi xanh của khu vực.

Lưới điện ASEAN và dự trữ năng lượng là những ưu tiên chiến lược

Bà Christiana Hageneder - Giám đốc Chương trình Hỗ trợ Năng lượng của Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) chia sẻ kinh nghiệm của Đức khi cuộc khủng hoảng năng lượng đã trở thành động lực thúc đẩy các quyết sách lớn về chuyển đổi xanh, bao gồm lộ trình chấm dứt điện hạt nhân vào năm 2023 và loại bỏ dần than đá trong giai đoạn 2030 - 2038. Theo bà, mỗi cuộc khủng hoảng đều mang đến cơ hội để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang một hệ thống năng lượng bền vững hơn.

Các diễn giả thảo luận tìm lời giải cho bài toán an ninh năng lượng của ASEAN trong bối cảnh mới. Ảnh: Đức Thanh

Bà Christiana Hageneder cho rằng, ASEAN sở hữu tiềm năng rất lớn về năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời. Để hiện thực hóa tiềm năng này, việc đầu tư vào hạ tầng lưới điện, hệ thống lưu trữ năng lượng và các giải pháp lưới điện thông minh sẽ đóng vai trò then chốt.

GIZ đang hỗ trợ Chính phủ Việt Nam phát triển các hệ thống lưới điện thông minh nhằm tạo điều kiện tích hợp năng lượng tái tạo và lưu trữ điện năng. Đồng thời, quá trình chuyển đổi năng lượng cũng cần gắn liền với chuyển đổi xã hội, bởi đây sẽ là động lực tạo ra nhiều việc làm mới và mở ra các cơ hội phát triển bền vững cho người dân trong tương lai.

Theo TS. Venkatachalam Anbumozhi - Nghiên cứu viên cấp cao, Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á, nhu cầu năng lượng của ASEAN sẽ tiếp tục gia tăng song hành với quá trình tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của khu vực. Với quy mô nền kinh tế khoảng 3.700 tỷ USD và nhu cầu năng lượng sơ cấp lên tới 550 triệu tấn, ASEAN vẫn đang phụ thuộc đáng kể vào các nguồn nhiên liệu hóa thạch để duy trì đà phát triển.

Theo ông, thách thức của ASEAN hiện nay không chỉ là tách tăng trưởng kinh tế khỏi mức tiêu thụ năng lượng, mà còn phải bảo đảm quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra một cách bao trùm. Các chính sách năng lượng cần đồng thời giải quyết cả mục tiêu tăng trưởng và công bằng xã hội.

TS. Venkatachalam Anbumozhi nhấn mạnh, an ninh năng lượng đang trở thành một trong những vấn đề chiến lược của ASEAN khi khu vực ngày càng phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu, đặc biệt là than đá, khí đốt, LPG và LNG. Khả năng dự trữ dầu chiến lược của nhiều quốc gia ASEAN hiện vẫn còn hạn chế so với tiêu chuẩn quốc tế. Trong bối cảnh ASEAN đang dần trở thành khu vực nhập khẩu ròng khí đốt và LNG, việc củng cố các cơ chế bảo đảm nguồn cung năng lượng cần được đặt ở vị trí ưu tiên cao hơn.

Trong dài hạn, ông Anbumozhi đề xuất, ASEAN cần tập trung vào ba trụ cột quan trọng gồm tăng cường dự trữ dầu chiến lược, đẩy nhanh triển khai Lưới điện ASEAN và phát triển Hệ thống đường ống khí đốt xuyên ASEAN. Bên cạnh đó, ASEAN cũng cần tối đa hóa các nguồn năng lượng trong nước, đẩy mạnh số hóa chuỗi cung ứng và xây dựng cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong hoạch định chính sách năng lượng.